ആയിരക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള്ക്കു മുമ്പ് രചിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഇതിഹാസത്തിന് ഇന്നത്തെ അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ലോകത്തില് എന്താണ് പ്രസക്തി എന്നത് സ്വാഭാവികമായ ഒരു ചോദ്യമാണ്.
ശാസ്ത്രം ഏറെ വളര്ന്നു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളര്ച്ച അതുതാവഹമാണ്. മനുഷ്യന് ബഹിരാകാശത്ത് മിന്നിത്തിളങ്ങുന്ന പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കാന് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കൃത്രിമബുദ്ധിയുടെ കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് നാം പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതരീതികള് അപ്പാടെ മാറി. കുടുംബഘടനകള് മാറി. സാമൂഹികബന്ധങ്ങള് മാറി. എന്നിട്ടും മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങള് മാറിയിട്ടുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നിരാശ നല്കുന്നതാണ്.
സ്നേഹവും വിദ്വേഷവും, അധികാരവും ധര്മ്മവും, സ്വാര്ത്ഥതയും ത്യാഗവും, സത്യവും അസത്യവും, ബന്ധവും വിരഹവും, പ്രതീക്ഷയും നിരാശയുംഇവയെല്ലാം ഇന്നും മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് രാമായണം ഇന്നും പ്രസക്തമാകുന്നത്.
രാമായണം കേവലം ഒരു പഴയ കഥയല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ നന്മയും തിന്മയും തമ്മിലുള്ള സംഘര്ഷത്തിന്റെ കഥയാണ്. അത് അധികാരവും ധര്മ്മവും തമ്മിലുള്ള സംഘര്ഷത്തിന്റെ കഥയാണ്. അത് മനുഷ്യന് എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മഹത്തായ ജീവിതചിന്തയാണ്.
രാമായണം ഒരു കഥ മാത്രമല്ല വാല്മീകി രാമായണം ഒരു മഹാകാവ്യമാണ്. എന്നാല് അതിന്റെ മഹത്വം അതിന്റെ കഥയില് മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. രാമായണത്തില് നമുക്ക് കാണാന് കഴിയുന്നത് ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കഥയാണ്; അതേസമയം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ കഥയുമാണ്. അത് ഒരു രാജകുമാരന്റെ ജീവിതകഥയാണ്; അതേസമയം മനുഷ്യന്റെ ആത്മസംഘര്ഷത്തിന്റെ കഥയുമാണ്. രാമായണത്തിലെ ഓരോ കഥാപാത്രവും മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ ഓരോ തലങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
രാമന് ധര്മ്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായും സീത ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും സഹനശക്തിയുടെയും പ്രതീകമായും ലക്ഷ്മണന് സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെയും സമര്പ്പണത്തിന്റെയും പ്രതീകമായും ഭരതന് അധികാരത്യാഗത്തിന്റെയും നിസ്വാര്ത്ഥ സ്നേഹത്തിന്റെയും പ്രതീകമായും ഹനുമാന് ഭക്തിയുടെയും കര്മ്മശക്തിയുടെയും പ്രതീകമായും രാവണന് അസാമാന്യമായ ജ്ഞാനവും ശക്തിയും ഉണ്ടായിട്ടും അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടിമയായ മനുഷ്യന്റെ പ്രതീകമായുമാണ് നമുക്ക് കാണാന് കഴിയുന്നത്. സൂക്ഷ്മമായി ചിന്തിച്ചാല് ഇവരൊക്കെയും നമ്മില് തന്നെയുണ്ട് എന്നതാണ് യാഥാര്ത്ഥ്യം.
നമ്മുടെ ഉള്ളില് ഒരു രാമനുണ്ട്. നമ്മുടെ ഉള്ളില് ഒരു രാവണനുമുണ്ട്. നമ്മുടെ ഉള്ളില് ഒരു ഹനുമാനുണ്ട്. നമ്മുടെ ഉള്ളില് ഒരു ഭരതനുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് രാമായണം കാലാതീതമാകുന്നത്. രാമന്: ഒരു ചരിത്രപുരുഷനോ ഒരു ജീവിതമാതൃകയോ? രാമായണത്തിന്റെ ആനുകാലിക പ്രസക്തിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോള് ആദ്യം നാം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം ഇതാണ്:
രാമന് ആരാണ്? ഒരു രാജകുമാരന് മാത്രമാണോ? ഒരു അവതാരപുരുഷനാണോ? ഒരു ഇതിഹാസ കഥാപാത്രമാണോ? അതോ ഒരു ജീവിതമാതൃകയാണോ?
