പുരൂരവസിന്റെ വംശാവലി ഇന്ത്യന് പുരാണങ്ങളിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. ചന്ദ്രവംശം എന്നാണ് ഈ വംശം അറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവില് നിന്നാണ് ഈ വംശാവലി ആരംഭിക്കുന്നത്. പുരൂരവസിന്റെ വംശാവലി താഴെ പറയുന്ന ക്രമത്തിലാണ്:
ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികര്ത്താവ്.
അത്രി മഹര്ഷി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്. ചന്ദ്രന് (സോമന്) അത്രി മഹര്ഷിയുടെ പുത്രന്. ചന്ദ്രനില് നിന്നാണ് ‘ചന്ദ്രവംശം’ എന്ന പേര് വരുന്നത്.
പുരൂരവസിലേക്കുള്ള വഴി
ബുധന് ചന്ദ്രന്റെ പുത്രനാണ് അറിവിന്റെയും ബുദ്ധിയുടെയും ദേവനായി ഇദ്ദേഹത്തെ കരുതുന്നു. വൈവസ്വത മനുവിന്റെ മകളാണ് ഇള (ചില കഥകളില് മനുവിന്റെ പുത്രനായ സുദ്യുമ്നന് സ്ത്രീയായി മാറിയതാണ് ഇള) എന്നുംപറയുന്നു. മനുവിന്റെ പുത്രനായ സുദ്യുമ്നന് സ്ത്രീയായി മാറുന്ന കഥ പ്രധാനമായും വിവരിക്കുന്നത് ശ്രീമദ് ഭാഗവതപുരാണത്തിലാണ് (ഒന്പതാം സ്കന്ധം, അധ്യായം 1).
കൂടാതെ മത്സ്യപുരാണം, പത്മപുരാണം, ദേവീഭാഗവതം എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ഈ കഥാസന്ദര്ഭം പരാമര്ശിക്കുന്നുണ്ട്.
വൈവസ്വത മനുവിനും ശ്രദ്ധയ്ക്കും പുത്രന്മാരില്ലാതിരുന്നപ്പോള് നടത്തിയ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗത്തിന്റെ ഫലമായാണ് സുദ്യുമ്നന് ജനിക്കുന്നത്. ഒരിക്കല് വേട്ടയാടാനായി സുദ്യുമ്നന് തന്റെ കുതിരപ്പുറത്ത് കുമാരവനം (ശിവനും പാര്വ്വതിയും വിഹരിച്ചിരുന്ന വനം) എന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തിപ്പെട്ടു. ആ വനത്തില് പ്രവേശിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരെല്ലാം സ്ത്രീകളായി മാറുമെന്ന് ശിവന്റെ ഒരു ശാപമുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ പ്രവേശിച്ച ഉടനെ സുദ്യുമ്നനും കൂടെയുള്ളവരും സ്ത്രീകളായി മാറി.
സ്ത്രീയായി മാറിയ സുദ്യുമ്നന് ‘ഇള’ എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു. ഈ അവസ്ഥയില് ചന്ദ്രപുത്രനായ ബുധനുമായി ഇള പ്രേമത്തിലാവുകയും അവര്ക്ക് പുരൂരവസ്സ് എന്ന
പുത്രന് ജനിക്കുകയും ചെയ്തു. ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ തുടക്കം ഇത്തരത്തിലാണെന്നാണ് പുരാണങ്ങള് പറയുന്നത്. പിന്നീട് വസിഷ്ഠ മഹര്ഷിയുടെ പ്രാര്ത്ഥനയാല് ശിവന് പ്രസാദിക്കുകയും, സുദ്യുമ്നന് ഒരു മാസം പുരുഷനായും അടുത്ത മാസം സ്ത്രീയായും ജീവിക്കാനുള്ള വരം ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഭാഗവതത്തിലെ വിവരണം.
ബുധനും ഇളയ്ക്കും കൂടിയുണ്ടായ പുത്രനാണ് പുരൂരവസ്. ഇദ്ദേഹമാണ് ചന്ദ്രവംശത്തിലെ ആദ്യത്തെ പ്രതാപിയായ ചക്രവര്ത്തി. പുരൂരവസിന് ഉര്വ്വശിയില് ആയുസ്സ്, അമാവസു, വിശ്വയുസ്സ്, ശ്രുതായുസ്സ്, ദൃഢായുസ്സ്, വനായുസ്സ്, ശതായുസ്സ് എന്നിങ്ങനെ ഏഴ് പുത്രന്മാരുണ്ടായി. ഇതില് ‘ആയുസ്സ്’ വഴിയാണ് പ്രധാന വംശാവലി തുടരുന്നത്.
