ത്രിദോഷങ്ങളാണ് ആയുര്വേദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസിദ്ധാന്തം. വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നീ ദോഷങ്ങള് സമനിലയിലായിരിക്കുന്നത് ആരോഗ്യവും, അസന്തുലിതാവസ്ഥയില് രോഗാവസ്ഥയും. ആഹാരവിഹാരങ്ങള് യഥാക്രമം പാലിച്ചു പോരുമ്പോള് ദോഷസമാവസ്ഥയും ആരോഗ്യവും ആഹാരവിഹാരങ്ങളിലെ വ്യതിക്രമം ദോഷങ്ങളും അസന്തുലിതാവസ്ഥയും രോഗാവസ്ഥയുണ്ടാക്കുന്നു. ഈ രോഗാവസ്ഥയെ ഔഷധങ്ങളിലൂടെയും ആഹാരവിഹാരങ്ങളിലൂടെയും സമാവസ്ഥയില് എത്തിക്കുന്നതാണ് ചികിത്സ. ദോഷങ്ങള് സമാവസ്ഥയിലിരിക്കുന്ന ഒരാളെ സ്വസ്ഥന് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.ചികിത്സ രോഗത്തിനു മാത്രമല്ല രോഗിക്കും കുടിയാണ്. രോഗിയുടെ ദൂഷ്യം, ദേശം, ബലം, കാലം, അഗ്നി, പ്രകൃതി, വയസ്സ്,സത്വം, സാത്മ്യം, ആഹാരം
, അവസ്ഥ എന്നീ കാര്യങ്ങളെ അപഗ്രഥിച്ച ശേഷം ചികിത്സാ എന്നതാണ് രീതി. ആയുര്വേദദൃഷ്ടിയില് എല്ലാവിധ രോഗങ്ങള്ക്കും കാരണം ത്രിദോഷങ്ങളാണ്. ഈ ത്രിദോഷചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാനത്തില് ഏതു രോഗത്തിനും പ്രതിവിധി ഉണ്ട്. വ്യക്തമായ വിശകലനം കൊണ്ട് ദോഷാവസ്ഥയെ മനസ്സിലാക്കി ദോഷവൈഷമ്യം തീര്ത്ത് ദോഷസാത്മ്യം വരുത്തുവാന് ചികിത്സകനും കഴിയും. ഇന്നതെത കാലത്ത് പല തരത്തിലുള്ള ചികിത്സകള് സ്വീകരിച്ച് രോഗത്തിന്റെ സുസാദ്ധ്യഘട്ടം കടന്നുപോയ ശേഷം ഒരു അവസാനശ്രമമെന്ന നിലയിലാണ് ആയുര്വേദചികിത്സകനെ തേടി രോഗിയെത്തുന്നത്. രോഗി സ്വീകരിച്ച മറ്റു ചികിത്സാരീതികള് കൊണ്ട് ജീവശക്തിയുടെ ഒരു നല്ല ഭാഗം തളര്ന്നു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് കൊണ്ട് ആയുര്വേദ ചികിത്സ നിഷ് ഫലമാകുന്നു.
പലരോഗങ്ങളും പൂര്ണ്ണമായും ഭേദമാക്കുവാന് കഴിയുന്ന അവസരത്തില് ആയുര്വേദചികിത്സകനെ തേടി വരാതെ മറ്റു ചികിത്സകള് തേടി ഭേദമാക്കാന് കഴിയാതെ വൈദ്യന്റെ മുന്നില് എത്തുന്നു. അപ്പോഴേക്കും രോഗിയുടെ പ്രതിരോധശേഷി ക്ഷയിച്ചിരിക്കും. രോഗത്തിന്റെ സാദ്ധ്യാവസ്ഥ കടന്നു കഴിഞ്ഞിരിക്കും. പിന്നീടുള്ള ചികിത്സ കൊണ്ട് പൂര്ണ്ണമായ ഫലപ്രാപിതി നല്കുവാന് വൈദ്യന് കഴിയുകയില്ല. ഇത് വൈദ്യനോടും ആയുര്വേദത്തോടുമുള്ള വിശ്വാസം കുറയാന് ഇടയാകുന്നു. ഇതിന് കാരണം ആധുകാലിക വാര്ത്താമാധ്യമങ്ങള് നല്കുന്ന വിവരങ്ങള് അനുസരിച്ച് ജനങ്ങള് ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെ ആശ്രയിക്കുകയും അവരുടെ ചികിത്സയില് രോഗം പൂര്ണ്ണമായും മാറാതെ അവസാനഘട്ടത്തില് ഒരു പരീക്ഷണമെന്ന നിലയില് ആയുര്വേദത്തെ കാണുന്നതുമൂലമാണ്. ഇത്തരം രോഗികള്ക്ക് ആയുര്വേദത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങള് പോലും അറിയില്ലയെന്നതാണ് വാസ്തവം.
