ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിന്റെ തുടക്കത്തില് (ഒന്നാം സ്കന്ധം, രണ്ടാം അധ്യായം) വിവരിക്കുന്ന വളരെ മനോഹരവും തത്ത്വചിന്താപരവുമായ ഒരു കഥാസന്ദര്ഭമാണിത്. വ്യാസമഹര്ഷിയുടെ മകനായ ശുകമുനി ജനിച്ച നിമിഷം മുതല്ക്കേ പരമഹംസനായിരുന്നു. അതായത് ലൗകിക ബന്ധങ്ങളോ മായയോ ഒട്ടും ബാധിക്കാത്ത ജ്ഞാനി.
ശുകമുനി ജനിച്ചയുടനെ തന്നെ ലൗകികമായ യാതൊരു ബന്ധങ്ങളിലും കുടുങ്ങാതെ, കാടുകളിലേക്ക് സര്വ്വസംഗപരിത്യാഗിയായി നടന്നുപോയി. മകനോടുള്ള അമിതമായ വാത്സല്യം കാരണം വ്യാസമുനി ‘ഹേ മകനേ! (പുത്രേതി)’ എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നാലെ ഓടി.
എന്നാല് ഭൗതികമായ വികാരങ്ങള്ക്കെല്ലാം അതീതനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്ന ശുകദേവന് ആ വിളി കേട്ട് തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല. പകരം, വ്യാസന്റെ വിളിക്ക് മറുപടി നല്കിയത് ആ കാട്ടിലെ വൃക്ഷങ്ങളായിരുന്നു. കാറ്റില് ഇലകള് അലയടിക്കുന്നതുപോലെ, മരങ്ങളെല്ലാം ശുകദേവന് വേണ്ടി ഓംകാരം പോലെ പ്രതിധ്വനിച്ചു.
ഇതിന്റെ പിന്നിലെ തത്ത്വം (സര്വ്വഭൂതാത്മഭാവം) വൃക്ഷങ്ങള് വിളികേട്ടതിലൂടെ വ്യാസന് മനസ്സിലായതും, ഭാഗവതം നമുക്ക് പറഞ്ഞുതരുന്നതുമായ പരമമായ ജ്ഞാനം ഇതാണ്:
തന്മയത്വം (എല്ലാം താന് തന്നെയാണ്): ശുകമുനി വെറുമൊരു മനുഷ്യശരീരത്തില് മാത്രം ഒതുങ്ങിനില്ക്കുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ അഹംഭാവം (ഞാന് എന്ന ഭാവം) പൂര്ണ്ണമായി വെടിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മവുമായി ഒന്നായ ആളായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അദ്ദേഹം പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ ചരാചരങ്ങളിലും (മരങ്ങളിലും മൃഗങ്ങളിലും മനുഷ്യരിലും) ലയിച്ചുചേര്ന്നിരുന്നു.
സര്വ്വവ്യാപിത്വം: ശുകമുനിയുടെ ഉള്ളിലുള്ള അതേ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് ആ വൃക്ഷങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നത്. അദ്ദേഹം പ്രകൃതിയുമായി അത്രമേല് ഒന്നായതുകൊണ്ട്, വ്യാസന് മകനെ വിളിച്ചപ്പോള് മകനായി മാറിയ പ്രകൃതി (വൃക്ഷങ്ങള്) അതിന് മറുപടി നല്കി.
വ്യാസന്റെ തിരിച്ചറിവ്: മകനെ പിരിഞ്ഞ ദുഃഖത്തില് ഓടിയ വ്യാസന്, വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഈ പ്രതികരണത്തിലൂടെ വലിയൊരു ജ്ഞാനോദയമുണ്ടായി. തന്റെ മകന് വെറുമൊരു ശരീരമല്ലെന്നും, അവന് പ്രപഞ്ചം മുഴുവന് നിറഞ്ഞുനില്ക്കുന്ന പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായി മാറിക്കഴിഞ്ഞുവെന്നും വ്യാസന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പുത്രദുഃഖം മാറി അദ്ദേഹം ശാന്തനായി.
