‘ധര്മാര്ത്ഥകാമമോക്ഷോണാമിദമേവൈകസാധനം’ ധര്മ്മം, അര്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ നാല് പുരുഷാര്ത്ഥങ്ങള്ക്കും ശ്രേഷ്ഠമായ മാര്ഗമാണ് സംഗീതം. ബ്രഹ്മ – വിഷ്ണു – മഹേശ്വരന് എന്നീ മൂര്ത്തിത്രയം സംഗീതം അനുഭവിച്ചിരുന്നു. ഒരു മഹര്ഷിയായ നാരദന് തന്റെ തംബുരുവിലൂടെ സംഗീതം ആസ്വദിക്കുന്നു. അസുരനെ വധിച്ച ദുര്ഗാദേവി കൈയില് സംഗീതമാകുന്ന ശംഖുമേന്തി നില്ക്കുകയും അങ്ങനെ സംഗീത മാസ്മരികത ആസ്വദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സര്വശക്തനായ ഭഗവാന് ശിവന്റെ കൈയില് ഉടുക്ക് എന്ന സംഗീതോപകരണമുണ്ട്. അദ്ദേഹവും ഗീതത്താല് പ്രീതിപ്പെടുന്നു. സംഗീതതത്വമറിയുന്ന ഭഗവാന് ശ്രീകൃഷ്ണന് തന്റെ ഓടക്കുഴല് നാദം കൊണ്ട് വ്രജവാസികളെയും, ഗോപവൃന്ദത്തെയും, പക്ഷിമൃഗാദികളെയും മയക്കുന്നു. സകലകാലാധിപതിയായ സരസ്വതീദേവി വീണയേന്തിയിരിക്കുന്നത് സംഗീതസുഖം കൊണ്ടാണ്.
നാരദന് തന്റെ സംഗീതമകരന്ദത്തില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. പരമശിവന് നര്ത്തനം ചെയ്യുമ്പോള് ദേവന്മാര് ഓരോരുത്തരും അദ്ദേഹത്തിന് സേവനം ചെയ്യുന്നു. സരസ്വതീദേവി വീണമീട്ടുകയും, ബ്രഹ്മദേവന് താളമിടുകയും, വിഷ്ണുഭഗവാന് പഹടവാദ്യം വായിക്കുകയും, അപ്സരസ്സുകളും- കിന്നരന്മാരും ചേര്ന്ന് ശ്രുതിമീട്ടുകയും, നാരദമുനി പാട്ടുപാടുകയും, നന്ദിയും-ഭൃംഗിയും മദ്ദളം വായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള സംഗീതോത്സവത്തില് എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും പങ്കുചേരുന്നു.
ശിവഭഗവാന്റെ പഞ്ചമുഖങ്ങളില് നിന്നുണ്ടായ സംഗീതം ലൗകിക സംഗീതമെന്നും, വൈദിക സംഗീതമെന്നും രണ്ടു പ്രകാരത്തില്പ്പെടുന്നു. ജനങ്ങള്ക്കു മാത്രംആനന്ദം നല്കുന്ന സംഗീതമാണ് ലൗകിക സംഗീതം. യാഗങ്ങളില് സാമഗാനം ചെയ്യുന്ന മോക്ഷത്തിന് നിദാനമായ സംഗീതമാണ് വൈദികസംഗീതം. ഇങ്ങനെയുള്ള വൈദിക സംഗീതം മാര്ഗിസംഗീതമെന്നും, ലൗകിക സംഗീതം ദേശിസംഗീതമെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു എന്ന് ലക്ഷണഗ്രന്ഥമായ സംഗീതദാമോദരത്തില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മാര്ഗി സംഗീതത്തെ ബ്രഹ്മാവ് ഭരതമുനിക്ക് ഉപദേശിക്കുകയും അപ്സരസ്ത്രീകളും ഗന്ധര്വന്മാരും സംഗീതമഭ്യസിച്ച് ശിവഭഗവാന്റെ മുന്പില് പാടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം ഭഗവാന്റെ അടുത്തുനിന്ന് താണ്ഡവ നൃത്തവും, പാര്വതീദേവിയുടെ അടുത്തുനിന്ന് ലാസ്യനൃത്തവും അഭ്യസിക്കുകയും ഭരതമുനി തന്റെ ശിഷ്യഗണങ്ങള്ക്ക് അത് ഉപദേശിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ ആശിഷ്യന്മാര് മുഖാന്തരം ആ സംഗീതം ദേശങ്ങള് തോറും വ്യാപിക്കുകയും ദേശീസംഗീതം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തുവെന്ന് ലക്ഷണ ഗ്രന്ഥമായ സംഗീത പാരിജാതത്തില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സാരമതി രാഗത്തിലുള്ള ‘മോക്ഷമു ഗലദാ ഭുവിലോ ജീവന്മുക്തുലു ഗാനിവാരലകു’ എന്ന കൃതിയിലൂടെ ‘സംഗീതത്തിലൂടെ മോക്ഷം കൈവരുന്നു’ എന്ന് ത്യാഗരാജസ്വാമികള് പറയുന്നു. ‘സ്വരരാഗസുധാ രസയുതഭക്തി’ എന്ന ത്യാഗരാജ കൃതിയിലൂടെ …ഒരുവന് ആത്മസാക്ഷാത്കാരം ലഭിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്നും, ഏകാഗ്രത ലഭിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്നും സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ശരീരത്തില് നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന നാദത്തെക്കുറിച്ചും, മനുഷ്യ ശരീരത്തിലെ ഏഴുചക്രങ്ങളില് നിന്നുമുള്ള ഏഴുസ്വരങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചും പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ ജഗന്മോഹിനിരാഗത്തിലുള്ള ‘ശോഭില്ലുസപ്തസ്വര’ എന്ന കൃതിയില് സ്വരങ്ങളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
(അനുപല്ലവിയില് ….’നാഭിഹൃദ്കണ്ഠരസന നാസാദുലയന്തു’) (നാളെ: നാദങ്ങളും സ്വരങ്ങളും)
