ശബരിമല സന്നിധാനത്തേയ്ക്ക് അയ്യപ്പദര്ശനത്തിനായിവരുന്നവര് പതിനെട്ട് പടികള് കയറിയാണ് ഭഗവാന്റെസവിധത്തിലെത്തുന്നത്. തത്ത്വമസി പൊരുളായ ഭഗവാനിലേയ്ക്ക് ഭക്തന് എത്തുന്നത് പതിനെട്ട് പടവുകള് താണ്ടിയാണ്എന്ന് ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നതാണ് പതിനെട്ടാം പടി.
ശബരിമല ക്ഷേത്രംഏതുപ്രകാരം നിര്മ്മിക്കണമെന്ന്മണികണ്ഠസ്വാമി പന്തളരാജാവിനു നല്കുന്ന ഉപദേശം ഭൂതനാഥോപാഖ്യാനം പത്താം അദ്ധ്യായത്തില്കാണാം. പതിനെട്ടാംപടിയേക്കുറിച്ചു മണികണ്ഠന് പറയുന്നു – ”ക്ഷേത്രത്തില്എന്റെലിംഗപ്രതിഷ്ഠയുടെകിഴക്കുഭാഗത്ത് പതിനെട്ടു പടിയോടുകൂടിയസോപാനം നിര്മ്മിച്ചു കൊള്ളുക. പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങള്, അഷ്ടരാഗങ്ങള്, ത്രിഗുണങ്ങള്, വിദ്യ, അവിദ്യഎന്നിവയെ കടന്നാലേ നിര്ഗുണനായഎന്നെ കാണാന് കഴിയുകയുള്ളൂ. അതേപോലെ പതിനെട്ടു പടികയറിവന്നാല് ഭക്തര്ക്ക്എന്റെലിംഗം കാണാന് കഴിയണം.” മണികണ്ഠ നിര്ദ്ദേശാനുസാരം പതിനെട്ട് തത്ത്വസോപാനങ്ങളോടുകൂടിയ ശബരിമല ക്ഷേത്രം പന്തളമഹാരാജാവ് പണികഴിപ്പിച്ചുവെന്ന് ഭൂതനാഥോപാഖ്യാനം പതിനഞ്ചാം അദ്ധായത്തില്കാണാം.
ശബരിമലശാസ്താവിന്റെ പൂങ്കാവനത്തില് പതിനെട്ട് മലകളാണുള്ളത്. പൊന്നമ്പലമേട്, ഗരുഡമല, നാഗമല, ഇഞ്ചിപ്പാറമല, സുന്ദരമല, ചിറ്റമ്പലമല, ഖല്ഗിമല, മാതംഗമല, മൈലാടുംമല, ശ്രീപാദമല, ദേവര്മല, കാളകെട്ടിമല,ശബരിമലഎന്നീ 18 മലകളെയാണ് പതിനെട്ട് പടികള് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് എന്നുംകരുതാം. ഓരോമലയുടേയുംദേവതഓരോ പടിയിലായി നിലകൊള്ളുന്നു. പതിനെട്ടു മലകള് കടന്നുചെന്ന്മലദേവതകളെവന്ദിച്ച്ശാസ്താവിനെ ദര്ശിക്കുന്നുഎന്നുസാരം.ചുരികമുതല്അസ്ത്രംവരെയുള്ള പതിനെട്ടുതരംആയുധങ്ങള് അയ്യപ്പന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്നും അവയില്ഓരോന്നുംഓരോ പടികളായി പരിണമിച്ചുവെന്നുംഒരു സങ്കല്പമുണ്ട്. നാലുവേദങ്ങള്, ആറ്ശാസ്ത്രങ്ങള്, ചതുരുപായങ്ങള് (സാമദാനഭേദദണ്ഡങ്ങള്) നാലുവര്ണ്ണങ്ങള് (ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയ വൈശ്യശൂദ്ര) എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവയാണ്എന്നും പറയാറുണ്ട്.