ഭാഗവതത്തില് ശുകമുനിയെ വന്ദിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ ശ്ലോകം ഇപ്രകാരമാണ് ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്:
‘യം പ്രവ്രജന്തമനുപേതമപേതകൃത്യം
ദ്വൈപായനോ വിരഹകാതര ആജുഹാവ
പുത്രേതി തന്മയതയാ തരവോഭദു-
സ്തം സര്വ്വഭൂതഹൃദയം മുനിമാനതോസ്മി’
(അര്ത്ഥം: ഉപനയനാദി കര്മ്മങ്ങള് പോലും ചെയ്യുന്നതിന് മുന്പ് സര്വ്വവും ത്യജിച്ച് നടന്നുപോയ മകനെ ഓര്ത്ത് ‘ഹാ പുത്രാ’ എന്ന് വ്യാസന് വിളിച്ചപ്പോള്, ശുകമയമായിത്തീര്ന്ന വൃക്ഷങ്ങള് വിളികേട്ടു. അങ്ങനെയുള്ള, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയമായി മാറിയ ശുകമുനിയെ ഞാന് വന്ദിക്കുന്നു.)
ചുരുക്കത്തില്, ‘അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി’ (ഞാന് ബ്രഹ്മമാകുന്നു), ‘തത്ത്വമസി’ (അത് നീയാകുന്നു) എന്ന ഉപനിഷത്ത് തത്ത്വങ്ങളുടെ ജീവസ്സുറ്റ ഉദാഹരണമാണ് ശുകമുനിയും വൃക്ഷങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഈ സംവാദം. സര്വ്വജ്ഞാനിയായ ഒരാള്ക്ക് പ്രകൃതിയും താനും രണ്ടല്ല, ഒന്നാണെന്ന പരമമായ സത്യമാണ് ഈ കഥയിലൂടെ ഭാഗവതം നമുക്ക് പകര്ന്നു നല്കുന്നത്.
ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണം ശുകമുനിയില് നിന്ന് തുടങ്ങി പലരിലൂടെ കൈമാറിയാണ് ഇന്നത്തെ രൂപത്തില് നമുക്ക് ലഭിച്ചത്. ഭാഗവതത്തിന്റെ ഈ പകര്ന്നുനല്കല് പ്രക്രിയയില് പ്രധാനമായും നാല് ഘട്ടങ്ങളാണ് ഉള്ളത്.
1. ഒന്നാം ഘട്ടം: നാരായണനില് നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിലേക്ക് (ചതുശ്ശ്ലോകീ ഭാഗവതം)
ഭാഗവതത്തിന്റെ ആദ്യ സ്രോതസ്സ് സാക്ഷാല് പരമാത്മാവായ ശ്രീനാരായണന് തന്നെയാണ്. സൃഷ്ടികര്മ്മത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിന് ഉണ്ടായ സംശയങ്ങള് ദൂരീകരിക്കാനായി ഭഗവാന് മഹാവിഷ്ണു നാല് ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഭാഗവത തത്ത്വം ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു. ഇതാണ് പ്രസിദ്ധമായ ‘ചതുശ്ശ്ലോകീ ഭാഗവതം’.
2. രണ്ടാം ഘട്ടം: ബ്രഹ്മാവില് നിന്ന് നാരദമഹര്ഷിയിലേക്ക്
ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് ഭഗവാനില് നിന്ന് ലഭിച്ച ഈ പരമജ്ഞാനം തന്റെ പുത്രനായ നാരദമഹര്ഷിക്ക് ഉപദേശിച്ചു നല്കി.
3. മൂന്നാം ഘട്ടം: നാരദരില് നിന്ന് വേദവ്യാസനിലേക്ക്
ഒരിക്കല് സര്വ്വവേദങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളുമെല്ലാം രചിച്ചിട്ടും മനസ്സിന് പൂര്ണ്ണമായ ശാന്തി ലഭിക്കാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന വേദവ്യാസന്റെ അടുക്കല് നാരദമഹര്ഷി എത്തിച്ചേര്ന്നു. ഭഗവാന് കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെയും ഭക്തിയെയും മാത്രം മുന്നിര്ത്തി ഒരു ഗ്രന്ഥം രചിക്കാന് നാരദര് വ്യാസനെ ഉപദേശിക്കുകയും, തനിക്ക് ബ്രഹ്മാവില് നിന്ന് ലഭിച്ച ഭാഗവത തത്ത്വം വ്യാസന് പകര്ന്നു നല്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേത്തുടര്ന്നാണ് വ്യാസന് 18,000 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണം രചിക്കുന്നത്.
4. നാലാം ഘട്ടം: വ്യാസനില് നിന്ന് ശുകമുനിയിലേക്ക്
വേദവ്യാസന് താന് രചിച്ച ഈ മഹദ്ഗ്രന്ഥം ജന്മനാ തന്നെ പരമജ്ഞാനിയായിരുന്ന തന്റെ മകന് ശുകദേവന് (ശുകമുനിക്ക്) പഠിപ്പിച്ചു കൊടുത്തു.
