ഭാരതത്തിലെ വിളക്കു വച്ചു ആരാധിക്കുന്ന ദേവി/ദേവന്മാരുടെയെല്ലാം ക്ഷേത്രങ്ങളിലും മൂലബിംബപ്രതിഷ്ഠക്ക് മുകളിലോ അല്ലെങ്കില് ഗോപുരത്തിന് മുകളിലോ വ്യാളിമുഖം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത് കാണുവാന് കഴിയും. ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മുകളില് ശിവകിരീടമണിഞ്ഞ് നാക്ക് പുറത്തേക്ക് തള്ളി കൈകള് രണ്ടും താഴോട്ട് നീട്ടിപ്പിടിച്ച് ഉടലില്ലാത്ത വികൃതരൂപമായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപമാണ് വ്യാളിമുഖം. സന്താനങ്ങളില്ലാതെ ദുഃഖിതയായ പ്രകൃതിദേവി കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് ഒരുവേള ശിവഭഗവാനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി.
“തനിക്ക് ഒരു പുത്രന് പിറക്കണം. എല്ലാംകൊണ്ടും ഉത്തമനായ ഒരു ആണ്കുട്ടി ”, ദേവി ആവശ്യപ്പെട്ടു. ”ഒരു സത്പുത്രന് ദേവിക്ക് പിറക്കട്ടെ”,ശിവഭഗവാന് വരം കൊടുക്കുന്നു. ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു കുട്ടി ഭൂമിയില് പിറന്നാല് അത് തങ്ങള്ക്കു സഹിക്കാന് പറ്റുന്നതിലും മുകളിലായിരിക്കുമെന്നു ദേവപത്നിമാര് വ്യാകുലപ്പെട്ടു. അവര് വിഷമം ദേവര്ഷി നാരദമുനി സമക്ഷം അറിയിക്കുന്നു. ശിവഭഗവാനാല് ഗര്ഭിണിയായ പ്രകൃതീശ്വരിക്ക് ഭക്ഷണമായി നല്കുന്ന പഴങ്ങളില് വജ്രം കലര്ത്തി ഗര്ഭമലസിപ്പിക്കാന് നാരദരുടെ സാന്നിധ്യത്തില് ദേവീദേവന്മാര് തീരുമാനമെടുത്ത്, പ്രകൃതീശ്വരിയുടെ തോഴിമാരെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം പേറ്റ് നോവനുഭവിച്ച് പ്രകൃതിശ്വരി പ്രസവിച്ചപ്പോള്, കയ്യും തലയുമായി ഉടലില്ലാത്ത ഒരു വികൃതരൂപമാണ് ഭൂമിയില് പിറന്നുവീണത്.
വ്യാളിമുഖം ഭൂമിയില് പിറന്നുവീണപ്പോള് വജ്രത്തിന്റെ ശബ്ദമെന്നോണം ‘കിം’ എന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടായത്രെ. സംസ്കൃത ഭാഷയില് ‘അതിശയം’ എന്ന നാമം അര്ത്ഥമാക്കുന്ന ‘കിം’ ശബ്ദത്തോടെ പിറന്നതിനാലായിരിക്കാം പ്രകൃതി ദേവിയുടെ പുത്രനെ ‘കിം പുരുഷന്’ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സത്പുത്രനുവേണ്ടി തപസനുഷ്ഠിച്ച് തനിക്ക് പിറന്ന ശിശുവിന്റെ വികൃതരൂപം കണ്ട് പ്രകൃതീശ്വരി കോപിച്ചു. ദേവിയുടെ ശാപമേല്ക്കാതിരിക്കാന് ശിവഭഗവാനും മറ്റു ദേവിദേവന്മാരും ഒടുവില് ആ മാതാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു. “ഇനി ദേവിയുടെ അധീനതയില് ഭൂമിയില് ദേവിദേവന്മാരായ ഞങ്ങള്ക്ക് എവിടെ ആരൂഢമുണ്ടാക്കുന്നുവോ അതിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലായി ദേവിയുടെ പുത്രനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കും.
‘കിംപുരുഷ’ നെ (വ്യാളിമുഖത്തെ) വണങ്ങിയശേഷമേ ക്ഷേത്രത്തിലെ ദൈവങ്ങളെ ഭക്തര് തൊഴുകയുള്ളൂ. അങ്ങിനെ ക്ഷേത്രങ്ങളില് എല്ലായിടത്തും എല്ലാത്തിന്റെയും മുകളില് അധിപനായി ശിവപുത്രന് “കിം- പുരുഷന്” (വ്യാളിമുഖന്) വിരാജിക്കുന്നു. ശിവഭഗവാന് തന്റെ കിരീടവും കിം പുരുഷന് നല്കുന്നു. ശിവക്ഷേത്രം, മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം ഒഴിച്ച് മറ്റെല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വ്യാളിമുഖം ‘കിംപുരുഷ രൂപം’ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു കാണുന്നു. ഭീകരത തോന്നിപ്പിക്കുന്ന മുഖത്തോടെ, ഇരു കൈകളും താഴോട്ട് നീട്ടിവെച്ചിരിക്കുകയാണ് കിം പുരുഷന്. ‘ഞാന് പ്രകൃതിശ്വരിയുടെ പുത്രനാണ്. ഈ ക്ഷേത്രവും ഭൂമിയുമെല്ലാം എന്റെ അധീനതയിലാണ്’ എന്നാണ് ഇതുകൊണ്ട് അര്ത്ഥമാക്കുന്നത്.
