അറിവിന് മൂന്നു പുടങ്ങളുണ്ടെന്ന് (ത്രിപുടി) ഋഷീശ്വരന്മാര് കല്പിച്ചിരുന്നു. ത്രിപുടി എന്നാല് അറിവിന്റെ ഘടകങ്ങള് എന്നര്ത്ഥം. ദൃക്, ദൃശ്യം, ദര്ശനം എന്നുള്ളതാണ് അവ. ജ്ഞാതാവ്, ജ്ഞേയം, ജ്ഞാനം എന്നും ത്രിപുടിക്ക് സംജ്ഞകളുണ്ട്. ദൃക് ഒരു വസ്തുവിനെ നോക്കിക്കാണുന്ന വ്യക്തി . നോക്കപ്പെടുന്ന വസ്തു ദൃശ്യം. വസ്തുവിനെ ദൃക്ക് നോക്കിക്കാണുമ്പോള് ദൃക്കിലുണ്ടാകുന്ന അവബോധം ദര്ശനം. ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേരാതെ അറിവുണ്ടാകയില്ല. അറിവിന്റെ മണ്ഡലത്തില് ദൃക് ഒരു അനിവാര്യതയാണ്. ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ ശാസ്ത്രലോകം അംഗീകരിച്ചത് ക്വാണ്ടം മെക്കാനിക്സിന്റെ ബഹുമുഖങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിചിന്തന കാലഘട്ടത്തില് മാത്രമാണ്.
പരമാണുക്കളുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് ഹൈഡ്രജന് പരമാണുവിന്റെ) അകത്തുള്ള ഇലക്ട്രോണുകളുടെ അത്ഭുതകരമായ പ്രതിഭാസങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തവേ പാര്ട്ടിക്കിളിന് സ്ഥാനമുണ്ടോ, ഗതിയുണ്ടോ, അന്തിമമായി പാര്ട്ടിക്കിള്തന്നെയുണ്ടോ എന്ന സന്നിഗ്ധാവസ്ഥ സംജാതമായപ്പോള് ശാസ്ത്രജ്ഞര് ഇങ്ങനെകൂടി ചിന്തിച്ചുപോയി-പരീക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന പാര്ട്ടിക്കിള്, നാം-ദൃക്ക്-തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചതാണോ? ജോണ് വീലര് എന്ന ഊര്ജ്ജതന്ത്രജ്ഞന് പറഞ്ഞു- ഇവിടെ ഒരു സഹഭോഗാവസ്ഥ കാണുന്നു. മറ്റൊരാളോടുകൂടി ഒരു വസ്തുവിനെ അനുഭവിക്കലാണ് സഹഭോഗാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നത്. ദൃക്ക് ഒരു സഹഭോക്താവാകുന്നു. ക്ലാസിക്കല് ദര്ശനങ്ങളിലെയും ക്ലാസിക്കല് ഫിസിക്സിലെയും ദൃക്ക് നിരീക്ഷകന് മാത്രമല്ല, സഹഭോക്താവുകൂടിയാണെന്ന പുതിയ നിഗമനത്തിലേക്കാണ് അദ്ദേഹവും പിന്നാലെവന്ന പല ഫിസിസിസ്റ്റുകളും എത്തിച്ചേര്ന്നത്. വിരാഡ്രൂപപുരുഷനും ഒരു സഹഭോക്താവാകുന്നു.
മനസ്സ് ജഗത്താണ്
ബുദ്ധി നിശ്ചയിക്കുകയും മനസ്സ് സങ്കല്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മനസ്സ് ദൃക്കിന്റെ അഥവാ ജ്ഞാതാവിന്റെ സങ്കല്പകേന്ദ്രമാകുന്നു. അല്പമായ അഗ്നിയില് ഇന്ധനം കൂടുതലായി ഇട്ടുകൊടുത്താല് തീ ആളിക്കത്തി പ്രകാശവും ചൂടും ഏറെ പരത്തുന്നതുപോലെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്ഫുരണം സാന്ദ്രമായ സങ്കല്പത്താല് അഹന്തയായി പരിണമിക്കുന്നു.
ആ അഹങ്കാരം ചേതസ്സ്, ചിത്തം, മനം, മായാ, പ്രകൃതി എന്നീ പേരുകളുള്ള വസ്തുക്കളായി ഭവിക്കുന്നു. ഇപ്രകാരം പരബ്രഹ്മത്തില്നിന്ന് മനസ്സ് ഉണ്ടായിവന്നു. മനനാത്മകമായ ശക്തിയുടെ പൂര്ണതയില് മനസ്സ് ഈ ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചു (യോഗവാസിഷ്ഠം). സകലതിന്റെയും അസ്തിത്വം മനസ്സിന്റെ ബന്ധംകൊണ്ട് അഥവാ സാന്നിദ്ധ്യംകൊണ്ടേ ഉണ്ടാകുന്നുള്ളൂ. മനസ്സിന്റെ ഉടമയാണല്ലൊ ദൃക്ക്. അതുകൊണ്ട് ദൃക്കില്ലെങ്കില് പ്രപഞ്ചമില്ല; ഒന്നുമില്ല.