ഭാരതീയ മനസ്സില് രാമന് ‘മര്യാദാ പുരുഷോത്തമന്’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അത് വളരെ ആഴമുള്ള ഒരു ആശയമാണ്. രാമന് ശക്തനായതിനാലല്ല മഹാനായത്. അദ്ദേഹത്തിന് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നതിനാലുമല്ല. അധികാരം ഉണ്ടായിട്ടും അതിനെ ധര്മ്മത്തിന് കീഴ്പ്പെടുത്തിയതിനാലാണ് രാമന് മഹാനായത്.
ഇതാണ് ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തില് രാമന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രസക്തി. ഇന്ന് ലോകം അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മത്സരത്തിലാണ്. രാഷ്ട്രീയത്തില് അധികാരം. വ്യവസായത്തില് അധികാരം. സാമൂഹിക ജീവിതത്തില് സ്വാധീനം. വ്യക്തിജീവിതത്തില് പോലും മറ്റുള്ളവരുടെ മേല് ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം. എന്നാല് രാമായണം നമ്മോട് പറയുന്നത്: ”അധികാരം മനുഷ്യനെ മഹാനാക്കുന്നില്ല; അധികാരത്തെ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നതാണ് മനുഷ്യന്റെ മഹത്വം നിര്ണ്ണയിക്കുന്നത്.”
രാമന് അധികാരത്തെ തേടിയില്ല. അധികാരം അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. പക്ഷേ ധര്മ്മത്തിനുവേണ്ടി അദ്ദേഹം അധികാരം ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇത് ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിനും ഭരണത്തിനും വ്യക്തിജീവിതത്തിനും ഒരുപോലെ ബാധകമായ സന്ദേശമാണ്.
രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയങ്ങളിലൊന്നാണ് വാക്കുപാലനം. ദശരഥന് കൈകേയിക്ക് നല്കിയ വാക്ക് പാലിക്കേണ്ടിവന്നു. ആ വാക്കിന്റെ ഫലമായി രാമന് വനവാസം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവന്നു. രാമന് അത് നിരസിക്കാമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ജനപിന്തുണയുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് രാജാധികാരത്തിനുള്ള അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല് ധര്മ്മം വ്യക്തിയുടെ സൗകര്യത്തിന് അനുസരിച്ച് മാറേണ്ടതോ മാറ്റേണ്ടതോ അല്ല എന്ന നിലപാടാണ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്.
ഇന്ന് നാം ജീവിക്കുന്നത് വാക്കിന്റെ വില കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ്. വാഗ്ദാനങ്ങള് എളുപ്പത്തില് നല്കുന്നു. പക്ഷേ പാലിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. വ്യക്തിജീവിതത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും പൊതുജീവിതത്തിലും വാക്കിന്റെ വിശ്വാസ്യത വളരെ പ്രധാനമാണ്. രാമായണം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വലിയ പാഠം ഇതാണ്: ”ഒരു മനുഷ്യന്റെ യഥാര്ത്ഥ സമ്പത്ത് അവന്റെ ധനമല്ല; അവന്റെ വാക്കിലുള്ള വിശ്വാസമാണ്.” ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് കുടുംബബന്ധങ്ങള് വലിയ മാറ്റങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുകയാണ്.
തലമുറകള് തമ്മിലുള്ള അകലം വര്ധിക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കളും മക്കളും തമ്മില് ആശയവിനിമയത്തിന്റെ കുറവ് ഉണ്ടാകുന്നു. സഹോദരങ്ങള്ക്കിടയില് പോലും സ്വത്തും അധികാരവും പലപ്പോഴും സംഘര്ഷങ്ങള്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തില് രാമായണം കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ മഹത്വം നമ്മെ ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നു.
രാമനും ലക്ഷ്മണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. രാമനും ഭരതനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. രാമനും ശത്രുഘ്നനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം. ഇവയെല്ലാം സഹോദരസ്നേഹത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് രാമ-ഭരത ബന്ധം. ഭരതന് രാജ്യം ലഭിച്ചു. പക്ഷേ അദ്ദേഹം അധികാരത്തെ സ്വീകരിച്ചില്ല.
രാമന്റെ അവകാശം തട്ടിയെടുക്കാന് അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല. ഇത് ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തില് വളരെ വലിയൊരു സന്ദേശമാണ്. മറ്റൊരാളുടെ അവകാശം സ്വന്തമാക്കാതിരിക്കുക. അധികാരം ലഭിച്ചാല് അത് ധര്മ്മത്തോടെ ഉപയോഗിക്കുക. ബന്ധങ്ങളെ സ്വാര്ത്ഥതയ്ക്ക് മുകളില് സ്ഥാപിക്കുക. ഇതാണ് ഭരതന്റെ ജീവിതം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.
ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തില് രാമായണത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോള് സീതയെ മറക്കാനാവില്ല. സീത ഒരു സഹനത്തിന്റെ പ്രതീകം മാത്രമായി കാണപ്പെടേണ്ട വ്യക്തിയല്ല. സീതയില് നമുക്ക് കാണാന് കഴിയുന്നത് ആത്മാഭിമാനവും ധൈര്യവും ആത്മശക്തിയും കൂടിയാണ്. രാവണന്റെ അധികാരത്തിനും പ്രലോഭനങ്ങള്ക്കും മുന്നില് സീത വഴങ്ങിയില്ല. അവള് തന്റെ വ്യക്തിത്വം സംരക്ഷിച്ചു. ഇത് ഇന്നത്തെ സ്ത്രീകള്ക്കും സമൂഹത്തിനും പ്രസക്തമായ ഒരു സന്ദേശമാണ്.
ഒരു വ്യക്തിയുടെ മഹത്വം മറ്റൊരാളുടെ അധികാരത്തില് ആശ്രയിച്ചല്ല നിലനില്ക്കുന്നത്. സ്വന്തം ആത്മാഭിമാനം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശക്തിയാണ് യഥാര്ത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം. അതുകൊണ്ട് സീതയെ കേവലം ‘സഹനശീലയായ സ്ത്രീ’ എന്ന ഒറ്റരൂപത്തില് കാണാതെ, പ്രതിസന്ധികളില് ആത്മബലം നഷ്ടപ്പെടാത്ത വ്യക്തിത്വമായി കൂടി വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
അതേസമയം, സീതയുടെ ജീവിതത്തെ ആധുനിക കാഴ്ചപ്പാടില് വിമര്ശനാത്മകമായി വായിക്കാനും നമുക്ക് കഴിയണം. രാമായണം നമ്മോട് അന്ധമായി അനുകരിക്കാന് പറയുന്നില്ല. മറിച്ച് അത് നമ്മെ ചിന്തിക്കാന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ രാമായണം ഓരോ കാലത്തും പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങള്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു.
രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീര്ണ്ണമായ കഥാപാത്രമാണ് രാവണന്. രാവണന് അജ്ഞാനിയായിരുന്നില്ല. വലിയ പണ്ഡിതനായിരുന്നു. വേദജ്ഞാനമുണ്ടായിരുന്നു. ശക്തനായിരുന്നു. തപസ്സുചെയ്തിരുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം അഹങ്കാരമായിരുന്നു. ഇതാണ് ഇന്നത്തെ ലോകത്തിനുള്ള രാമായണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ മുന്നറിയിപ്പ്.
ഇന്ന് മനുഷ്യന് അറിവുണ്ട്. ശാസ്ത്രമുണ്ട്. സാങ്കേതികവിദ്യയുണ്ട്. ആണവശക്തിയുണ്ട്. കൃത്രിമബുദ്ധിയുണ്ട്. പക്ഷേ അറിവിനൊപ്പം വിവേകം ഇല്ലെങ്കില് എന്താണ് സംഭവിക്കുക എന്ന് രാവണന്റെ ജീവിതം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ ശക്തിക്കൊപ്പം ധാര്മ്മികത ഇല്ലാതായാലും സമ്പത്തിനൊപ്പം കരുണ ഇല്ലാതായാലും എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നും രാവണന്റെ ജീവിതം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ജ്ഞാനം മനുഷ്യനെ മഹാനാക്കണമെങ്കില് അതിനൊപ്പം വിനയവും വിവേകവും വേണം. ഇല്ലെങ്കില് ജ്ഞാനം തന്നെ നാശത്തിന്റെ കാരണമാകാം. രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രചോദനാത്മകമായ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ഹനുമാന്. ഹനുമാന്റെ ജീവിതത്തില് നമുക്ക് മൂന്ന് വലിയ ഗുണങ്ങള് കാണാം: ഭക്തി, ബുദ്ധി, കര്മ്മശക്തി എന്നിവയാണവ. ഹനുമാന് വെറും ഭക്തനായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം പ്രശ്നപരിഹാരകനായിരുന്നു. പ്രതിസന്ധിയില് പെട്ടപ്പോള് എന്തുചെയ്യണമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ യുവതലമുറയ്ക്ക് ഹനുമാന്റെ ജീവിതം നല്കുന്ന സന്ദേശം ഇതാണ്: വിശ്വാസം മാത്രം പോരാ; പ്രവര്ത്തനവും വേണം. സ്വപ്നം മാത്രം പോരാ; പരിശ്രമവും വേണം. അറിവ് മാത്രം പോരാ; അത് ശരിയായ സമയത്ത് പ്രയോഗിക്കാനുള്ള കഴിവും വേണം. അതുകൊണ്ടാണ് ഹനുമാന് ഇന്നും പ്രചോദനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
