ചാണക്യചന്ദ്രഗുപ്തൗ ച വിക്രമഃ ശാലിവാഹനഃ
സമുദ്രഗുപ്തഃ ശ്രീഹര്ഷഃ ശൈലേന്ദ്രോ ബപ്പരാവലഃ
മൗര്യസാമ്രാജ്യസ്ഥാപകനായ ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യന് ബി. സി. 1534 മുതല് 1500 വരെ രാജ്യം ഭരിച്ചു. നന്ദവംശത്തിന്റെ ശക്തി വൈഭവങ്ങളില് ഉന്മത്തനായി ദുര്ഭരണം നടത്തിയ ധനന്ദനന് എന്ന രാജാവിനെ അദ്ദേഹം ചാണക്യാചാര്യന്റെ മാര്ഗനിര്ദേശമനുസരിച്ച്, തോല്പിക്കുകയും ഭാരതത്തിന്റെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറന് ഭാഗങ്ങളിലെ ഗ്രീക്ക് ആക്രമണങ്ങളെ ചെറുത്തുകൊണ്ട് അവരെ പൂര്ണമായും പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം മഗധരാജ്യത്തെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറ് ഭാരതത്തിന്റെ യഥാര്ഥ അതിര്ത്തിയായ ഹിന്ദുക്കുഷ് പര്വതം വരെയും ദക്ഷിണഭാരതത്തിന്റെ ഒരു വലിയഭാഗവും ഉള്ക്കൊള്ളിച്ചു കൊണ്ട് വളരെ വിസ്തൃതമാക്കി. മൗര്യസാമ്രാജ്യം വഴി രാഷ്ട്രീയ ഐക്യത്തോടൊപ്പം, ഇവിടുത്തെ സാംസ്ക്കാരിക ഐക്യവും വളരെയധികം പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുകയും വിദേശങ്ങളിലേക്കു കൂടി ഭാരതത്തിന്റെ യശസ്സു വര്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗ്രീക്ക് രാജദൂതനായ മെഗസ്തനീസ് പാടലീപുത്രത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കപ്പെട്ടത് ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ ഭരണകാലത്താണെന്ന്
പാശ്ചാത്യ ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം.
(ഹോ. വെ. ശേഷാദ്രിയുടെ ‘ഏകാത്മതാ
സ്തോത്രം’ വ്യാഖ്യാനത്തില് നിന്ന്)
