ഭാരതവും ചൈനയും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനസംഖ്യയുള്ള രണ്ട് രാഷ്‌ട്രങ്ങളാണ്. ഇരുവരുടെയും ബന്ധം നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള സാംസ്‌കാരിക പാരമ്പര്യത്തിലും ചരിത്രത്തിലുമാണ് ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്നത്. എഴുപത്തഞ്ച് വര്‍ഷങ്ങളായി സൗഹൃദം, സംഘര്‍ഷം, സഹകരണം, മത്സരം എന്നിവയുടെ ഇടയിലൂടെ വികസിച്ച ഈ ബന്ധം ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദ്വൈപക്ഷിക ബന്ധങ്ങളില്‍ ഒന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
1950-ല്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ഔദ്യോഗികമായി നയതന്ത്രബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. 1954-ലെ പഞ്ചശീല കരാര്‍ സമാധാനപരമായ സഹവര്‍ത്തിത്വത്തെയും പരസ്പര ഇടപെടലിനെയും മുന്‍നിര്‍ത്തിയിരുന്നു. എന്നാല്‍ 1962-ലെ അതിര്‍ത്തിയുദ്ധം ബന്ധത്തെ ഏറെ ബാധിച്ചു. കാലക്രമേണ നേതൃനിരയിലെ ഉയര്‍ന്ന തലത്തിലെ കൂടിക്കാഴ്ചകളും കരാറുകളും ബന്ധത്തിന് പുതുവഴികള്‍ തുറന്നു. 2024-ലെ ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടിയില്‍ ഭാരത്-ചൈന നേതാക്കളുടെ കൂടിക്കാഴ്ച സൗഹൃദബന്ധങ്ങള്‍ പുതുക്കാന്‍ സഹായിച്ചു.
വാണിജ്യ മേഖലയിലും ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മില്‍ ശക്തമായ ബന്ധങ്ങളുണ്ട്. 2023-24-ല്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരം 118.4 ബില്യണ്‍ ഡോളറിലെത്തി. ചൈനയില്‍ നിന്ന് ഭാരത് പ്രധാനമായും ഇലക്ട്രോണിക് ഘടകങ്ങള്‍, മരുന്നുകളുടെ നിര്‍മാണത്തിന് ആവശ്യമായ ഘടകങ്ങള്‍, ടെലികോം ഉപകരണങ്ങള്‍ എന്നിവയാണ് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നത്. മറുവശത്ത്, ഇരുമ്പയിര്‍, കാര്‍ബണ്‍ രാസവസ്തുക്കള്‍ തുടങ്ങിയവ ഭാരതത്തില്‍ നിന്ന് കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സാമ്പത്തിക അസമത്വവും ഭാരതത്തിന്റെ ഉയര്‍ന്ന വ്യാപാര ക്ഷാമവും തുടരുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഉഭയകക്ഷി ആശ്രിതത്വം ശക്തമാണ്.
സാംസ്‌കാരിക തലത്തില്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങള്‍ക്കും പുരാതന ബന്ധങ്ങളുണ്ട്. ഹ്യൂവന്‍സാങ്, ബോധിധര്‍മ്മന്‍ പോലുള്ള ചരിത്രപ്രസിദ്ധ വ്യക്തികള്‍ സംസ്‌കാരബന്ധങ്ങളുടെ പ്രതീകങ്ങളാണ്. യോഗ, ആയുര്‍വേദം, ഭാരതീയ കലകള്‍ എന്നിവയിലേക്കുള്ള ചൈനയുടെ വളരുന്ന ആകര്‍ഷണവും ജനങ്ങള്‍ക്കിടയിലെ ഇടപെടലുകളും ഇരുരാജ്യങ്ങളെയും അടുത്ത് കൊണ്ടുവരുന്നു.
അതേസമയം അതിര്‍ത്തി പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഇന്നും ബന്ധത്തെ ബാധിക്കുന്നു. 3,488 കിലോമീറ്റര്‍ നീളമുള്ള യഥാര്‍ത്ഥ നിയന്ത്രണരേഖ ഇപ്പോഴും വ്യക്തമായ രീതിയില്‍ രേഖപ്പെടുത്താത്തതിനാല്‍ പലപ്പോഴും അതിക്രമണങ്ങളും സംഘര്‍ഷങ്ങളും സംഭവിക്കുന്നു. 2020-ലെ ഗാല്‍വാന്‍ സംഘര്‍ഷം ഇരുരാജ്യങ്ങള്‍ക്കുമിടയിലെ വിശ്വാസത്തെ ഗൗരവമായി ബാധിച്ചു. 2024-ല്‍ ഡെപ്‌സാങ്, ഡെംചോക് മേഖലകളില്‍ സൈന്യ പിന്‍വലിക്കല്‍ സംബന്ധിച്ച മുന്നേറ്റങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, സംഘര്‍ഷ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ പൂര്‍ണ്ണമായും പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം, ചൈന-പാക് അടുത്ത ബന്ധം, സാങ്കേതിക ആശ്രിതത്വം, സൈബര്‍ സുരക്ഷാ ഭീഷണികള്‍, ജലവഴികളുടെ നിയന്ത്രണം, സമുദ്ര മേഖലയിലെ സ്വാധീന പോരാട്ടം എന്നിവ ഭാരത്-ചൈന ബന്ധത്തിലെ പ്രധാന വെല്ലുവിളികളാണ്. 2023-24-ല്‍ ഭാരതത്തിന്റെ ചൈനയുമായുള്ള വ്യാപാര ക്ഷാമം 85 ബില്യണ്‍ ഡോളറായാണ് ഉയര്‍ന്നത്, ഇത് ആശങ്കാജനകമാണ്. കൂടാതെ ചൈന-പാക് ബന്ധം, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈന-പാക് സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി ഭാരതത്തിന്റെ സാര്‍വഭൗമത്വത്തിന് വെല്ലുവിളിയാണ്.
