ദേശീയത എന്നത് വെറുമൊരു ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അതിര്‍ത്തിയല്ല, മറിച്ച് കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയമിടിപ്പുകളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന സാംസ്‌കാരികമായ ആത്മബന്ധമാണ്. ആ ആത്മബന്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ പ്രകടനമാണ് ‘വന്ദേമാതരം’ എന്ന മന്ത്രധ്വനി. എന്നാല്‍, സമീപകാലത്തായി ഈ ദേശീയ ഗീതത്തോട് ചില രാഷ്‌ട്രീയ നേതാക്കള്‍, പ്രത്യേകിച്ച് മുന്‍ മന്ത്രി മുഹമ്മദ് റിയാസിനെപ്പോലുള്ളവര്‍ പുലര്‍ത്തുന്ന വിമുഖതയും വിറളിപൂണ്ട പ്രതികരണങ്ങളും കേവലം ഒരു ഗാനത്തോടുള്ള എതിര്‍പ്പല്ല, മറിച്ച് ഈ രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തോടും സംസ്‌കാരത്തോടുമുള്ള വികലമായ സമീപനത്തിന്റെ തെളിവാണ്. ഭാരതത്തിന്റെ സ്വത്വബോധവും ആത്മാവുമായി നിലകൊള്ളുന്ന വന്ദേമാതരത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ ലാഭങ്ങള്‍ക്കായി മാറ്റിനിര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തില്‍ തികച്ചും നിര്‍ഭാഗ്യകരമാണ്.
ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചതോപാധ്യായയുടെ തൂലികയില്‍ നിന്ന് പിറന്ന വന്ദേമാതരം കേവലം വരികളൊപ്പിച്ച ഒരു കവിതയല്ല, മറിച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ അടിത്തറയിളക്കിയ വിപ്ലവ മന്ത്രമായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമര ചരിത്രത്തില്‍ ഈ ഗാനത്തിന്റെ പങ്ക് സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. 1905-ലെ ബംഗാള്‍ വിഭജന കാലത്ത് ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ചത് ഈ മന്ത്രമായിരുന്നു. ലാത്തിച്ചാര്‍ജ്ജുകളെയും തൂക്കുമരങ്ങളെയും ഭയപ്പെടാതെ ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികള്‍ നെഞ്ചുവിരിച്ചു പാടിയത് ‘അമ്മേ, ഞാന്‍ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു’ എന്ന ഈ വരികളാണ്. ഈ ഗാനം ആലപിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം നിരോധിച്ചിരുന്നു എന്നതുതന്നെ ഇതിന്റെ ഉള്ളിലെ അഗ്നി എത്രത്തോളമായിരുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കുന്നു. ഭാരതീയന്റെ ധമനികളില്‍ ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ ചോര തിളപ്പിച്ച ഒരു ഗീതത്തെ കേട്ട് ഇന്ന് ചിലര്‍ക്ക് അസഹിഷ്ണുത ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കില്‍, അവര്‍ ചരിത്ര വസ്തുതകള്‍ക്ക് എതിരെയാണ് പുറംതിരിഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്നത്.
ഒരു രാജ്യത്തെ സ്‌നേഹിക്കുക എന്നാല്‍ ആ മണ്ണിലെ സംസ്‌കാരത്തെയും പാരമ്പര്യത്തെയും ആദരിക്കുക എന്നാണ് അര്‍ത്ഥം. വന്ദേമാതരം വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന രാഷ്‌ട്ര സ്‌നേഹം ഉദാത്തമായ ഒന്നാണ്. പ്രകൃതിയെയും മാതൃഭൂമിയെയും അമ്മയായി കണ്ട് വന്ദിക്കുന്ന സങ്കല്പമാണത്.
