പ്രധാനം ത്രിഗുണങ്ങളുടെ സമമായ ഭാവം

മുടന്തനും കുരുടനുമായ ആളുകളെപ്പോലെയും കാന്തവും ഇരുമ്പും പോലെയും സഹകരിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞാലും പ്രത്യേകിച്ച് കാര്യമൊന്നുമില്ല.

 ചേതനനായ പുരുഷനും അചേതനമായ പ്രധാനവും പരസ്പരം സഹകരിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുവെന്നാണ് സാംഖ്യന്‍മാരുടെ വാദം.  നടക്കാന്‍ വിഷമമുള്ളയാളാണ് മുടന്തന്‍. കണ്ണ് കാണാത്തയാളാണ് കുരുടന്‍. രണ്ടു പേര്‍ക്കും ഒറ്റയ്‌ക്ക് സഞ്ചരിക്കുകയെന്നത് വളരെ പ്രയാസമുള്ള കാര്യമാണ്.

മുടന്തനായ ആള്‍ കുരുടന്റെ ചുമലില്‍ കയറിയിരുന്ന് വഴി പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നു. അപ്പോള്‍ കുരുടന്‍ ആ വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു. രണ്ടു പേരുടേയും യാത്ര സുഗമമാകുന്നു. അവര്‍ ഇങ്ങനെ പരസ്പര സഹകരണത്തിലൂടെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നു.

ജഡമായ പ്രധാനത്തിന് സൃഷ്ടിയ്‌ക്ക് ശേഷിയില്ലെങ്കിലും പുരുഷന്റെ സഹായത്തോടെ സൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നുവെന്ന് പറയാമെന്നാണ് സാംഖ്യന്‍മാര്‍ പറയുന്നത്.  കാന്തം ഇരുമ്പിനെ ആകര്‍ഷിച്ച് സചേതനമാക്കുന്നു. ഇതു പോലെയാണ് പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ഒരുമിച്ച് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞാലും കാര്യമില്ല. ഇത് ഇവരുടെ ആശയത്തിന് തന്നെ വിരുദ്ധമാണ്.

പുരുഷന്‍ ഒന്നും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നില്ലെന്നും പ്രകൃതി സ്വതന്ത്രമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുവെന്നുമാണ് സാംഖ്യ സിദ്ധാന്തം. അസംഗനും ഗുണ സംബന്ധമില്ലാത്തവനുമായ പുരുഷന്‍ എങ്ങനെ പ്രകൃതിയെ പ്രവര്‍ത്തിപ്പിക്കും.

മൂന്നാമത് ഒരാള്‍ പ്രവര്‍ത്തിപ്പിക്കാനായി ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ പിന്നെയെങ്ങനെ ജഡ പ്രധാനത്തിന് സൃഷ്ടിചെയ്യാനാകും? അന്ധന്റെയും മുടന്തന്റെയും കാര്യത്തില്‍ രണ്ടു പേരും ചേതനയുള്ളവരാണ്. ഒരു അവയവത്തിന് മാത്രമേ കുഴപ്പമുള്ളൂ. അവര്‍ ഒരുമയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതില്‍ ഒരു കുഴപ്പവുമില്ല. ചൈതന്യമുള്ളതിനേ പ്രവൃത്തിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ടാകൂ.

ഇനി ഇരുമ്പും യന്ത്രവും കൂടിച്ചേരുന്നു എന്ന അര്‍ത്ഥമെടുത്താല്‍ ഇവയെ കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുന്ന മൂന്നാമതൊരു ചേതനനായ ആള്‍ വേണം. പുരുഷ പ്രധാന കാര്യത്തില്‍ ഇതില്ല. പുരുഷന്‍ ഉദാസീനനാണ്. അതിനാല്‍ പ്രധാനം ജഗത് കാരണമല്ല.

സൂത്രം അംഗിത്വാനുപപത്തേശ്ച

അംഗാംഗി ഭാവം സംഭവിക്കാത്തതിനാലും പ്രധാനം ജഗത് കാരണമല്ല. ത്രിഗുണങ്ങളുടെ സമമായ ഭാവമാണ് പ്രധാനം. സത്വ ഗുണത്തിനും രജോഗുണത്തിനും തമോഗുണത്തിനും തുല്യ പ്രാധാന്യമാണ് ഇതില്‍.പ്രധാനം പ്രവര്‍ത്തിക്കുവാന്‍ തുടങ്ങുമ്പോള്‍ സാമ്യാവസ്ഥ മാറുകയും അതിന്റെ ശരിയായ സ്വരൂപം നശിച്ച് പോകുന്നു.

അത് ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യും. ഇങ്ങനെയായാല്‍ ഗുണങ്ങളുടെ അംഗാംഗി ഭാവം വരുമെന്നതിനാല്‍ അത് ശരിയല്ല. അതിനാല്‍ പ്രധാനം പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നില്ലെന്നും ജഗത് സൃഷ്ടി നടത്തുന്നില്ലെന്നും തന്നെ പറയണം.