ശുകമുനിയില് നിന്ന് നമുക്ക് ലഭിച്ച വഴി:
ഇവിടെ മുതലാണ് ശുകമുനിയിലൂടെ ഭാഗവതം ലോകപ്രസിദ്ധമാകുന്നത്. അത് താഴെ പറയുന്ന വ്യക്തികളിലൂടെയാണ് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിയത്:
പരീക്ഷിത്ത് മഹാരാജാവ്: കലിബാധിതനായി, തക്ഷകന് എന്ന പാമ്പിന്റെ കടിയേറ്റ് ഏഴു ദിവസത്തിനകം മരിക്കുമെന്ന ശാപം കിട്ടിയ പരീക്ഷിത്ത് രാജാവ് ഗംഗാതീരത്ത് പ്രായോപവേശം (മരണ വ്രതം) നോറ്റു കിടന്നു. ആ സമയത്ത് അവിടെയെത്തിയ ശുകമുനി മരണഭയം നീക്കാനായി രാജാവിന് ഏഴു ദിവസം കൊണ്ട് (സപ്താഹം) ഭാഗവതം പൂര്ണ്ണമായി ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തു. ഈ സദസ്സില് അനേകം ഋഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സൂതമഹര്ഷി (ഉഗ്രശ്രവസ്സ്): ശുകമുനി പരീക്ഷിത്ത് രാജാവിന് ഭാഗവതം ഉപദേശിച്ചു കൊടുക്കുമ്പോള് ആ സദസ്സില് വ്യാസശിഷ്യനായ രോമഹര്ഷണന്റെ മകന് സൂതന് (ഉഗ്രശ്രവസ്സ്) എന്ന മഹര്ഷിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത് ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു പഠിച്ചു.
ശൗനകാദി മഹര്ഷിമാര് (നൈമിശാരണ്യം): പില്ക്കാലത്ത് നൈമിശാരണ്യം എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തുവെച്ച് ശൗനകന് തുടങ്ങിയ മഹര്ഷിമാര് ലോകനന്മയ്ക്കായി ഒരു വലിയ യാഗം നടത്തി. ആ സമയത്ത് അവിടെയെത്തിയ സൂതമഹര്ഷിയോട് തങ്ങള്ക്ക് ഭാഗവതകഥകള് പറഞ്ഞുതരാന് അവര് അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ സൂതമഹര്ഷി ശൗനകാദികള്ക്ക് പറഞ്ഞു കൊടുത്ത ആ ഭാഗവതമാണ് ഗ്രന്ഥരൂപത്തില് ഇന്ന് നമ്മുടെ കൈകളില് ഇരിക്കുന്നത്.
തുഞ്ചത്ത് എഴുത്തച്ഛന് (മലയാളത്തിലേക്ക്):
നമുക്ക് (മലയാളികള്ക്ക്) ഈ കഥകള് ഇത്രത്തോളം പരിചിതമായത് ഭക്തകവിയായ തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജന് എഴുത്തച്ഛനിലൂടെയാണ്. സംസ്കൃതത്തിലുള്ള മഹാഭാഗവതത്തെ ആസ്പദമാക്കി അദ്ദേഹം കിളിപ്പാട്ട് ശൈലിയില് രചിച്ച ‘ശ്രീമഹാഭാഗവതം കിളിപ്പാട്ട്’ വഴിയാണ് ഭാഗവതകഥകള് ഓരോ മലയാളിയിലേക്കും എത്തിച്ചേര്ന്നത്.
ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണം കേവലമൊരു മതഗ്രന്ഥമോ പുരാണകഥകളുടെ സമാഹാരമോ മാത്രമല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാനും, സമൂഹത്തില് സ്നേഹവും സമാധാനവും വളര്ത്താനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു ആഗോള ജീവനദര്ശനമാണ്. ഭാഗവതം എങ്ങനെയാണ് ലോകനന്മയ്ക്കായി മാറുന്നത് എന്ന് താഴെ പറയുന്ന പ്രധാന വശങ്ങളിലൂടെ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം:
1. മാനസിക പിരിമുറുക്കങ്ങളില് നിന്നും മരണഭയത്തില് നിന്നും മുക്തി
ഭാഗവതത്തിന്റെ തുടക്കം തന്നെ പരീക്ഷിത്ത് മഹാരാജാവിന്റെ മരണഭയം മാറ്റാനാണ്. 7 ദിവസത്തിനുള്ളില് മരിക്കും എന്നറിഞ്ഞ് തളര്ന്നുപോയ രാജാവിന്, ശുകമുനി ഭാഗവതം ഉപദേശിച്ചതിലൂടെ മരണത്തെപ്പോലും ഭയമില്ലാതെ പുഞ്ചിരിയോടെ നേരിടാനുള്ള ആത്മധൈര്യം ലഭിച്ചു.
