‘യോഗം’ എന്നാല്‍ യോജിപ്പിക്കുക അഥവാ കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുക എന്നാണര്‍ത്ഥം. ”ജീവാത്മാവിനെ പരമാത്മാവുമായി യോജിപ്പിക്കുക”. പരമാത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയാന്‍ കഴിയുന്ന നമ്മിലെ ഒരേ ഒരംഗം ആത്മാവാണ്. ആ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞാല്‍ മാത്രമേ നമുക്ക് പരമാത്മാവുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാന്‍ കഴിയൂ. ആത്മാവ് ശരീരത്തിലാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. ശരീരം, പ്രാണന്‍, മനസ്സ്, ബുദ്ധി ഇവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്. അതിനാല്‍ ഒരു വ്യക്തിക്ക് ആത്മസാക്ഷാത്കാരം സാധ്യമാകണമെങ്കില്‍ ശരീരം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, പ്രാണന്‍ ഇവയെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തേണ്ടിവരുന്നു. ഇങ്ങനെ നമ്മുടെതന്നെ ഉള്ളിലുള്ള വ്യത്യസ്ത ശക്തികളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി ആത്മശുദ്ധി ആത്മശുദ്ധി നേടുന്നതിനും അതിലൂടെ പരമാത്മ ഐക്യം സാധ്യമാക്കുന്നതിനുമുള്ള പദ്ധതിയാണ് യോഗം.
ശാരീരികവും മാനസികവും ആത്മീയവുമായ ശുദ്ധി നമ്മെ ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. പ്രാണന്റെയും അംഗങ്ങളുടെയും (ശരീരം) യോഗത്തിലൂടെ ശാരീരിക ആരോഗ്യവും, പ്രാണന്റെയും-മനസ്സിന്റെയും യോഗത്തിലൂടെ മാനസിക ആരോഗ്യവും മനസ്സിന്റെയും ആത്മാവിന്റെയും യോഗത്തിലൂടെ ആത്മീയ ആരോഗ്യവും (ആത്മദര്‍ശനം) നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ കണ്ടെത്തുന്ന ഒരു വ്യക്തി ആനന്ദാവസ്ഥയില്‍ എത്തുന്നു. ഈ ആനന്ദാവസ്ഥയെ ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിലേക്ക് ഉയര്‍ത്താന്‍ സാധകന്‍ പരമാത്മാവിനെ (ബ്രഹ്മചൈതന്യത്തെ) കണ്ടെത്താന്‍ പരിശ്രമിക്കുകയും അവസാനം ആ ചൈതന്യ സ്വരൂപവുമായി ഒന്നായി ചേരുകയും (യോഗം)ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണ് കൈവല്യം.
ഈ ശാസ്ത്രത്തെ പതഞ്ജലി മഹര്‍ഷി അഷ്ടാംഗ യോഗത്തിലൂടെ വെളിവാക്കുന്നത്.
പാതഞ്ജല യോഗസൂത്രത്തില്‍ പ്രതിപാദിക്കുന്ന എട്ട് അംഗങ്ങള്‍ ആണ് അഷ്ടാംഗയോഗം. പാതഞ്ജല യോഗസൂത്രത്തെ സമാധി, സാധന, വിഭൂതി, കൈവല്യം എന്നിങ്ങനെ നാല് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. സമാധി പാദത്തില്‍ മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും സാധനാ പാദത്തില്‍ അതിലേക്ക് എത്തുന്നതിനുള്ള ബഹിരംഗ യോഗത്തെ (ഭൗതിക ജീവിതത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തല്‍) കുറിച്ചും വിഭൂതി പാദത്തില്‍ അന്തരംഗ യോഗത്തെ (ആത്മീയ ജീവിതത്തെ ചിട്ടപ്പെടുത്തല്‍) കുറിച്ചു. അതിലൂടെ നമുക്ക് ലഭ്യമാകുന്ന അനുഭൂതികളെ കുറിച്ചും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. കൈവല്യപാദത്തില്‍ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ ഒരു വ്യക്തിയെ ഭൗതികജീവിതത്തില്‍നിന്നും ആത്മീയ ലോകത്തെക്കും അവിടെനിന്നും ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്കും എത്തിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനക്രമം ആണ് അഷ്ടാംഗയോഗം. ഇത് ഒരു ജീവിത പദ്ധതിയാണ്. കേവലം ഒരു മണിക്കൂര്‍ പരിശീലന ക്രമം അല്ല, ഒരു ദിവസം മനസ്സിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള പരിശീലനമാണ്.
