നമ്മുടെ സാധാരണപരിചയത്തിനൊപ്പിച്ച് വാസ്തവത്തില് ഈ പുറമെ കാണുന്ന ദൃശ്യം (ഗുണസമൂഹം) എന്നല്ലാതെ അതിനപ്പുറത്ത് ഒന്നിനെപ്പറ്റി ചിന്തിക്കാന് പത്തുലക്ഷത്തിലൊരാള്ക്കുപോലും കഴിവില്ല. മനുഷ്യരില് വലിയൊരു ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെയും ദൃഷ്ടിയില് ഈ പ്രപഞ്ചം നിരന്തരം മാറി മാറി, ചുഴന്ന്, ചുഴന്ന് തമ്മില്ച്ചേര്ന്നും ഇടകലര്ന്നും ഇരിക്കുന്ന ഒരു വികാരനികരം മാത്രമാണ്. അതിന് പിന്നിലിരിക്കുന്ന ശാന്തസമുദ്രം ഒരു നോക്കു കാണുന്നവര് എത്ര ചുരുക്കം! തിരയടിച്ചിരിക്കുന്ന നിലമാത്രം നാം എപ്പോഴം കാണുന്നു. തരംഗാഘാതപ്പൊലിമയെയാണ് നാം പ്രപഞ്ചമായി കാണുന്നത്. അപ്പോള് എങ്ങനെ രണ്ടഭിപ്രായം കാണുന്നുണ്ട്. ഒന്ന്, ശരീരമനസ്സുകള്പ്പുറം മാറ്റമോ ചലനമോ ഇല്ലാത്ത എന്തോ ഒന്നുണ്ടെന്ന്; മറ്റേത്, ഈ ലോകത്തില് ആകെ ഉള്ളത് മാറ്റം മാറ്റം മാത്രം.
അതല്ലാതെ മാറ്റമില്ലായ്മ, ചലനമില്ലായ്മ, എന്നുള്ളത് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലില്ലെന്നും. ഈ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങള്ക്ക് തമ്മിലുള്ള യോജിപ്പ് അടുത്ത ചിന്താഗതിയില്, അതായത് അദ്വൈതത്തില് വരുന്നു.
– സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്
