അവിടുത്തെ ചിന്തകളും സന്ദേശവും അറിഞ്ഞവരില് അവയെ പ്രചരിപ്പിക്കാന് കഴിവുള്ളവര് വളരെ ചുരുക്കംപേരേ ഉണ്ടായിരുന്നുളളൂ. മറ്റുള്ളവരുടെ കൂട്ടത്തില് ലോകം തൃജിച്ചവരും അവിടുത്തെ പ്രവൃത്തി തുടര്ന്നുപോവാന് സന്നദ്ധരുമായ കുറെ യുവാക്കന്മാരെ അവിടുന്നു വിട്ടിട്ടുപോയി. അവരെ ഞെരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള് നടന്നു. ആ മഹാജീവിതത്തിന്റെ ആവേശം മുമ്പിലുണ്ടായിരുന്നതുകൊണ്ട് അവരുറച്ചുനിന്നു. ആ ധന്യജീവിതവുമായി അനേകവര്ഷം ഇടപഴകിയിരുന്നതുകൊണ്ട് അവര് നിന്നിടത്തുനിന്നിളകിയില്ല. സന്ന്യാസിമാരെപ്പോലെ ജീവിതം നയിച്ച ഈ ചെറുപ്പക്കാരന് അവരില് ചിലര് വളരെ ഉയര്ന്ന കുടുംബത്തില് ജനിച്ചവരായിരുന്നു.
തങ്ങള് പിറന്നുവളര്ന്ന നഗരത്തിലെ തെരുവുകളില്ക്കൂടി ഇരന്നുനടന്നു. ആദ്യമൊക്കെ അവര്ക്ക് ശക്തിയായ എതിര്പ്പുനേരിടേണ്ടിവന്നു. എന്നാലവര് വിടാതെ തുടര്ന്നു. നാള്തോറും ആ മഹാപുരുഷന്റെ സന്ദേശം ഭാരതത്തില് നീളെ വിതരണം ചെയ്തു. ഒടുവില് അവിടുന്നുപദേശിച്ചിരുന്ന ആശയങ്ങള്കൊണ്ട് നാടെല്ലാം നിറഞ്ഞു. ബംഗാളത്തെ ഒരു കുഗ്രാമത്തില് ജനിച്ച ഈ മനുഷ്യന് വിദ്യാഭ്യാസമൊന്നും കൂടാതെ സ്വന്തം നിശ്ചയദാര്ഢ്യത്തിന്റെ ബലംകൊണ്ട്, സത്യം സാക്ഷാത്കരിച്ചു. മറ്റുള്ളവര്ക്കതു പ്രദാനം ചെയ്തു. അതു നിലനിര്ത്തിക്കൊണ്ടുപോകാന് ഏതാനും ചെറുപ്പക്കാരെമാത്രംഭാരമേല്പ്പിച്ചു.
ഭാരതമാകെ, അവിടെയുള്ള ലക്ഷോപലക്ഷം ജനങ്ങള്ക്ക് ഇന്നു ശ്രീരാമകൃഷ്ണപരമഹംസന്റെ നാമധേയം സുപരിചിതമാണ്. പോരാ, ഭാരതത്തിന്റെ പരിധികള്ക്കപ്പുറവും ആ മഹാപുരുഷന്റെ പ്രഭാവം പ്രചരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാന് ഭൂമണ്ഡലത്തിലെവിടെവെച്ചെങ്കിലും സത്യമായ ഒരു വാക്ക്, ദിവ്യമായ ഒരു പദം, ഉച്ചരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില് അതിനു ഞാന് എന്റെ ഗുരുനാഥനോടു കടപ്പെട്ടവനാണ്. തെറ്റുകള് മാത്രം എന്റെ സ്വന്തവും
-സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്