ഈ വംശത്തിലാണ് പില്ക്കാലത്ത് ലോകപ്രശസ്തരായ
താഴെ പറയുന്ന രാജാക്കന്മാര് ജനിച്ചത്:
നഹുഷന്: ആയുസ്സിന്റെ പുത്രന്.
യയാതി: നഹുഷന്റെ പുത്രന്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രന്മാരായ
പുരു, യദു എന്നിവരില് നിന്നാണ് യദുവംശവും പൗരവവംശവും ഉണ്ടായത്.
ഭരതന്: ദുഷ്യന്തന്റെയും ശകുന്തളയുടെയും പുത്രന്. ഭരതന്റെ പേരില് നിന്നാണ് നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന് ഭാരതം എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. പാണ്ഡവരും കൗരവരും: ചന്ദ്രവംശത്തിലെ കുരു കുലത്തില് ജനിച്ചവരാണ് ഇവര്.
വംശാവലി: ബ്രഹ്മാവ് അത്രി ചന്ദ്രന് ബുധന് പുരൂരവസ് ആയുസ്സ് നഹുഷന് യയാതി പുരു … ഭരതന് … പാണ്ഡവര്/കൗരവര്. ഭാരതീയ ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിലെ
മിക്കവാറും എല്ലാ പ്രമുഖ കഥാപാത്രങ്ങളും പുരൂരവസിന്റെ ഈ വംശപരമ്പരയില് വരുന്നവരാണ്. അതിനാല് തന്നെ
പുരാണ ചരിത്രത്തില് പുരൂരവസിന് വളരെ വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. പുരാണങ്ങള് അനുസരിച്ച് ഉര്വ്വശിയുടെ ജനനം വളരെ സവിശേഷവും രസകരവുമായ ഒരു കഥയാണ്. സാധാരണയായി ദേവഗണങ്ങള് ജനിക്കുന്നത് പോലെയല്ല ഉര്വ്വശി ജനിച്ചത്. നരനാരായണന്മാരുടെ തപസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ കഥ വരുന്നത്. ഒരിക്കല് ബദര്യാശ്രമത്തില് നരനും നാരായണനും (വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങള്) കഠിനമായ തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഇവരുടെ തപസ്സ് കണ്ട് തന്റെ ഇന്ദ്രപദവി നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന് ദേവേന്ദ്രന് ഭയപ്പെട്ടു. തപസ്സ് മുടക്കാനായി ഇന്ദ്രന് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും സുന്ദരിമാരായ അപ്സരസ്സുകളെയും കാമദേവനെയും വസന്തകാലത്തെയും അങ്ങോട്ട് അയച്ചു.അപ്സരസ്സുകള് നരനാരായണന്മാരുടെ മുന്നില് നൃത്തം ചെയ്യുകയും തപസ്സ് ഭംഗപ്പെടുത്താന് ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാല് നാരായണന് ഇതില് പ്രകോപിതനാവുന്നതിന് പകരം ശാന്തനായി പുഞ്ചിരിച്ചു. തനിക്ക് സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ സുന്ദരിമാരേക്കാള് മികച്ചവരെ സൃഷ്ടിക്കാന് കഴിയുമെന്ന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാന് അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.
നാരായണന് ഒരു പൂവെടുത്ത് തന്റെ തുടയില് (ഊരു) വച്ച് അമര്ത്തി. ആ നിമിഷം അവിടെ നിന്ന് അതീവ സുന്ദരിയായ ഒരു സ്ത്രീ ഉയര്ന്നുവന്നു. സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ എല്ലാ അപ്സരസ്സുകളെക്കാളും സൗന്ദര്യം അവള്ക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഊരുവില് (തുടയില്) നിന്ന് ജനിച്ചതുകൊണ്ടാണ് അവള്ക്ക് ‘ഉര്വ്വശി’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. നാരായണന്റെ ഈ അത്ഭുത പ്രവൃത്തി കണ്ട് അപ്സരസ്സുകള് ലജ്ജിച്ചു പോയി. നാരായണന് ഉര്വ്വശിയെ ഇന്ദ്രന് സമ്മാനമായി നല്കി. അങ്ങനെ ഉര്വ്വശി സ്വര്ഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അപ്സരസ്സായി മാറുകയും ഇന്ദ്രസഭയിലെ അലങ്കാരമായി തീരുകയും ചെയ്തു.