ഇന്നത്തെ പ്രസക്തി: ആധുനിക ലോകത്ത് മനുഷ്യന് അനുഭവിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നങ്ങളായ വിഷാദം, ആകുലതകള്, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം എന്നിവയ്ക്കുള്ള മരുന്നാണ് ഭാഗവതം. ശരീരം നശിച്ചാലും ആത്മാവ് നശിക്കില്ലെന്ന ബോധം നല്കി ഇത് മനുഷ്യന് ആന്തരിക സമാധാനം സമ്മാനിക്കുന്നു.
2. ‘സര്വ്വഭൂതഹിതം’ – പരിസ്ഥിതി ബോധവും പ്രകൃതി സ്നേഹവും ഭാഗവതത്തിലെ കഥകളിലെല്ലാം പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധം കാണാം. കൃഷ്ണലീലകളില് യമുനാ നദിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും (കാളിയമര്ദ്ദനം), ഗോവര്ദ്ധന പര്വ്വതത്തെ പൂജിക്കുന്നതുമെല്ലാം പ്രകൃതിസംരക്ഷണത്തിന്റെ വലിയ സന്ദേശങ്ങളാണ്.
നാം നേരത്തെ പറഞ്ഞ ശുകമുനിയുടെ കഥയിലെപ്പോലെ, പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ ചരാചരങ്ങളിലും ദൈവത്തെ കാണാന് ഭാഗവതം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ചിന്താഗതി വളര്ന്നാല് ലോകത്ത് പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണമോ പ്രകൃതിയോടുള്ള ക്രൂരതയോ ഉണ്ടാകില്ല.
3. സമത്വവും മാനവികതയും
ജാതി, മതം, പദവി എന്നിവയ്ക്കപ്പുറം ഭക്തിയുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തില് മനുഷ്യരെ കാണാന് ഭാഗവതം പഠിപ്പിക്കുന്നു.
കാട്ടാളനായ ഗുഹന്, സാധാരണക്കാരനായ കുചേലന്, ഗോപികമാര്, മൃഗമായ ഗജേന്ദ്രന് (ആന) എന്നിവര്ക്കെല്ലാം ഭഗവാന് നല്കിയ അനുഗ്രഹം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സമൂഹത്തിലെ എളിയവരോടും കരുണ കാണിക്കണമെന്ന സന്ദേശം വഴി ലോകത്ത് മാനവികതയും സമത്വവും വളര്ത്താന് ഭാഗവതത്തിന് കഴിയുന്നു.
4. നിസ്വാര്ത്ഥമായ കര്മ്മബോധം
അഹങ്കാരവും സ്വാര്ത്ഥതയുമാണ് ലോകത്തിലെ എല്ലാ യുദ്ധങ്ങള്ക്കും തര്ക്കങ്ങള്ക്കും കാരണം. എന്നാല്, താന് ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങളെല്ലാം ഈശ്വരപ്രീതിക്കായി (കൃഷ്ണാര്പ്പണം) ചെയ്യണമെന്ന് ഭാഗവതം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഞാന്’, ‘എന്റേത്’ എന്ന സ്വാര്ത്ഥഭാവം മാറി ‘നമുക്ക്’, ‘എല്ലാരുടേതുമാണ് ഈ ലോകം’ എന്ന വിശാലമായ ചിന്തയിലേക്ക് (Vasudhaiva Kutumbakam) ഇത് മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്നു.
ഭാഗവത ധര്മ്മം (വിശ്വ ശാന്തിയുടെ വഴി)
ഭാഗവതം മുന്നോട്ട് വയ്ക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നന്മ ഭക്തിയിലൂടെ മനസ്സ് ശാന്തമാക്കുക എന്നതാണ്. ശാന്തമായ മനസ്സുള്ള വ്യക്തികളില് നിന്നേ സമാധാനമുള്ള ഒരു സമൂഹവും ലോകവും കെട്ടിപ്പടുക്കാന് സാധിക്കൂ.
ചുരുക്കത്തില്, ലോകത്തിലെ എല്ലാ മനുഷ്യര്ക്കും ഒരുപോലെ പകര്ന്നു നല്കാന് കഴിയുന്ന സ്നേഹം, കാരുണ്യം, ആത്മീയ ജ്ഞാനം, ത്യാഗം എന്നീ മൂല്യങ്ങള് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഭാഗവതപുരാണം എന്നും ലോകനന്മയ്ക്കായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
