ഈശ്വരന്‍ എല്ലാ ആരാധനയുടേയും പുറകിലുണ്ട്. നാം അറിയുന്നെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കിലും ഇതെല്ലാം അവന്റെ ഇച്ഛാനുസരണമാണ് നടക്കുന്നത്. ഞാന്‍ ഒരടികൂടി മുന്നോട്ടുവയ്‌ക്കുന്നു- എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെടുന്നതും തിന്മ എന്ന് നാം വിളിക്കുന്നതുകൂടി അവന്റെ ആരാധനയാകുന്നു. ഇതും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഒരംശമാണ്.
പോരാ, ഞാന്‍ ഭയങ്കരനായിട്ടു പറയും. നിങ്ങള്‍ തിന്മ ചെയ്യുമ്പോള്‍ പിന്നിലെ പ്രചോദനവും ആ സ്വാതന്ത്ര്യം തന്നെയാണ്. പക്ഷെ, തെറ്റിപ്പോയിരിക്കാം. എന്നാലും അതവിടെയുണ്ട്. ആ സ്വാതന്ത്ര്യം അവിടെയില്ലെങ്കില്‍ ഒരു പ്രകാരത്തിലുമുളള ജീവനോ ചുണയോ ഉണ്ടാവാന്‍ തരമില്ല. ജഗത്തിന്റെ ഓരോ സ്പന്ദനത്തില്‍ക്കൂടിയും സ്വാതന്ത്ര്യം നിശ്വസിക്കുന്നു. ജഗത്ഹൃദയത്തില്‍ ഏകത്വമില്ലെങ്കില്‍ അനേകത്തെ നമുക്കറിയുക സാധ്യമല്ല. ഇപ്രകാരമാണ് ഉപനിഷത്തുക്കളില്‍ ഈശ്വരനെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കല്‍പം. ചിലപ്പോള്‍ ഈ സങ്കല്‍പം കുറേക്കൂടി ഉയര്‍ന്ന്, നാം അതിന്റെ മുന്നില്‍ അത്യന്തം അത്ഭുതസ്തബ്ധരായി നിന്നുപോകത്തക്ക ഒരാദര്‍ശത്തെ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചുതരുന്നു. നമ്മളും ഈശ്വരനും തത്ത്വത്തില്‍ ഒന്നുതന്നെ.
ചിത്രശലഭത്തിന്റെ ചിറകുകളില്‍ നിറപ്പകിട്ടും റോസാപ്പൂമൊട്ടിന്റെ വിരിയലുമായിരിക്കുന്നവന്‍ ചിത്രശലഭത്തിലും ചെടിയിലും വിളങ്ങുന്ന ശക്തിയാണ്. നമുക്ക് ജീവന്‍ തരുന്നവന്‍ നമ്മുടെ ഉള്ളിലുള്ള ചൈതന്യമാണ്. അവന്റെ അഗ്നിയില്‍ നിന്ന് ജീവനുദിക്കുന്നു. അത്യുഗ്രമൃത്യുവും അവന്റെ ശക്തിതന്നെ. യാതൊരുവന്റെ ഛായയാണോ മൃത്യു, അവന്റെ ഛായതന്നെ അമൃതവും.
വേദാന്തം ഒരു ഗ്രന്ഥത്തില്‍ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. ഏതെങ്കിലും ഗ്രന്ഥത്തിന് മറ്റേതെങ്കിലുമൊന്നിനേക്കാള്‍ പ്രാമാണികത്വമുണ്ടെന്ന നിലപാടിനെ അത് നിരാകരിക്കുന്നു. ഈശ്വരന്‍, ജീവാത്മാവ്, ആത്യന്തികമായ സത്ത ഇത്യാദികളെക്കുറിച്ചുള്ള പരമാര്‍ത്ഥങ്ങളെല്ലാം ഒറ്റപ്പുസ്തകത്തില്‍ ഉള്‍ക്കൊള്ളുമെന്നു പറയുന്നതിനെ അത് നിഷേധിക്കുന്നു.
നിങ്ങളില്‍ ഉപനിഷത്തുക്കള്‍ വായിച്ചിട്ടുള്ളവര്‍ ഓര്‍ക്കുന്നുണ്ടാകും ഗ്രന്ഥപഠനം കൊണ്ട് സാധിക്കാവുന്നതല്ല ആത്മസാക്ഷാത്കാരം എന്ന് അവ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്.
രണ്ടാമത് ഒരു വ്യക്തിവിശേഷത്തോട് ഭക്തിബഹുമാനങ്ങള്‍ കാണിക്കുകയെന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കാന്‍ വേദാന്തത്തിന് കുറേക്കൂടി വിഷമമാണ്. വേദാന്തം മാത്രമാണ്-വേദാന്തപദംകൊണ്ട് എപ്പോഴും വിവക്ഷിക്കുന്നത് ഉപനിഷത്തുക്കളെയാണ്- ഒരു വ്യക്തിയെപ്പറ്റിപിടിച്ചുനില്‍ക്കാത്ത ഒരു മതമെന്ന്, നിങ്ങള്‍ക്ക് അറിവുള്ളതാണല്ലോ. വേദാന്തികളുടെ ഇടയില്‍ ഏതെങ്കിലും വ്യക്തി-സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ-ഒരിക്കലും ആരാധ്യമായിട്ടില്ല. അതുസാധ്യമല്ല.
