ഹിന്ദു സങ്കല്പമനുസരിച്ച് ഏതു കര്മ്മത്തിന്റെയും അവസാനം ദാനവും ദക്ഷിണയും നിര്ബന്ധമാണ്. . ദക്ഷിണ കൊടുക്കാതെ പൂജയുടേയോ കര്മ്മത്തിന്റെയോ ഫലം പൂര്ണമാകുന്നില്ല. ജോലിക്കുള്ള കൂലിയുടെ രൂപമല്ല ദക്ഷിണയ്ക്കുള്ളത്. അതിന്റെ യഥാര്ത്ഥ അര്ത്ഥം “ദക്ഷിണ’ ശബ്ദത്തില് തന്നെയുണ്ട്. ദക്ഷിണ എന്നാല് തെക്കുവശം എന്നര്ത്ഥം. ദക്ഷിണഭാഗം ധര്മ്മരാജന്റെയും മൃത്യുവിന്റെയും സംഹാരത്തിന്റെയും ദിശയാകുന്നു. സംഹരിക്കല് അഥവാ അവസാനിപ്പിക്കല് എന്ന സത്യം ദക്ഷിണ ദിശയോട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉത്തമമായ ധര്മ്മബോധത്തെയും തെക്കുദിശ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തില് സത്കര്മ്മങ്ങള് സംപൂര്ണ്ണമാകുന്ന അവസ്ഥയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു പേരാണ് “ദക്ഷിണ’ എന്ന്.
നാം എന്തെങ്കിലും ഭൗതിക ദ്രവ്യം നല്കി പൂജകനെ സംതൃപ്തനാക്കുന്പോള് നാം മുന്നോട്ടു നീട്ടുന്ന കയ്യില് പൂജകന്റെ ദൃഷ്ടി എത്തുകയും നമ്മുടെ കൈകളിലെ ദ്രവ്യത്തില് പൂജകന് ആഗ്രഹമുണ്ടാകയാല് പകരത്തിനു പകരമെന്ന പോലെ കര്മപുണ്യം പൂജകന്റെ കയ്യില് നിന്നും യജമാനന്റെ കയ്യിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യും. ഇപ്രകാരം ഭൗതികാസക്തനായ പൂജകനെ ദക്ഷിണയാല് സന്തോഷിപ്പിക്കുകയാല് യജമാനന് പൂജാപൂര്ണ ഫലം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പാപവും പുണ്യവും അനുഭവിക്കാതെ തീരുകയുമില്ലല്ലോ. നാമെല്ലാം പുണ്യങ്ങളെ സന്തോഷപൂര്വ്വം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാല് പാപഫലങ്ങളാകുന്ന ദു:ഖങ്ങളെ തിരസ്കരിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആകയാല് ആ പ്രത്യേക സമയങ്ങളില് നാം ഈശ്വരപൂജ ചെയ്താലും അതും പാപത്തിന്റെ ഫലമായേ കണക്കാക്കാനാകൂ. അതുകൊണ്ടാണ് ദോഷ നിവാരണത്തിനായിച്ചെയ്യുന്ന പൂജയും പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞത്. അങ്ങനെ ചെയ്യിപ്പിച്ചു എങ്കില് ആ പാപം മാറ്റുവാന് പൂജിച്ചയാളിന് യജമാനന് ദാനം നല്കണം. (വിലപിടിപ്പുളള എന്തെങ്കിലും വസ്തു). ഈ ദാനവും പാപമാണല്ലോ. ദാനത്തിന്റെ പാപം മാറാന് ധനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ദക്ഷിണയായി നല്കണം. (ആദ്യം ദ്രവ്യഫലം, രണ്ടാമത് കര്മ്മഫലം). ഈ ദക്ഷിണകൊണ്ടുണ്ടായ പാപം മാറാന് സര്വ്വപാപ സമര്പ്പണമായി പൂജകനെ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിക്കുകയും വേണം!! ഈ അര്ത്ഥത്തിലാണ് ദാന-ദക്ഷിണ-സമര്പ്പണാദി ചടങ്ങുകള് മുഖ്യമായത്.
സ്വന്തം മുതലിനോടുള്ള അത്യാസക്തി ഇല്ലാതാക്കലാണ് ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ മറൊരു ഉദ്ദേശം.
ദക്ഷിണ എന്നാല് ധനരൂപമാണ്. അഥവാ ധനദാനത്തിനെയാണ് ദക്ഷിണ എന്നു പറയുന്നത്. ധനം ഏവര്ക്കും ദാനം കൊടുക്കാനുള്ള അധികാരമില്ല . കാരണം ധനം ദക്ഷിണാ സ്വരൂപമാണ്. അതായത് മഹാലക്സ്മി പ്രതീകമാണ്. ധനം കര്മ്മത്തിന്റെ ഫലസ്വരൂപമാണ്. തൊഴിലിന്റെ ഫലം ധന രൂപത്തിലല്ലേ ഇന്നു വിരാജിക്കുന്നത്? ധനമുണ്ടെങ്കില് ഏത് തരം സുഖങ്ങളും ലഭിക്കുമല്ലോ! ആകയാല് ധനരൂപത്തില് മുഖ്യമായി നമുക്ക് കര്മ്മഫലങ്ങളെ പരിപാലിക്കാവുന്നതാണ്. ഈ കര്മ്മഫലം സമര്പ്പിക്കേണ്ടത് ഈശ്വരനാണല്ലോ. അതു കൊണ്ടാണ് ദേവനും ദൈവീകകകാര്യങ്ങള്ക്കും ദേവപൂജ ചെയ്ത ആള്ക്കും മാത്രമേ ധനം നല്കാന് പാടുളളു. (അതായത് “ദക്ഷിണ’ അഥവാ നല്കാന് പാടുള്ളു.).
