സുഗ്രീവന് നല്‍കിയ വാക്ക് പാലിക്കാനുള്ള സമയം വന്നു. കിഷ്‌കിന്ധയില്‍ ബാലിയെ യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചപ്പോള്‍ ഇരുസഹോദരന്മാരെയും വേര്‍തിരിച്ചറിയാന്‍ പ്രയാസമായതിനാല്‍ ആദ്യദിവസം രാമന്‍ അമ്പ് പ്രയോഗിച്ചില്ല. പിന്നീട് സുഗ്രീവന്റെ കഴുത്തില്‍ ഒരു മാല അണിയിച്ചശേഷം വീണ്ടും യുദ്ധം നടന്നു. പോരാട്ടം കനക്കുന്നതിനിടെ രാമന്‍ മരത്തിന്റെ മറവില്‍ നിന്ന് അമ്പെയ്ത് ബാലിയെ വീഴ്‌ത്തി.
മരണശയ്യയില്‍ കിടന്ന ബാലി രാമനോട് ചോദിച്ചു: ‘എന്നെ നേരിട്ട് നേരിടാതെ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്?’
രാമന്‍ രാജധര്‍മ്മം വിശദീകരിച്ചു. അനുജന്റെ ഭാര്യയെ സ്വന്തമാക്കി അവന്റെ രാജ്യം അപഹരിച്ചത് ഗുരുതരമായ അധര്‍മ്മമാണെന്നും, രാജാവിന് അധര്‍മ്മത്തെ ശിക്ഷിക്കാന്‍ അവകാശവും കടമയുമുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. രാമന്റെ വിശദീകരണം കേട്ട ബാലി തന്റെ തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. മകന്‍ അംഗദനെ രാമനെ ഏല്‍പ്പിച്ച് അദ്ദേഹം ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു.
രാമസ്പര്‍ശം: ധര്‍മ്മത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങള്‍ എല്ലായ്‌പ്പോഴും ലളിതമാകണമെന്നില്ല; എന്നാല്‍ അവ നീതിയുടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും വെളിച്ചത്തില്‍ വിലയിരുത്തപ്പെടണം.
ജന്മഭൂമി ഓണ്‍ലൈന്‍