ഭോപ്പാൽ: മധ്യപ്രദേശിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്ശാല സമുച്ചയത്തെ ക്ഷേത്രമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ഇൻഡോർ ബെഞ്ച്. തർക്കപ്രദേശം “ഭോജ്ശാല” ആയിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്ര സാഹിത്യങ്ങളും രേഖകളും സ്ഥാപിക്കുന്നുവെന്ന് ഹൈക്കോടതി ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി. ഭോജ്ശാല സമുച്ചയം ക്ഷേത്രം തന്നെയായിരുന്നുവെന്ന് ആര്ക്കിയോളജിക്കല് സര്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഎസ്ഐ) നേരത്തേ തന്നെ സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. ഇത് കോടതി അംഗീകരിച്ചു.
പുരാവസ്തു, ചരിത്ര വസ്തുതകൾ, എ.എസ്.ഐ പുറപ്പെടുവിച്ച വിജ്ഞാപനങ്ങൾ, സർവേ റിപ്പോർട്ടുകൾ എന്നിവ പരിഗണിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. അയോധ്യ കേസിലെ വിധിയിൽ എ.എസ്.ഐ നിയമത്തിലെ നിയമപരമായ വ്യവസ്ഥകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, പുരാവസ്തു തെളിവുകളുടെ സ്വഭാവം കണക്കിലെടുത്ത്, എ.എസ്.ഐ നടത്തുന്ന ബഹുമുഖ പഠനങ്ങളുടെ കണ്ടെത്തലുകളെ കോടതി ആശ്രയിച്ചിരുന്നു.
പുരാതന സ്മാരകങ്ങളോ ഘടനകളോ, പുരാവസ്തുപരവും ചരിത്രപരവുമായ പ്രാധാന്യമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളോ മാത്രമല്ല, എല്ലാത്തരം മതസ്ഥലങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് ഓരോ സർക്കാരിന്റെയും ഭരണഘടനാപരമായ ബാധ്യതയാണെന്ന് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. തീർത്ഥാടകർക്ക് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുക, ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ശരിയായ ക്രമീകരണങ്ങൾ നടത്തുക, ക്രമസമാധാനം പാലിക്കുക എന്നിവ ഭരണഘടനാപരമായ കടമയാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. കൂടാതെ, പവിത്രത സംരക്ഷിക്കുകയും ദേവതയുടെ സ്വഭാവം സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു.
പർമാര രാജവംശത്തിലെ രാജാവ് ഭോജനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്കൃത പഠനത്തിനുള്ള ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി ഭോജ്ശാലയെ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭോജ്ശാലയെ ഭോജ്രാജാവിന്റെ ക്ഷേത്രമായി കോടതി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഹിന്ദു പക്ഷത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അഭിഭാഷകൻ വിഷ്ണു ശങ്കർ പറഞ്ഞു. ആരാധന നടത്താനുള്ള അവകാശം കോടതി ഞങ്ങൾക്ക് നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. മുസ്ലീം പക്ഷത്തിന് പ്രത്യേക ഭൂമി ആവശ്യപ്പെടാം, അവർക്ക് ബദൽ ഭൂമിക്കായി അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ധാർ ജില്ലയിലെ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സംരക്ഷിത സ്മാരകത്തെ മുസ്ലീം വിഭാഗക്കാർ കമൽ മൗല പള്ളി എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഹിന്ദു സമൂഹം ഭോജ്ശാലയെ വാഗ്ദേവിക്ക് (സരസ്വതി ദേവി) സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമായി കണക്കാക്കുന്നു, തർക്ക സമുച്ചയം മധ്യകാല ജൈന ക്ഷേത്രവും ഗുരുകുലവുമാണെന്ന് ജൈന സമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ഹർജിക്കാരൻ അവകാശപ്പെട്ടു.
