പിറ്റേന്ന് കാലത്ത് അറബിക്കടലില്‍ നിന്നുള്ള തണുത്ത കാറ്റ് വീശുന്ന മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് കുട്ടികളുടെ ബസ് പ്രവേശിച്ചു.
കോണ്‍ക്രീറ്റ് കെട്ടിടങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന സഞ്ജയ് ഗാന്ധി നാഷണല്‍ പാര്‍ക്കിന്റെ പച്ചപ്പിലേക്ക് കടന്നപ്പോള്‍ തന്നെ കുട്ടികളുടെ ബഹളം കുറഞ്ഞു. കാടുകളുടെയും മരങ്ങളുടെയും ഇടയിലൂടെ അവര്‍ കരിങ്കല്‍ കുന്നുകളില്‍ കൊത്തിയെടുത്ത കൂറ്റന്‍ ഗുഹാസമുച്ചയത്തിന് മുന്നില്‍ എത്തിചേര്‍ന്നു.
‘കാന്‍ഹേരി ഗുഹകള്‍!’ കുന്നിന്‍ മുകളിലേക്ക് നോക്കി മാധവന്‍ മാഷ് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു. ബിസി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതല്‍ എഡി പത്താം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തില്‍ ഭാരതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറന്‍ തീരത്തുള്ള വലിയ വിജ്ഞാനകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇത് .
അപ്പു ചുറ്റുമുള്ള പച്ചപ്പിലേക്ക് നോക്കി ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു. ‘മാഷേ, നമ്മള്‍ മുംബൈ നഗരത്തിലാണെന്നല്ലേ പറഞ്ഞത്? ഈ കാട്ടിനുള്ളിലാണോ വിജ്ഞാന കേന്ദ്രം? ഈ കറുത്ത പാറകളില്‍ നമ്മള്‍ എന്താണ് കാണാന്‍ പോകുന്നത്?’
അപ്പുവിന്റെ സംശയം കേട്ട് മാധവന്‍ മാഷ് പുഞ്ചിരിച്ചു. ‘അപ്പൂ, നമ്മള്‍ ഇപ്പോള്‍ നില്‍ക്കുന്നത് പൗരാണിക ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒരു അന്താരാഷ്‌ട്ര വിദ്യാലയത്തിന് മുന്നിലാണ്! കാന്‍ഹേരി എന്ന പേര് വന്നത് ‘കൃഷ്ണഗിരി’ അഥവാ കറുത്ത മല എന്ന സംസ്‌കൃത വാക്കില്‍ നിന്നാണ്. പണ്ട് വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ നളന്ദയും തക്ഷശിലയും പോലെ ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറന്‍ തീരത്ത് ജ്യോതിശാസ്ത്രവും, കണക്കും, തത്വചിന്തയും പഠിപ്പിച്ചിരുന്ന വലിയൊരു സര്‍വ്വകലാശാലയായിരുന്നു ഈ കാണുന്ന മലനിരകള്‍. നൂറിലധികം ഗുഹകളാണ് ഈ കുന്നുകളിലായി കൊത്തിയെടുത്തിട്ടുള്ളത്!’
അവര്‍ നടന്ന് നീങ്ങിയത് വലിയൊരു പ്രാര്‍ത്ഥനാ ഹാളിന് മുന്നിലേക്കാണ്. അതിനെ ‘ചൈത്യ’ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നതെന്ന് മീരാ ടീച്ചര്‍ കുട്ടികള്‍ക്ക് വിശദീകരിച്ചു കൊടുത്തു. പടുകൂറ്റന്‍ കരിങ്കല്‍ തൂണുകളും അതില്‍ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്ന ആനകളുടെയും സിംഹങ്ങളുടെയും ശില്പങ്ങളും കണ്ട് മീനാക്ഷി അത്ഭുതപ്പെട്ടു നില്‍ക്കുകയായിരുന്നു.