‘രാമരാജ്യം’ എന്ന ആശയം ഭാരതീയ ചിന്തയില് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. രാമരാജ്യം എന്നത് കേവലം ഒരു രാജാവിന്റെ ഭരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല. അത് നീതി, സുരക്ഷ, സമത്വം, ജനക്ഷേമം, ഉത്തരവാദിത്വം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഒരു ഭരണസങ്കല്പ്പമാണ്. ഇന്നത്തെ ജനാധിപത്യകാലത്ത് രാമരാജ്യത്തെ നാം എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് എന്ന് ആലോചിച്ചാല് അത് ജനങ്ങള്ക്ക് സുരക്ഷയുള്ള, ദുര്ബലര് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന, നീതി എല്ലാവര്ക്കും ഒരുപോലെ ലഭിക്കുന്ന, ഭരണാധികാരി ജനങ്ങളുടെ സേവകനായി പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന, അഴിമതിയും അനീതിയും കുറയുന്ന ഒരു സമൂഹമായിരിക്കണം അതെന്നാണ്. അതാണ് ആധുനിക അര്ത്ഥത്തില് രാമരാജ്യത്തിന്റെ സങ്കല്പ്പം.
ഇന്ന് ഭരണാധികാരികള്ക്കും പൊതുപ്രവര്ത്തകര്ക്കും രാമായണം നല്കുന്ന സന്ദേശം: ”പദവി അധികാരത്തിനുള്ള അവകാശമല്ല; ഉത്തരവാദിത്വത്തിനുള്ള അവസരമാണ്.” രാമായണത്തിലെ വിവിധ കഥാപാത്രങ്ങളുമായുള്ള രാമന്റെ ബന്ധം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഗുഹന്, ശബരി, സുഗ്രീവന്, ഹനുമാന്, വിഭീഷണന് എന്നിവരൊക്കെ വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങളില് നിന്നുള്ളവരാണ്.
രാമായണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സന്ദേശം മനുഷ്യനെ അവന്റെ ജന്മം കൊണ്ടല്ല, അവന്റെ ഗുണവും സ്നേഹവും വിശ്വാസവും കൊണ്ടാണ് വിലയിരുത്തേണ്ടത് എന്നതാണ്. ശബരിയുടെ കഥ ഇതിന് ഉദാഹരണമായി നാം വായിക്കുന്നു.
ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തില് ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും സാമ്പത്തിക വ്യത്യാസങ്ങളുടെയും പേരില് മനുഷ്യര് തമ്മില് അകലം വര്ധിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തില്, രാമായണത്തിലെ സൗഹൃദബന്ധങ്ങള് നമുക്ക് വലിയൊരു സന്ദേശം നല്കുന്നു. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണുക. ഇതാണ് രാമായണത്തിന്റെ മാനവിക സന്ദേശം.
രാമായണത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം വനത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്. വനം അവിടെ വെറും പശ്ചാത്തലമല്ല. അത് കഥയിലെ ഒരു ജീവിക്കുന്ന കഥാപാത്രമാണ്. നദികള്, മലകള്, വൃക്ഷങ്ങള്, മൃഗങ്ങള്, പക്ഷികള് തുടങ്ങിയവയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം വനവാസകാലത്ത് മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും തമ്മിലുള്ള ഒരു അടുത്ത ബന്ധം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇന്ന് ലോകം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ് പരിസ്ഥിതി നാശം. വനനശീകരണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ജലക്ഷാമം, ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ നഷ്ടം തുടങ്ങിയവ ഇവ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തില് രാമായണത്തിന്റെ പ്രകൃതിദര്ശനം വീണ്ടും വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പ്രകൃതി മനുഷ്യന്റെ സ്വത്തല്ല; മനുഷ്യന് പ്രകൃതിയുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ ബോധം രാമായണത്തിന്റെ പ്രകൃതി ചിത്രീകരണത്തില് നിന്ന് നമുക്ക് ഉള്ക്കൊള്ളാന് കഴിയുന്നു.
(തുടരും)
ജന്മഭൂമി ഓണ്ലൈന്