പുരാണങ്ങള് അനുസരിച്ച് ഉര്വശിക്ക് ഭൂമിയില് മനുഷ്യസ്ത്രീയായി ജനിക്കേണ്ടി വന്ന ശാപത്തിന് പിന്നില് പ്രധാനമായ കഥക ഭരതമുനിയുടെ ശാപമാണ്. സ്വര്ഗ്ഗത്തില് ഭരതമുനിയുടെ നേതൃത്വത്തില് നടന്ന ഒരു നാടകത്തില് (ലക്ഷ്മി സ്വയംവരം) ലക്ഷ്മിയായി അഭിനയിച്ചത് ഉര്വശിയായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് തന്റെ കാമുകനായ പുരൂരവസ്സിനെ ഓര്ത്ത ഉര്വശിക്ക് അഭിനയത്തില് തെറ്റ് സംഭവിക്കുകയും വാക്കുകള് മാറിപ്പോകുകയും ചെയ്തു. തന്റെ കലയെ അപമാനിച്ചു എന്ന് കരുതിയ ഭരതമുനി, ഉര്വശി ഭൂമിയില് ലതയായി (വള്ളിയായി) മാറട്ടെ അല്ലെങ്കില് ഭൂമിയില് പോയി താമസിക്കട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു.
മഹാഭാരതത്തിലെ വനപര്വ്വത്തില് വിവരിക്കുന്ന അര്ജ്ജുനനും ഉര്വ്വശിയും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച പുരുരവസിന്റെ കഥയില് നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ പ്രണയത്തിന് പകരം ശാപവും ധര്മ്മസങ്കടവുമാണ് പ്രമേയം. വനവാസകാലത്ത് ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങള് സമ്പാദിക്കാനായി അര്ജ്ജുനന് ഇന്ദ്രലോകത്തെത്തി. അര്ജ്ജുനന്റെ അസ്ത്രവിദ്യയിലുള്ള നൈപുണ്യവും രൂപഭംഗിയും കണ്ട് ഉര്വ്വശിക്ക് അവനോട് പ്രണയം തോന്നി. തന്റെ ആഗ്രഹം അവള് ഇന്ദ്രനെ അറിയിക്കുകയും, ഇന്ദ്രന്റെ നിര്ദ്ദേശപ്രകാരം ഉര്വ്വശി അര്ജ്ജുനനെ സമീപിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ഉര്വ്വശിയെ പ്രണയിനിയായല്ല, മറിച്ച് മാതൃതുല്യയായാണ് അര്ജ്ജുനന് കണ്ടത്. ഇതിന് അര്ജ്ജുനന് പറഞ്ഞ കാരണം ഇതായിരുന്നു: ഉര്വ്വശി പണ്ട് പുരുരവസ് രാജാവിന്റെ പത്നിയായിരുന്നു.
പുരുരവസ് അര്ജ്ജുനന്റെ വംശത്തിന്റെ (പുരുവംശം/ചന്ദ്രവംശം) പൂര്വ്വികനാണ്. അതിനാല് തന്റെ കുലത്തിന്റെ മാതാവായ ഉര്വ്വശിയെ വശീകരിക്കാന് തനിക്കാവില്ലെന്ന് അര്ജ്ജുനന് വിനയപൂര്വ്വം പറഞ്ഞു. അര്ജ്ജുനന്റെ നിരസിക്കല് ഉര്വ്വശിയെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. തന്റെ സൗന്ദര്യത്തെ അവഗണിച്ചു എന്ന ദേഷ്യത്തില് അവള് അര്ജ്ജുനനെ ശപിച്ചു: ‘നപുംസകമായി മാറട്ടെ, സ്ത്രീകളുടെ ഇടയില് നര്ത്തകനായി നീ കഴിയേണ്ടി വരട്ടെ.’ഈ ശാപം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രന് അര്ജ്ജുനനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഈ ശാപം ഒരു വര്ഷത്തേക്ക് മാത്രമായിരിക്കുമെന്നും, അജ്ഞാതവാസ കാലത്ത് ഇത് അര്ജ്ജുനന് ഗുണകരമാകുമെന്നും ഇന്ദ്രന് പറഞ്ഞു. അതനുസരിച്ച്, വിരാടരാജധാനിയിലെ അജ്ഞാതവാസക്കാലത്ത് ‘ബൃഹന്നള’ എന്ന പേരില് നപുംസകമായി വേഷം കെട്ടാനും രാജകുമാരിയായ ഉത്തരയെ നൃത്തം പഠിപ്പിക്കാനും അര്ജ്ജുനന് സാധിച്ചു. അങ്ങനെ ഉര്വ്വശിയുടെ ശാപം യഥാര്ത്ഥത്തില് പാണ്ഡവര്ക്ക് അവരുടെ അജ്ഞാതവാസം വിജയകരമായി പൂര്ത്തിയാക്കാന് സഹായിക്കുന്ന ഒരു അനുഗ്രഹമായി മാറി.ചുരുക്കത്തില്: പുരുരവസിന് ഉര്വ്വശി കാമുകിയായിരുന്നെങ്കില്, അര്ജ്ജുനന് അവള് ശാപം നല്കിയെങ്കിലും ഒടുവില് തുണയായ ഒരു ‘മാതൃരൂപം’ ആയിരുന്നു.