വന്ദേമാതരത്തിലെ ബഹുസ്വരതാ സങ്കല്പം
വന്ദേമാതരം ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന്റേതല്ല, മറിച്ച് ഭാരതത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ബഹുസ്വരതയുടെ നേര്‍ക്കാഴ്ചയാണ്. കശ്മീര്‍ മുതല്‍ കന്യാകുമാരി വരെയുള്ള വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളും വേഷങ്ങളും സംസ്‌കാരങ്ങളുമുള്ള മനുഷ്യരെ ‘ഭാരതമാതാവ്’ എന്ന ഒറ്റ സങ്കല്പത്തിലേക്ക് നയിക്കാന്‍ ഈ ഗീതത്തിന് സാധിച്ചു. ജാതി-മത-വര്‍ഗ്ഗ ചിന്തകള്‍ക്കതീതമായി മനുഷ്യരെ ഒരുമിപ്പിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ് സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത് മഹാത്മാഗാന്ധിയും രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറും സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസും ഇതിനെ നെഞ്ചിലേറ്റിയത്. വന്ദേമാതരത്തില്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കലുകളില്ല, മറിച്ച് എല്ലാവരെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന ഭാരതീയതയുടെ വിശാലതയാണുള്ളത്. ഈ ബഹുസ്വരതയെ ഉള്‍ക്കൊള്ളാന്‍ കഴിയാത്തതാണ് റിയാസിനെപ്പോലുള്ള രാഷ്‌ട്രീയക്കാരുടെ യഥാര്‍ത്ഥ പരാജയം.
വന്ദേമാതരം ഭാരതത്തിന്റെ സ്വത്വബോധമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ തുടര്‍ച്ചയും സാംസ്‌കാരികമായ ആത്മാവും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത് അവിടുത്തെ പ്രതീകങ്ങളിലാണ്. വന്ദേമാതരം അത്തരമൊരു പ്രതീകമാണ്. അതിനെ നിഷേധിക്കുക എന്നാല്‍ ഈ രാജ്യത്തിന്റെ ആത്മാവിനെത്തന്നെ നിഷേധിക്കലാണ്. സങ്കുചിത രാഷ്‌ട്രീയ വോട്ട് ബാങ്ക് ലക്ഷ്യമാക്കി ഇത്തരം ദേശീയ പ്രതീകങ്ങളെ വിവാദങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്‌ക്കുന്നത് ഒരു ജനപ്രതിനിധിക്ക് ചേര്‍ന്നതല്ല. വന്ദേമാതരം കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ വിറളിപൂണ്ട് ആക്രോശിക്കുന്നവര്‍ ഓര്‍ക്കേണ്ടത്, ഈ മണ്ണില്‍ ജീവിക്കുമ്പോള്‍ ഇവിടുത്തെ ചരിത്രത്തോടും സംസ്‌കാരത്തോടും മിനിമം നീതി പുലര്‍ത്താന്‍ കടപ്പെട്ടവരാണ് നാമെല്ലാവരും എന്നാണ്.
രാഷ്‌ട്രീയം ക്ഷണികമാണ്, എന്നാല്‍ രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ അസ്തിത്വം അനശ്വരമാണ്. താല്‍ക്കാലിക ലാഭങ്ങള്‍ക്കായി ദേശീയതയെയും സാംസ്്കാരിക പ്രതീകങ്ങളെയും വികലമാക്കുന്ന പ്രവണതകള്‍ ഒരു പ്രബുദ്ധ സമൂഹം അംഗീകരിക്കുകയില്ല. വന്ദേമാതരം കേവലം വാക്കുകളല്ല, ഈ രാജ്യത്തിന്റെ ആത്മാവിന്റെ സ്പന്ദനമാണ്. ആ സ്പന്ദനത്തെ ഉള്‍ക്കൊള്ളാന്‍ സങ്കുചിത രാഷ്‌ട്രീയ ചിന്തകളില്‍ നിന്ന് മോചനം നേടേണ്ടതുണ്ട്. ഭാരതത്തിന്റെ ആകാശങ്ങളില്‍ ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ ആ മന്ത്രധ്വനി എന്നും മാറ്റൊലിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. വന്ദേമാതരം!
ജന്മഭൂമി ഓണ്‍ലൈന്‍