ബ്രിക്‌സ്, ജി-20, ഏഷ്യന്‍ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ നിക്ഷേപ ബാങ്ക് (AIIB), അന്താരാഷ്‌ട്ര സൂര്യ സഖ്യം (ISA), ക്വാഡ്, ഷാങ്ഹായ് സഹകരണ സംഘടന (SCO) തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്‌ട്ര വേദികളില്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ചേര്‍ന്ന് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം, ആരോഗ്യ രംഗത്തെ ആഗോള സഹകരണം, സമാധാനപാലന ദൗത്യങ്ങള്‍ എന്നിവയില്‍ ഭാരതവും ചൈനയും ചേര്‍ന്ന് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ചൈന ഭാരതത്തിന്റെ അന്താരാഷ്‌ട്ര സൂര്യ സഖ്യം പോലുള്ള പദ്ധതികള്‍ക്കും പിന്തുണ നല്‍കുന്നു.
2025-ല്‍ ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തില്‍ ഒരു പുതുചുവട് വെയ്പ്പ് കാണാം. ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടിയില്‍ പ്രധാനമന്ത്രി മോദിയും പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിന്‍പിങും അഞ്ച് വര്‍ഷത്തിന് ശേഷം നേരിട്ട് കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ചര്‍ച്ചകളില്‍ അതിര്‍ത്തി പ്രശ്‌നങ്ങളില്‍ ചില പുരോഗതികളും കൈലാസ്-മാനസരോവര്‍ തീര്‍ത്ഥാടനം, ജലവിവര കൈമാറ്റം, നേരിട്ടുള്ള വിമാന സര്‍വീസുകള്‍ തുടങ്ങി വിശ്വാസനിര്‍മ്മാണ നടപടികളും വീണ്ടെടുക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.
ഭാവിയില്‍ ഭാരത്-ചൈന ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താന്‍ നിരവധി മേഖലകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിര്‍ത്തിയില്‍ സമാധാനം ഉറപ്പാക്കാന്‍ തുടര്‍ച്ചയായ സംഭാഷണവും പ്രതിസന്ധി മാനേജ്മെന്റ് സംവിധാനങ്ങളും വേണം. സാമ്പത്തികമായി, വിതരണം നടത്തുന്ന ശൃംഖലയില്‍ (supply chain) വൈവിധ്യം വരുത്തിയും “ചൈന + 1” തന്ത്രം പിന്തുടര്‍ന്നും ആശ്രിതത്വം കുറയ്‌ക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതേ സമയം, ഡിജിറ്റല്‍ ഭാരത്, സെമികണ്ടക്ടര്‍ മിഷന്‍, ഭാരതീയ സ്‌പേസ് പ്രൊമോഷന്‍ സെന്റര്‍ (IN-SPACe) എന്നീ ആഭ്യന്തര പദ്ധതികള്‍ വഴി സാങ്കേതിക സ്വയംപര്യാപ്തത വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കണം. ഭാരത മഹാസമുദ്ര മേഖലയിലെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം “സാഗര്‍” (Security and Growth for All in the Region) തന്ത്രത്തിലൂടെയും ക്വാഡ് സഹകരണത്തിലൂടെയും വികസിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
സംഗ്രഹിച്ച് പറയുമ്പോള്‍, ഭാരത്-ചൈന ബന്ധം സൗഹൃദത്തിന്റെയും വെല്ലുവിളികളുടെയും സംഗമമാണ്. 75 വര്‍ഷത്തെ നയതന്ത്രബന്ധത്തിന്റെ അനുഭവം കാണിക്കുന്നത്, സംഭാഷണവും പരസ്പര ബഹുമാനവും മാത്രമാണ് മുന്നോട്ടുള്ള വഴിയെന്ന്. ഏഷ്യയില്‍ സ്ഥിരതയുള്ള ബഹുമുഖ ക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും ലോകത്ത് ന്യായമായ അന്താരാഷ്‌ട്ര വ്യവസ്ഥ വളര്‍ത്തുന്നതിനും ഭാരതവും ചൈനയും ചേര്‍ന്ന് പ്രവര്‍ത്തിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്
ജന്മഭൂമി ഓണ്‍ലൈന്‍