ബാലിവധാനന്തരം സുഗ്രീവനെ കിഷ്‌ക്കിന്ധാധിപതിയായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പ് ഭഗവാന്‍ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്‍ പറയുന്നതിങ്ങനെ: ”അദ്രിശിഖരേ വസിക്കുന്നതുണ്ടുഞാനദ്യപ്രഭൃതിചാതുര്‍മ്മാസ്യമാകുലാല്‍.”
സീതാന്വേഷണത്തിനു നാലുമാസത്തെ ഇടവേള നല്‍കി ചാതുര്‍മ്മാസ്യ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിന് ശ്രീരാമചന്ദ്രന്‍ ഒരുങ്ങുന്നതില്‍ നിന്ന് ഈ വ്രതത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാകുന്നു. സുഗ്രീവ രാജ്യാഭിഷേകവും അംഗദന്റെ യൗവ്വരാജ്യാഭിഷേകവും നടത്തി ലക്ഷ്മണന് ശ്രീരാമസവിധേ തിരിച്ചെത്തുന്നതോടെ ഇരുവരും പ്രവര്‍ഷണഗിരിയില്‍ ചാതുര്‍മ്മാസ്യ വ്രതം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിനിടയിലാണ് ഭഗവാന്‍ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്‍ ലക്ഷ്മണന് ക്രിയാമാര്‍ഗ്ഗോപദേശം നല്‍കുന്നത്.
എന്താണ് ഭഗവാന്‍ അനുഷ്ഠിച്ച ചാതുര്‍മ്മാസ്യവ്രതം? എന്താണ് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം?
ആഷാഢ മാസത്തിലെ ദേവശയനി ഏകാദശി മുതല്‍ കാര്‍ത്തിക മാസത്തിലെ ഉത്ഥാന ഏകാദശി വരെയുള്ള നാലു മാസക്കാലം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പവിത്ര തപസ്യയാണ് ചാതുര്‍മ്മാസ്യം. ആത്മീയ സാധനകള്‍ക്കും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിനും ഭക്തിക്കും ഈ നാല് മാസങ്ങള്‍ വിശേഷിച്ചും അനുകൂലമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
ഭഗവാന്‍ മഹാവിഷ്ണു യോഗനിദ്രയിലാകുന്ന കാലമാണിത്. സംന്യാസിമാരും ഭക്തരും ആത്മീയ ഉന്നതിക്കായി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. സംന്യാസിമാര്‍ ഈ നാലു മാസവും ഒരിടത്തുതന്നെ തങ്ങി ഈശ്വരഭജനവും പ്രഭാഷണങ്ങളും നടത്തുന്നു.
ഓരോ മാസവും ഓരോ പ്രത്യേക ആഹാരക്രമം പാലിച്ചാണ് വ്രതാനുഷ്ഠാനം. ഓരോ മാസവും പ്രിയപ്പെട്ട ഓരോ വസ്തുക്കള്‍ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ആദ്യ മാസം ഇലക്കറികളാണ് ഒഴിവാക്കാറ്. രണ്ടാം മാസത്തില്‍ തൈര് ഒഴിവാക്കുന്നു. മൂന്നാം മാസത്തില്‍ പാലും നാലാം മാസം ഉഴുന്നും ആണ് സാധാരണ ഒഴിവാക്കാറ്. ഇതിലൊക്കെ പ്രാദേശികഭേദങ്ങളുമുണ്ട്.
ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്ര എന്നത് സാധാരണ ഉറക്കമല്ല. അഗാധമായ പ്രപഞ്ച ധ്യാനത്തില്‍ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യാവസ്ഥയായാണിത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യോഗനിദ്ര പ്രപഞ്ച സന്തുലിതാവസ്ഥയെയും സംരക്ഷണത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ പുണ്യകാലയളവില്‍, ഭക്തര്‍ തങ്ങളുടെ തിരക്കുകള്‍ കുറച്ച് സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളുടെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരിചിന്തനം ചെയ്യാനും പ്രാ
ര്‍ത്ഥനയിലൂടെയും ധാര്‍മ്മിക ജീവിതത്തിലൂടെയും ഈശ്വരീയമായ ദേവതാ ബന്ധം ദൃഢമാക്കാനുമാണ് ശ്രമിക്കേണ്ടത്.