?പെട്ടെന്നാണ് മീനാക്ഷി ഒരു കാര്യം ശ്രദ്ധിച്ചത്. അവള്‍ ടീച്ചറുടെ കൈയില്‍ പിടിച്ചു, ‘ടീച്ചറേ, ഈ ഗുഹയ്‌ക്കുള്ളിലേക്ക് കയറുമ്പോള്‍ നല്ല തണുപ്പ് തോന്നുന്നുണ്ടല്ലോ! പുറത്ത് നല്ല വെയിലാണല്ലോ, എന്നിട്ടും ഇവിടെ എങ്ങനെയാണ് എയര്‍ കണ്ടീഷണര്‍ വെച്ചതുപോലെ തണുപ്പ് നില്‍ക്കുന്നത്?’
മീര ടീച്ചര്‍ കുട്ടികളെ എല്ലാവരെയും അരികിലേക്ക് വിളിച്ചു. ‘അതാണ് പൗരാണിക ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യയുടെ വിസ്മയം മീനാക്ഷീ. പ്രകൃതിക്ക് ഇണങ്ങുന്ന രീതിയിലുള്ള ‘സസ്‌റ്റൈനബിള്‍ ആര്‍ക്കിടെക്ചര്‍’ ആയിരുന്നു അവരുടേത്. ഈ ഗുഹകളുടെ വാതിലുകളും ജനലുകളും രൂപകല്‍പ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത് കാറ്റിന്റെ സഞ്ചാരദിശയെക്കുറിച്ചുള്ള ‘എയറോഡൈനാമിക്‌സ്’ കൃത്യമായി പഠിച്ച ശേഷമാണ്. പുറത്തെ ചൂടുകാറ്റ് അകത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോള്‍ തണുത്ത കാറ്റായി മാറുന്ന രീതിയിലാണ് ഈ കരിങ്കല്‍ ഭിത്തികള്‍ കൊത്തിയിരിക്കുന്നത്. മാത്രമല്ല, സൂര്യപ്രകാശം ഗുഹയുടെ ഏറ്റവും ഉള്ളറകളിലേക്ക് എത്തുന്ന രീതിയിലുള്ള ജ്യാമിതീയ കൃത്യതയും ഇതിലുണ്ട്.’
തുടര്‍ന്ന് അവര്‍ മലമുകളിലേക്ക് പടവുകള്‍ കയറി നടന്നു. മലയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില്‍ പാറയ്‌ക്കുള്ളിലേക്ക് ആഴത്തില്‍ കുഴിച്ചുണ്ടാക്കിയ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള വലിയ കുഴികളും അതിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന ചെറിയ ചാലുകളും ചിന്തുവിന്റെ ശ്രദ്ധയില്‍ പെട്ടു.
‘മാഷേ, ദാ ഇവിടെ നോക്കിയേ! ഈ പാറകളില്‍ നീളത്തില്‍ ഓടകള്‍ പോലെ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതൊക്കെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടാണല്ലോ ഇരിക്കുന്നത്?’ ചിന്തു ചോദിച്ചു.
‘മിടുക്കി!’ മാധവന്‍ മാഷ് അവളുടെ തോളില്‍ തട്ടി. ‘നീ ശ്രദ്ധിച്ചത് പൗരാണിക ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ജലസംരക്ഷണ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ തെളിവാണ്. ഇതിന് ‘ഹൈഡ്രോളജി’ എന്ന് പറയും. ഈ മലമുകളില്‍ പെയ്യുന്ന മഴവെള്ളത്തിന്റെ ഒരൊറ്റ തുള്ളി പോലും വെറുതെ കളയാത്ത രീതിയിലാണ് പണ്ടത്തെ ശില്പികളും എന്‍ജിനീയര്‍മാരും ഇത് പണിതിരിക്കുന്നത്. കുന്നിന്‍മുകളിലെ വെള്ളം ഈ ചെറിയ ചാലുകളിലൂടെ ഒഴുകി, പാറ തുരന്നുണ്ടാക്കിയ വലിയ ഭൂഗര്‍ഭ ടാങ്കുകളിലേക്ക് എത്തും.’
