ബുദ്ധി, പ്രാണന്, മനസ്സ്, ദേഹം അഹങ്കാരം ഇവകളില് നിന്ന് വേറിട്ടിരിക്കുന്ന, തന്നെ, താനെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോള്, അതാണ് ജ്ഞാനം. ഇതിനെ നിരന്തരമായി അഭ്യസിച്ച് സാക്ഷാത്തായി അനുഭവപ്പെടുന്നുവോ (ദേഹാദി വിലക്ഷണന്) എന്ന അനുഭവത്തെ വിജ്ഞാനം എന്നുപറയുന്നു. ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നുതന്നെ. ഭേദബുദ്ധി (ഭ്രമം)യ്ക്ക് കാരണമായ അജ്ഞാനം നശിച്ച് തന്നെ താനറിയുമ്പോള് മോക്ഷം. സ്വയം പ്രകാശിതമായ പരമാത്മാവിനെ അറിഞ്ഞില്ലെന്ന് വന്നപ്പോള് ബന്ധമെന്തെന്നും അറിഞ്ഞുവെന്ന് വന്നപ്പോള് ‘മുക്തി’ എന്നും ഉള്ള വാക്കുകള് സത്യമല്ല, കല്പ്പിതം മാത്രമാണ്. സ്വന്തം കഴുത്തിലെ മാലയെ ഭ്രമം നിമിത്തം കണ്ടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയതുപോലെ.
വിചാരത്തില് നിന്നുണ്ടാകുന്ന ജ്ഞാനം അതിന്റെ നിരന്തരാഭ്യാസ(സമാധി)ത്തിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന അനുഭവത്തിനെയാണ് (നിര്വികാരത) മോക്ഷസ്വരൂപം എന്നുപറയുന്നത്. ഭക്തി (നിര്വ്യാജമായ ഭഗവല് പ്രേമം) ഇല്ലാത്തവര്ക്ക് പരമാര്ത്ഥ നില അറിയാന് പ്രയാസമാണ്. രാത്രി പദാര്ത്ഥങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും കാണാന് കണ്ണുമാത്രം പോര, ദീപവും വേണം. അതുപോലെ അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തില് മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ആത്മാവിനെ അനുഭവിക്കാന് ഭക്തിയാകുന്ന ദീപത്തിന്റെ സഹായം വേണം. ഭക്തിയുണ്ടാകാനുള്ള കാരണത്തെ രാമായണത്തില് പറയുന്നു.
1) ഭക്തസംസര്ഗ്ഗം
2) എന്റെ സേവ (ഭക്തരെ സേവിക്കുക)
3) ഭക്തന്മാര്ക്കുള്ള ഉപചാരം
4) ഏകാദശീവ്രതാനുഷ്ഠാനം
5) എന്റെ ജന്മദിനാഘോഷം
6) എന്റെ കഥകേള്ക്കുക.
7) എന്റെ കഥ പഠിക്കുക.
8) എന്റെ കഥ വ്യാഖ്യാനിക്കുക.
9) എന്റെ പൂജയില് താല്പ്പര്യം.
10) എന്റെ നാമസങ്കീര്ത്തനം.
ഭക്തിയാണ് മുഖ്യമായ ജ്ഞാനസാധന. അചഞ്ചല ഭക്തിയുള്ളവന് ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും വിഷയവിരക്തിയും ഉണ്ടാകുന്നു.
വി.ആര്.ഗോപിനാഥന് നായര്
(അവസാനിച്ചു)
