ഓരോ മതത്തിലും ഓരോ തരത്തിലുള്ള ആത്മനിഷ്ഠ ഏറെ പ്രവൃദ്ധമാകുന്നതു കാണാം. ഫലാപേക്ഷകൂടാതെയുള്ള കര്മ്മാനുഷ്ഠാനമാണ് ബുദ്ധമതത്തില് വളരെയധികം പ്രകടമാകുന്നത്. ബ്രാഹ്മണമതവും ബുദ്ധമതവും തമ്മില് കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കരുത്. ഈ നാട്ടില് നിങ്ങളങ്ങനെ ചെയ്യാന് വളരെ എളുപ്പമുണ്ട്. ബുദ്ധമതം ഞങ്ങളുടെ ശാഖകളിലൊന്നുമാത്രം. അന്നത്തെ അന്തമില്ലാത്ത ദാര്ശനികവാദങ്ങളും, കുഴഞ്ഞുമറിഞ്ഞ ക്രിയാകലാപങ്ങളും വിശേഷിച്ച് ജാതിവ്യവസ്ഥയും കണ്ടു മനം പിറക്കുന്നതേ ഒരു വിശിഷ്ടപദത്തിലാണ്. മറ്റു ചിലരെക്കാള് ശ്രേഷ്ഠന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നു ചിലര് അവകാശപ്പെടുന്നു. ഭയംകരമായ പൗരോഹിത്യത്തിനും അവിടുന്നു എതിരായിരുന്നു. അവിടുന്നു പ്രചരിപ്പിച്ച ധര്മ്മത്തില് ഫലലോഭം തീരെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈശ്വരസിദ്ധാന്തങ്ങളെയും അതിഭൗതികത്തെയും കുറിച്ച് അവിടുന്നു തീരെ ഉദാസീനനായിരുന്നു. ഈശ്വരനുണ്ടോ എന്നു പലപ്പോഴും അവിടുത്തോടു ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്. തനിക്കറിയില്ലെന്നായിരുന്നു അതിന്നവിടുത്തെ മറുപടി. സദാചാരത്തെ സംബന്ധിച്ചനേ്വഷിക്കുമ്പോള് അവിടുന്നു പറയാറുണ്ട്. ”നല്ലതു ചെയ്യുക, നല്ലവരാവുക’.
-സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്
