പൗരാവകാശപ്രവര്‍ത്തകനും സാമൂഹ്യ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രവര്‍ത്തകനുമായിരുന്ന കെ.പാനൂര്‍ കേരളത്തിലെ വനവാസികളുടെ ദുരിതജീവിതം തുറന്നു കാട്ടി അവരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ജീവിതത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗം ചെലവഴിച്ച മഹാനായിരുന്നു. നല്ലൊരു എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്നു പാനൂര്‍. വനവാസി ജനവിഭാഗത്തെ സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലെത്തിക്കുന്നതിന് മുന്നില്‍നിന്ന് പ്രവര്‍ത്തിച്ചയാളായിരുന്നു.
വയനാടന്‍ മലനിരകളിലേതുള്‍പ്പെടെ കേരളത്തിലെ വനവാസി ജനത അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ കേരളീയ സമൂഹത്തിനു മുന്നില്‍ ആദ്യമായി സ്വന്തം രചനയിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ച അദ്ദേഹത്തിന് കേരള ചരിത്രത്തില്‍ തന്റേതായ സ്ഥാനമുണ്ട്. വിപ്ലവകാരികള്‍ക്കിടയില്‍ അടിമകളായി, അന്നന്നത്തെ അന്നത്തിന് വകയില്ലാതെ കണ്ണീരു കുടിച്ച് പട്ടിണി കിടക്കുന്ന ആദിവാസി കൂരകളില്‍ ചെന്ന് മണ്ണിന്റെ മക്കളിവരാണെന്ന തിരിച്ചറിവോടെ അവര്‍ക്കു വേണ്ടി തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിലെ നല്ലൊരു ഭാഗം ചെലവഴിച്ച മനുഷ്യ സ്‌നേഹിയായിരുന്നു പാനൂര്‍.
വയനാട്ടില്‍ കുടിയേറ്റവും കയ്യേറ്റവും ആരംഭിച്ച കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു പാനൂര്‍ വനവാസികള്‍ക്കിടയില്‍ സജീവമായത്. വനവാസികളെ മുഖ്യധാരയിലേക്കെത്തിച്ചതില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് നിസ്തുലമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വനവാസികള്‍ക്കിടയിലെ ക്ഷേമ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ സര്‍ക്കാരിനും വയനാട്ടിലെ ഭൂപ്രഭുക്കള്‍ക്കും പല ഘട്ടങ്ങളിലും തലവേദനയായിരുന്നു. സര്‍ക്കാരിന്റെ വനവാസി ചൂഷണങ്ങളെ അവഗണനകളേ തുറന്നെതിര്‍ത്ത് പലപ്പോഴും അദ്ദേഹം അധികാരികളുടെ അപ്രീതിക്ക് പാത്രമായി. കണ്ണൂര്‍ ജില്ലയിലെ പാനൂരില്‍ നിലനിന്ന രാഷ്‌ട്രീയ സംഘര്‍ഷങ്ങള്‍ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സമാധാന ശ്രമങ്ങളിലും ഒരു കാലഘട്ടത്തില്‍ പാനൂര്‍ സജീവമായിരുന്നു.
ഔദ്യോഗിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സത്യങ്ങള്‍ തുറന്നുകാട്ടുകയായിരുന്നു ‘കേരളത്തിലെ ആഫ്രിക്ക’ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകം. വനവാസികളെക്കുറിച്ചുളള സമഗ്രമായ ആദ്യ ഗ്രന്ഥമായിരുന്നു ഇത്. കേരളത്തിലെ വനവാസികളുടെ ദുരിത ജീവിതം അതു വരച്ചുകാട്ടി. 1965-ല്‍ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന് യുനെസ്‌ക്കോ അവാര്‍ഡും ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. മോഹന്‍ലാലിനെ നായകനാക്കി 1985-ല്‍ പി.ചന്ദ്രകുമാര്‍ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഉയരും ഞാന്‍ നാടാകെ’ എന്ന സിനിമയുടെ മൂലകഥ ‘കേരളത്തിലെ ആഫ്രിക്ക’യായിരുന്നു.
2006-ല്‍ സമഗ്രസംഭാവനയ്‌ക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം കെ.പാനൂരിനെ തേടിയെത്തി. കവി, ഉപന്യാസകാരന്‍ എന്നീ നിലകളില്‍ വിദ്യാര്‍ത്ഥി ജീവിതകാലത്തു തന്നെ എഴുത്തിന്റെ രംഗത്ത് സജീവമായിരുന്ന കുഞ്ഞിരാമന്‍ പാനൂരാണ് കെ.പാനൂര്‍ എന്ന തൂലികാനാമം സ്വീകരിച്ചത്. ‘കേരളത്തിലെ ആഫ്രിക്ക’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന് പുറമേ നക്‌സല്‍ബാരി, കേരളത്തിലെ അമേരിക്ക, സഹ്യന്റെ മക്കള്‍, ഹൃദയത്തിലെ ആദിവാസി, മലകള്‍ താഴ്‌വരകള്‍ മനുഷ്യര്‍ എന്നിവയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികളാണ്. മറ്റ് നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളും അദ്ദേഹം രചിക്കുകയുണ്ടായി. അബുദാബി ശക്തി അവാര്‍ഡുകള്‍ ഉള്‍പ്പെടെ നിരവധി അവാര്‍ഡുകളും തേടിയെത്തി.
കേരള സര്‍ക്കാര്‍ സര്‍വ്വീസില്‍ റവന്യൂ വിഭാഗം ജീവനക്കാരനായി ഔദ്യോഗികജീവിതം ആരംഭിച്ച പാനൂര്‍ ആര്‍ക്കും താല്‍പര്യമില്ലാത്ത ആദിവാസിക്ഷേമവിഭാഗത്തില്‍ സേവനം അനുഷ്ഠിക്കാന്‍ സ്വയം സന്നദ്ധനാവുകയായിരുന്നു. കേരളത്തില്‍ പലയിടങ്ങളിലായി വനവാസി ക്ഷേമപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ അഴിമതിമുക്തമായ സേവനം നടത്തി. ആദിവാസി വെല്‍ഫെയര്‍ ഓഫീസറായി ഡെപ്യൂട്ടി കലക്ടറായാണ് വിരമിച്ചത്.
മാഹി മലയാള കലാഗ്രാമം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോള്‍ അതിന്റെ റജിസ്ട്രാറായി നിയമിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, പത്തു വര്‍ഷത്തോളം ആ പദവി വഹിച്ചു. കലാ ഗ്രാമത്തിന്റെ വിവിധങ്ങളായ എഴുത്തിനും സാമൂഹികപ്രവര്‍ത്തനത്തിനും കൂടുതല്‍ സമയം കണ്ടത്താനായി പിന്നീട് ആ പദവി ഉപേക്ഷിച്ചു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ ആദിവാസികളുടേയും സമൂഹത്തിന്റെ താഴെത്തട്ടിലുള്ളവരുടേയും ഉന്നമനത്തിനായി സര്‍വ്വവും സമര്‍പ്പിച്ച കെ.പാനൂരിന്റെ വിയോഗം കേരളീയ സമൂഹത്തിന് തീരാനഷ്ടമാണ്.