അപ്പുവിന് അത്ഭുതം അടക്കാനായില്ല, ‘അപ്പോള്‍ മഴവെള്ള സംഭരണം നമ്മള്‍ പൈപ്പുകള്‍ ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യുന്നതിന് മുന്‍പ് തന്നെ അവര്‍ കല്ലില്‍ ചെയ്തുവെച്ചിരുന്നല്ലേ മാഷേ!’
‘അതെ അപ്പൂ,’ മീര ടീച്ചര്‍ കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തു. ‘മാത്രമല്ല, ആ ടാങ്കുകളില്‍ വെള്ളം എപ്പോഴും ശുദ്ധമായിരിക്കാന്‍ കരിയും മണലും ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രകൃതിദത്തമായ ഫില്‍ട്രേഷന്‍ വിദ്യകളും അവര്‍ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. വേനല്‍ക്കാലത്ത് ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കള്‍ക്കും വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്കും കുടിക്കാനുള്ള വെള്ളം ഇങ്ങനെയാണ് സംഭരിച്ചിരുന്നത്.’
അവര്‍ നടന്ന് എത്തിയത് ബ്രാഹ്‌മി ലിപിയിലുള്ള പഴയ ശിലാലേഖനങ്ങള്‍ക്ക് മുന്നിലാണ്. ആ എഴുത്തുകള്‍ കാണിച്ച് മാഷ് കുട്ടികള്‍ക്ക് മറ്റൊരു ചരിത്രം കൂടി പറഞ്ഞു കൊടുത്തു.
‘കുട്ടികളേ, റോമാസാമ്രാജ്യത്തില്‍ നിന്നും മറ്റ് വിദേശ രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നും കപ്പല്‍ മാര്‍ഗ്ഗം വ്യാപാരികള്‍ പണ്ട് നമ്മുടെ നാട്ടില്‍ വന്നിരുന്നു. മുംബൈക്ക് അടുത്തുള്ള സോപാര, കല്യാണ്‍ എന്നീ തുറമുഖങ്ങളില്‍ വന്നിറങ്ങുന്ന വ്യാപാരികളുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളമായിരുന്നു ഈ കാന്‍ഹേരി. ഈ സര്‍വ്വകലാശാലയുടെ നടത്തിപ്പിനുള്ള പണം നല്‍കിയിരുന്നതും ആ വ്യാപാരികളായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രവും അക്കൗണ്ടിംഗും ഒക്കെ ഇവിടുത്തെ വിജ്ഞാനശാലകളില്‍ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഭാരതത്തിന്റെ വിദ്യയും സമ്പത്തും ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തമാകാന്‍ ഇത്തരം കേന്ദ്രങ്ങളാണ് സഹായിച്ചത്.’
സന്ധ്യയായപ്പോള്‍ അറബിക്കടലിലേക്ക് സൂര്യന്‍ പതുക്കെ താഴ്ന്നുതുടങ്ങി. കാന്‍ഹേരി കുന്നുകളില്‍ നിന്ന് താഴേക്ക് നോക്കുമ്പോള്‍ പ്രകൃതിയെ ഒട്ടും നശിപ്പിക്കാതെ മനുഷ്യന്‍ തീര്‍ത്ത വിജ്ഞാന കോട്ടകള്‍ കണ്ട് കുട്ടിപ്പടയുടെ മനസ്സില്‍ അഭിമാനം നിറഞ്ഞു.
‘മാഷേ, മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ ഗുഹകളെല്ലാം വെറും പാറകളല്ല, പണ്ടത്തെ വലിയ സയന്‍സ് ലാബുകളും കോളേജുകളും ആയിരുന്നല്ലേ!’ അപ്പുവിന്റെ ഈ വാക്കുകളില്‍ വലിയൊരു തിരിച്ചറിവുണ്ടായിരുന്നു. ആ തിരിച്ചറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തില്‍ കാന്‍ഹേരിയിലെ കരിങ്കല്ലുകള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ ഭംഗി തോന്നിച്ചു.
ജന്മഭൂമി ഓണ്‍ലൈന്‍