ശ്രീമദ്ശങ്കരദേവശ്ച ബന്ധു സായണമാധവൗ
ജ്ഞാനേശ്വരസ്തുകാരാമോ രാമദാസഃ പുരന്ദരഃ
മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ പൂജ്യനായ സംന്യാസിവര്യനും മറാഠിഭാഷയിലെ ശ്രേഷ്ഠകവിയുമായിരുന്നു ജ്ഞാനേശ്വര്‍. ഇദ്ദേഹം ഒരിക്കല്‍ സംന്യാസദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വീണ്ടും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തില്‍ പ്രവേശിക്കേണ്ടി വന്നു. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ കുടുംബസമേതം സമൂഹത്തില്‍ നിന്ന് ഭ്രഷ്ടനാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാലുസന്താനങ്ങളും അസാധാരണമായ സിദ്ധികള്‍ നേടി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്തസഹോദരനായ നിവൃത്തിനാഥന്‍ ഒരു ജ്ഞാനമാര്‍ഗിയായ യോഗിയില്‍ നിന്ന് ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചത്. രണ്ട് സഹോദരന്മാരുടേയും യോഗസിദ്ധികള്‍ മഹാരാഷ്‌ട്രയുടെ ഓരോ കോണിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇവരുടെ ഇളയ സഹോദരനും സഹോദരിയും അധ്യാത്മജ്ഞാനം നേടിയവരാണ്. സമൂഹത്തിലെ വര്‍ണാശ്രമധര്‍മങ്ങള്‍ ശരിയായ രീതിയില്‍ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിച്ചത് ജ്ഞാനേശ്വരനാണ്. വര്‍ണാശ്രമവ്യവസ്ഥയില്‍ നിലനിന്നിരുന്ന സര്‍വവിധദോഷങ്ങളെയും നീക്കി, ഹൈന്ദവസമുദായത്തില്‍ സമത്വം സ്ഥാപിക്കുവാനും ഹിന്ദുധര്‍മത്തേയും സമുദായത്തേയും ജാതിഭേദങ്ങളുടെ വിലക്കില്‍ നിന്നും അകറ്റി, ഭക്തിയുടെ അടിത്തറയില്‍ കൂടുതല്‍ ശക്തമായി പടുത്തുയര്‍ത്താനും മുന്‍കൈയെടുത്തതും അദ്ദേഹമാണ്. വളരെ ചെറുപ്പത്തില്‍ തന്നെ ഭാവാര്‍ഥദീപിക( ജ്ഞാനേശ്വരി), ഭാരതീയസംസ്‌ക്കാരത്തിന്റേയും ധര്‍മഭക്തി, സാഹിത്യത്തിന്റെയും അമൂല്യനിധിയാണ്. ഭഗവത് ഗീതയില്‍ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ഭക്ത്യാധിഷ്ഠിതമായ കര്‍മയോഗം വഴി, ജ്ഞാനേശ്വരന്‍ വളരെയധികം ദുഃഖ പൂര്‍ണമായ അവസ്ഥയില്‍ കഴിഞ്ഞിരുന്ന അന്നത്തെ ഹിന്ദു സമൂഹത്തെ ഉദ്ധരിച്ചു. അദ്ദേഹം വരകരീ സമ്പ്രദായ ( മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ ഭക്തിമാര്‍ഗികള്‍ ഭാഗവത സമ്പ്രദായം) ത്തെ സുദൃഢമാക്കുകയും അവൈദിക മതങ്ങളെ പരാജിതരാക്കുകയും ചെയ്തു.
(ഹോ. വെ. ശേഷാദ്രിയുടെ ‘ഏകാത്മതാ സ്‌തോത്രം’ വ്യാഖ്യാനത്തില്‍ നിന്ന്)