പതിനെട്ടു തത്വങ്ങളുടെഇരിപ്പിടവും പരമപവിത്രവുമായതിനാല് വ്രതനിഷ്ഠയില്ലാത്തവര് ഈ ദിവ്യസോപാനങ്ങള് ചവുട്ടിക്കയറുന്നതിന് യോഗ്യരല്ല. ഇരുമുടിക്കെട്ടുംഏന്തിവരുന്ന ഭക്തര്ക്കേ പതിനെട്ടാംപടിചവുട്ടാനുള്ളഅര്ഹതയുള്ളൂ. ശബരിമല തന്ത്രിക്കും, പന്തളരാജപ്രതിനിധിക്കുംഇരുമുടിയില്ലാതെ പടിചവുട്ടാം. കരിങ്കല്ലുകൊണ്ട് നിര്മ്മിച്ച പതിനെട്ടാം പടിയില് നാളികേരമുടച്ച്ആയിരുന്നു പണ്ടുകാലങ്ങളില് അയ്യപ്പന്മാര് സ്വാമിദര്ശനം നടത്തിയിരുന്നത്. പതിനെട്ടുപടികളിലുംതേങ്ങയുടച്ചുകയറുന്ന പതിവുമുണ്ടായിരുന്നു. കന്നിസ്വാമിയായിവരുന്നയാള്ഒന്നാം പടിയിലും പതിനെട്ടാം തവണ (വര്ഷം) മലചവുട്ടുന്നയാള് പതിനെട്ടാംപടിയിലും നാളികേരംഉടയ്ക്കുന്ന പതിവുംഉണ്ടായിരുന്നു. പതിനെട്ടുപടികളിലും പതിനെട്ടു വര്ഷങ്ങള്കൊണ്ട് നാളികേരമുടച്ച്സ്വാമിദര്ശനം നടത്തുന്ന ഭക്തന് ആ വര്ഷം ശബരിമലയില്ഒരുതെങ്ങു നടണമെന്നുംആചാരമുണ്ട്. പതിനെട്ടാം പടിയെപരിശുദ്ധമായ നാളികേരജലത്താല്അഭിക്ഷേകംചെയ്യുന്ന ചടങ്ങാണ് പതിനെട്ടാം പടിയിലെ നാളികേരമുടയ്ക്കല്എന്നും;തന്റെ പാപങ്ങളെയെല്ലാം ഭഗവദ്സന്നിധിയില്തച്ചുടയ്ക്കുന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണ് പതിനെട്ടാം പടിയിലെ നാളികേരമുടയ്ക്കല് എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനെട്ടുവര്ഷംമലചവുട്ടിയ അയ്യപ്പ ഭക്തന് 19-ാം വര്ഷംവീണ്ടുംഒന്നാം പടിയില് നാളികേരമടിച്ച്ദര്ശനം നടത്തുന്നു. പല തവണഒന്നാം പടിയില് നാളികേരമുടയ്ക്കാന് ഭാഗ്യം സിദ്ധിച്ച അനേകം പരമഭക്ത•ാര്കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്നു.
പതിനെട്ടാം പടിയില് നിരന്തരമായി നാളികേരമുടയ്ക്കല് നടന്നുവന്നതിനാല്കരിങ്കല്പ്പടികള്ക്കു നാശം സംഭവിച്ചു. അതുമൂലം പഞ്ചലോഹംകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്ഇപ്പോള്സംരക്ഷിക്കുന്നു. പടികളില് നാളികേരംഉടയ്ക്കുന്നതും നിര്ത്തലാക്കി. പടികളുടെഇരുവശത്തുമായികറുപ്പസ്വാമിയുംകറുപ്പായി അമ്മയും കടുത്തസ്വാമിയും ശബരിമലക്ഷേത്രത്തിനു കാവല് നില്ക്കുന്നു. ഇപ്പോള് അനുവദിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് നാളികേരമുടച്ച് പടികളുടെചുവട്ടിലുള്ളജലപ്രവാഹത്തില്കാല് നനച്ച് പതിനെട്ടുപടികളുംതൊട്ടുവന്ദിച്ചുവേണം പതിനെട്ടാം പടികയറുവാന്. ഇടതുകാല്വെച്ച് പടികയറുവാന് ആരംഭിക്കരുത്. മുന്പ് ദര്ശനം കഴിഞ്ഞുമടങ്ങുന്ന ഭക്തര് പതിനെട്ടാം പടിക്കുമുകളില് നാളികേരംഉടച്ച് ഭഗവാനെ വന്ദിച്ച് പുറംതിരിയാതെഓരോപടിയുംതൊട്ടുവന്ദിച്ച് പടികളിറങ്ങിമടക്കയാത്ര ആരംഭിച്ചിരുന്നു. ഭക്തജനബാഹുല്യംകാരണംഇപ്പോള് പതിനെട്ടാം പടി ഇറങ്ങുവാന് ഭക്തരെ അനുവദിക്കാറില്ല. പടിയുടെമുകളില് നിര്ദ്ദിഷ്ടസ്ഥാനത്ത് നാളികേരമുടച്ച്ശരണംവിളിച്ച്വടക്കേനടവഴി ഇറങ്ങിയാണ്ഇപ്പോള് ഭക്തരുടെമടക്കയാത്ര. ശബരിമല ക്ഷേത്രത്തിലെ അയ്യപ്പവിഗ്രഹത്തിനോളംതന്നെ പ്രാധാന്യം പതിനെട്ടാം പടിക്കുമുണ്ട്. അതിനാല് ഭക്തര് പതിനെട്ടാം പടിയെ ഭക്തിപൂര്വ്വംശരണംവിളിയിലൂടെയുംസ്മരിക്കുന്നു.
