വിന്ധ്യ പര്വതത്തിനപ്പുറത്തെ വടക്കുള്ളവയെയാണ് ഗൗഡ ദേശങ്ങള് എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നത്. ഇപ്പുറമുള്ളവ ദ്രാവിഡ ദേശങ്ങളും. സാരസ്വതം, കാന്യാകുബ്ജം, ഗൗഡം, ഉത്കലം, മൈഥിലം എന്നിങ്ങനെയുള്ള അഞ്ച് ഗൗഡ ദേശങ്ങളില് പെട്ട കാന്യാകുബ്ജ വാസിയായിരുന്നു വിശ്വരൂപന് എന്ന മണ്ഡനമിശ്രന്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഹിമമിത്രന് കാശ്മീര രാജഗുരു ആയിരുന്നതിനാല് കാശ്മീരത്തിലായിരുന്നു ബാല്യകാലം. മണ്ഡനമിശ്രന്റെ ഗുരുവായ കുമാരിലഭട്ടരുടെ സഹോദരീ ഭര്ത്താവുമായിരുന്നു ഹിമമിത്രന് എന്നൊരു പക്ഷമുണ്ട്.
ശോണ നദീതീരത്തുള്ള വിഷ്ണുമിത്രന്റെ മകളായ ഭാരതിയെ മണ്ഡനമിശ്രന് വിവാഹം ചെയ്തു. അവര് കര്മ്മകാണ്ഡവേദഭാഗത്തിലെ മീമാംസാശാസ്ത്രത്തിലും ബ്രഹ്മ വിദ്യയിലും ശ്രവണ മാത്രയില് തന്നെ പാണ്ഡിത്യമാര്ജിച്ച സ്ത്രീരത്നമാകയാല് ഉഭയഭാരതി എന്നറിയപ്പെട്ടു. അപൂര്വമായി കാണപ്പെടുന്ന ഋഷികഃ എന്ന് വേദത്തില് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന സിദ്ധികളുള്ള യോഗിനിയാണ്. സാക്ഷാല് സരസ്വതീ സ്വരൂപമായിത്തന്നെ ദേശവാസികള് ഭാരതിയെ കണ്ടു. യോ ഗിനികളെയെല്ലാം ദേവീസ്വരൂപിണികളായി കാണുന്ന സമ്പ്രദായം ഭാരതത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണല്ലോ.
നിഷ്കാമമായ കര്മ്മാനുഷ്ഠാനഫലമായി ഉത്തമനായിരുന്നു മണ്ഡനമിശ്രന്. വിശ്വരൂപനും ഭാരതിയും, വേദ അനുശാസനപ്രകാരമുള്ള സല്ക്കര്മ്മകള് ചെയ്ത് കഴിയുന്ന കാലമാണ് കുമാരിലഭട്ടരുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയില് തന്റെ ശിഷ്യനായ മണ്ഡനമിശ്രന് ദര്ശനം നല്കി അങ്ങ് അയാളെ അനുഗ്രഹിക്കണം എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപേക്ഷ കൈക്കൊണ്ട് ഒളിമങ്ങിക്കിടന്ന സനാതനധര്മത്തെ പുനരുദ്ധരിച്ച ശ്രീ ശങ്കരഭഗവദ്പാദര് മണ്ഡനമിശ്രനെ കാണാന് മാഹിഷ്മതിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടത്. സ്നാനം, സന്ധ്യാ, അഗ്നിഹോത്രം, വൈശ്വദേവം എന്നിങ്ങനെ ഗൃഹസ്ഥന് വിധിച്ച കര്മങ്ങളെല്ലാം ചെയ്ത് അനേകം ശിഷ്യന്മാര്ക്ക് അധ്യാപനവും ചെയ്തിരുന്ന മണ്ഡനമിശ്രനെ കാണാന് നര്മ്മദയുടെ വടക്കേക്കരയിലുള്ള നഗരത്തിനടുത്ത് പദ്മവനം എന്ന ഗ്രാമത്തില് ആചാര്യസ്വാമികള് എത്തി.
അവിടെ. അനേകം ബ്രാഹ്മണഗൃഹങ്ങള് ഉണ്ടായിരുന്നു. പമ്പരം കളിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു ബാലനെ ആചാര്യര് കണ്ടു. കുനിഞ്ഞ് നിന്ന് ആ കുട്ടിയുടെ മുഖത്ത് പ്രിയമായി നുള്ളി ആചാര്യര് ചോദിച്ചു.
‘ഹേ സൗമ്യ ! വിശ്വരൂപന് എന്ന മണ്ഡനമിശ്രന്റ ഗൃഹമേതാണ്? ചുറ്റുന്ന പമ്പരത്തില് ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്ന ആ കുട്ടി പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിലേക്കെന്നപോലെ തന്റെ മുമ്പില് നില്ക്കുന്നത് തപ്തസ്വര്ണ ശരീരിയും കാഷായ വസ്ത്രധാരിയും ഏകദണ്ഡം ധരിച്ചവനുമായ ആ ബാലസന്യാസിയെ നോക്കി.
എന്നിട്ടിങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ”എവിടെ ശാരികപ്പക്ഷികള് പോലും മധുരമായി സാമഗാനം ചെയ്യുന്നുവോ, എവിടെ തത്തകള് പോലും യജുസ്സും ഋക്കും പരസ്പരം ചൊല്ലുന്നുവോ അത് മണ്ഡനമിശ്രന്റെ ഗൃഹമാണ് എന്നറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.”
കയ്യിലുള്ള പമ്പരത്തില് ഏകാഗ്രമായി ചരട് ചുറ്റിക്കൊണ്ടു തന്നെ ആചാര്യരോട് മറുപടി പറഞ്ഞ ആ കുട്ടി പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞതും അത് അതിവേഗത്തില് കറക്കി. കുട്ടി ഓടിപ്പോകുകയും ചെയ്തു. കുമാരില ഭട്ടരെ ഭഗവദ്പാദര് കണ്ടതായും തന്റെയരികിലേക്ക് സ്വാമികള് വരുന്നതായും മണ്ഡനമിശ്രന് തന്റെ ശിഷ്യര് പറഞ്ഞ് അറിഞ്ഞിരുന്നു. അനുഷ്ഠാനങ്ങള് സമാപിപ്പിച്ച് വൈശ്വദേവ യജ്ഞത്തിനായി അതിഥിയെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന മണ്ഡന മിശ്രന് ദൂരെ നിന്ന് ഒരു സന്യാസി സംഘം വീട്ടിലേക്ക് കടന്നു വരുന്നത് കണ്ടു.
അഗ്നി ശിഖ പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന നിറത്തോടെ മുണ്ഡിത ശിരസ്കനായി വലതു കയ്യില് കമണ്ഡലുവും ഇടതു കയ്യില് ദണ്ഡവുമേന്തി വരുന്ന യതീശ്വരനെ കണ്ട ഉഭയഭാരതിയും വിശ്വരൂപനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലു കഴുകാന് ജലപാത്രത്തോടെ എതിരേറ്റു നിന്നു. അടുത്ത വന്ന ആചാര്യരുടെ പാദങ്ങള് കഴുകി ആ ജലം സ്വന്തം ദേഹത്തും പത്നിയുടെ ദേഹത്തും തളിക്കുകയും ചെയ്തു ആ ഗൃഹസ്ഥന്.