നമ്മള്‍ ജീവിക്കുന്ന ചുറ്റുപാടുകള്‍ വ്യക്തി കുടുംബം, സമൂഹം, രാഷ്‌ട്രം ഇങ്ങനെ വ്യക്തിയില്‍നിന്നും സമഷ്ടിയിലേക്കുള്ള മനസ്സിന്റെ വികാസമാണ് ഇതിലൂടെ സാധ്യമാകുന്നത്.
”യോഗാംഗനുഷ്ഠാനാത് അശുദ്ധിക്ഷയേ-
ജ്ഞാന ദീപ്തിരാ വിവേകഖ്യാതേഃ” എന്ന് പതഞ്ജലി മഹര്‍ഷി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. (അഷ്ടാംഗയോഗ പരിശീലനത്തിലൂടെ നമ്മിലെ അശുദ്ധികള്‍ നശിച്ച് ചിത്തശുദ്ധിയും വിവേക ജ്ഞാനവും ഉണ്ടാകുന്നു)
”യമ നിയമാസന പ്രാണായാമ പ്രത്യാഹാരധാരണാ ധ്യാനസമാധയോളഷ്ടാവംഗാനി” (പാ.യോ.സൂ. 29) എന്ന് പാതഞ്ജല യോഗസൂത്രത്തില്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
1) യമം- തിന്മയില്‍നിന്നും നന്മയിലേക്കുള്ള (ബാഹ്യ ചിട്ടകള്‍)
2) നിയമം- സത്കര്‍മ പരിപാലനം
(ആന്തരിക ചിട്ടകള്‍)
3) ആസനം- ശരീര ശുദ്ധീകരണം
(ശരീരത്തെ ബലപ്പെടുത്തല്‍)
4) പ്രാണായാമം- ചിന്തകളെ നിയന്ത്രിക്കല്‍ (പ്രാണവേഗത കുറക്കല്‍)
5) പ്രത്യാഹാരം – ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കല്‍
6) ധാരണ -ചിന്തകളെ ശുദ്ധീകരിക്കല്‍
7) ധ്യാനം – ഏക ചിന്ത (ഈശ്വര ചിന്ത)
8) സമാധി – ചിന്തകളില്ലാത്ത അവസ്ഥ (ശുദ്ധ ബോധത്തില്‍ ഇരിക്കുക)
ഇവയാണ് അഷ്ടാംഗയോഗം. അനേകേ ചിന്ത ഭൗതിക ജീവിതവും ഏക ചിന്ത ആത്മീയ ജീവിതവുമാണ്. അനേകചിന്തയില്‍നിന്ന് (ഭൗതിക ജീവിതം ) മാനസിക സമ്മര്‍ദ്ദവും അശാന്തിയും ഉണ്ടാകുന്നു. ഏക ചിന്ത ആനന്ദം നല്‍കുന്നു. അങ്ങനെ സംഘര്‍ഷഭരിതമായ ജീവിതത്തില്‍നിന്നും സംഘര്‍ഷരഹിതമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഒരു വ്യക്തിയെ ഉയര്‍ത്താന്‍ അഷ്ടാംഗ യോഗ പരിശീലനത്തിലൂടെ സാധിക്കുന്നു.
