ഭഗവത്തത്ത്വ ജ്ഞാനം നേടിയതിനുശേഷവും ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാനെത്തന്നെ ഭജിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നവനാണ് ഉത്കൃഷ്ടനായ ഭക്തന് എന്നാണ് ‘ജ്ഞാനീത്വാത്മൈവമേ മതം’- ഭഗവാന് പറഞ്ഞത്. ജ്ഞാനേച്ഛുവും അര്ത്ഥാര്ത്ഥിയും ആര്ത്തനും രണ്ടാംതരക്കാരാണെങ്കിലും അവര്ക്കും ജ്ഞാനിയുടെ അവസ്ഥയില് എത്തിച്ചേരാന് അവസരം കാത്തിരിക്കുന്നതിനാല് അവരും ഉദാരന്മാര് തന്നെ എന്നും ഭഗവാന് അരുളിച്ചെയ്തു.
ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാനില്നിന്നു പിന്തിരിഞ്ഞ്, ഭഗവാന്റെ സര്വൈശ്വര്യവും സര്വജ്ഞത്വം, സര്വാന്തര്യാമിത്വം മുതലായ ഗുണങ്ങള് കേള്ക്കാന്പോലും ശ്രമിക്കാത്തവര് നമ്മുടെ നാട്ടില് എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും. അവരുടെ മനസ്സില് രജോഗുണവും തമോഗുണവും എപ്പോഴും നര്ത്തനം ചെയ്യുകയാണ്. ലൗകികവും ദിവ്യവുമായ പദാര്ത്ഥങ്ങള് വേണമെന്ന അത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ ശക്തിയായ പ്രവാഹത്തില് അവരുടെ അല്പമായ ജ്ഞാനം ഒഴുകിപ്പോയിരിക്കുന്നു. ഈ വസ്തുതയാണ്.
‘കാമൈസ്തൈ സ്തൈഃ ഹൃതജ്ഞാനാഃ’ എന്ന ശ്ലോകഭാഗംകൊണ്ട് വ്യക്തമാവുന്നത്. സൗന്ദര്യവതിയായ ഭാര്യയെ കിട്ടണം, സന്താനങ്ങള് വേണം, സര്വ്വോപകരണങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭവനം വേണം, കോടിക്കണക്കില് ധനം വേണം എന്ന ആഗ്രഹങ്ങള് മാത്രമല്ല, അവരുടെ ജ്ഞാനത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവയൊക്കെ രജോഗുണത്തിന്റെ ഉല്പ്പന്നങ്ങളാണ്. മറ്റു മനുഷ്യരെയും ജീവികളെയും വശീകരിക്കുക, അവരെ സ്തംഭിപ്പിക്കുക, ആകര്ഷിക്കുക, ഉച്ചാടനം (സ്ഥലം വിട്ട് പോകാന് നിര്ബന്ധിക്കുക) മാരണം ചെയ്യുക (മരിപ്പിക്കുക) എന്നീ ലക്ഷ്യങ്ങള് എല്ലാം തമോഗുണത്തിന്റെ സന്തതികളാണ്.
രജോഗുണ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരെ മീമാംസകരും താര്ക്കികരും ശൈവരും ശാക്തരും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും പ്രവര്ത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശിവന്, ദേവി, സുബ്രഹ്മണ്യന്, സൂര്യന് മുതലായ രജോഗുണാവതാരങ്ങളായ ദേവന്മാരെ ഭജിക്കുന്നത് അത്തരക്കാരാണ്. ഓരോ ദേവന്മാര്ക്കും വെവ്വേറെ ഉപാസനാ സമ്പ്രദായങ്ങളും വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളും ദീക്ഷാ സമ്പ്രദായങ്ങളും നിര്ദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്.
തമോഗുണ സന്തതികളായ വശീകരണമോ സ്തംഭനമാരണോച്ചാടനാദി ഫലം നേടാന്, യക്ഷന്മാരെയും രക്ഷസ്സുകളെയും ഭൂത-പ്രേത-പിശാദികളെയും സേവിക്കാന് നിര്ദ്ദേശിക്കുന്നു. ഹോമം, തര്പ്പണം, ജന്തുബലി മുതലായ ദുഷ്കര്മങ്ങള് ചെയ്യാന് നിര്ബന്ധിക്കുന്നു.
എന്തുകാരണം കൊണ്ടാണ് അന്യദേവതകളെ ഭജിക്കാന് തോന്നുന്നത്. പറയുന്നു.
”സ്വയാ പ്രകൃത്യാ നിയതാഃ”
കഴിഞ്ഞ ജന്മങ്ങളില് ചെയ്തുകൂട്ടിയ പാപകര്മങ്ങളുടെ വാസന ഈ ജന്മത്തില് സ്വന്തം പ്രകൃതിയായി-സ്വഭാവമായി-മാറി ഇത്തരം മനുഷ്യരെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, പ്രവര്ത്തിപ്പിക്കുന്നു.
രജോഗുണ-തമോഗുണ പ്രധാനികളായ ദേവന്മാരെ ഭജിച്ചാല് കിട്ടുന്ന ഫലം, ആ ദേവന്മാരുടെ ലോകങ്ങള് ഉള്പ്പെടെ, അനിത്യങ്ങളാണ്, നശിക്കുന്നതാണ്, വളരെ തുച്ഛങ്ങളുമാണ്. പക്ഷേ, അവ ശാശ്വതങ്ങളാണ്, ആനന്ദദായകങ്ങളാണ്, ഹിതങ്ങളാണ് എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണകൊണ്ടാണ് ഇന്ദ്രാദികളായ ദേവന്മാരെ അവര് ഭജിക്കുന്നത്.
