ഗോപികമാര്ക്ക് കൃഷ്ണഭഗവാനോടുള്ള വൈകാരിക ഭക്തി നിരുപാധികവും പരിപാവനവുമാണ്. കൃഷ്ണനും ഗോപികമാരും തമ്മിലുള്ള പ്രേമബന്ധവും, രാധാകൃഷ്ണ സമാഗമവും അവരുടെ ലീലകളും വര്ണ്ണിക്കുന്ന ധാരാളം കൃതികള് രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ജീവാത്മാ-പരമാത്മാബന്ധം ഇതില് കൂടുതല് സങ്കീര്ണ്ണമായി വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. ജയദേവകവിയുടെ ഗീതഗോവിന്ദം ഇതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ഭക്തിയില് തുടങ്ങിയ അതിമനോഹരമായ ഗീതഗോവിന്ദം രതിവര്ണ്ണനയില് അവസാനിക്കുന്ന മധുര ഭക്തിയാണ്.
ജയദേവകവിക്കുശേഷം ഗണപതി, വിഷ്ണു, ശിവന് തുടങ്ങിയ മൂര്ത്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രാര്ത്ഥനാഗാനങ്ങള് ശങ്കരാചാര്യര് രചിച്ചു. സാധാരണ വ്യക്തികള്ക്ക് സ്തുതിക്കാന് പര്യാപ്തമായ സ്തോത്രങ്ങളായിരുന്നു ഈ പ്രാര്ത്ഥനാ ഗാനങ്ങള്. അതായത് നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയോടുകൂടി ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചാല്, സ്തുതിച്ചാല് ഏതൊരാള്ക്കും ഭഗവാനെ പ്രാപിക്കാന് സാധിക്കും. ത്യാഗരാജസ്വാമികളുടെ പൂര്വ്വികല്യാണി രാഗത്തിലുള്ള ജ്ഞാനമൊസഗറാദ എന്ന കീര്ത്തനത്തില് ജീവാത്മാ-പരമാത്മാബന്ധം പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.
ഏതാണ്ട് പന്ത്രണ്ടാം ശതകം മുതല് ധാരാളം രചയിതാക്കള് ഭക്തിപ്രസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് ഊന്നല് നല്കിക്കൊണ്ട് കൃതികള് രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുരന്ദരദാസര്, മീരാഭായി, തുളസിദാസ്, കബീര്, തുക്കാറാം തുടങ്ങിയവര് ഇവരില് പ്രമുഖരാണ്.
ഭക്തി പ്രധാനമായ ഒരുസ്തോത്ര കാവ്യമാണ് നാരായണീയം.
“”സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം
കാലദേശാവധിഭ്യാം
നിര്മുക്തം നിത്യമുക്തം
നിഗമശതസഹ-
സ്രേണനിര്ഭാസ്യമാനം
നാരായണീയത്തിലെ ആദ്യശ്ലോകത്തിലേതാണിത്. ശ്ലോകങ്ങള് പറയുകയില്ലല്ലോ ചൊല്ലിസ്തുതിക്കുകയല്ലേയുള്ളൂ. ഇതുപോലെ തന്നെ ഭക്തിപ്രധാനമായ കാവ്യമാണ് എഴുത്തച്ഛന്റെ രാമായണം. ഇവ രണ്ടും ഭക്തിനിര്ഭരമായ കാവ്യങ്ങളാണ് എന്ന് എടുത്തു പറയേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.
കര്ണ്ണാടക സംഗീതത്തിന്റെ ഉത്ഭവം തന്നെ വൈഷ്ണവ – ഭക്തി പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഈ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയാണ് ഭജന പദ്ധതിയും മറ്റും രൂപം കൊണ്ടത്. തമിഴ്നാട്ടിലും, ആന്ധ്രാപ്രദേശിലും എല്ലാം നടത്തിവരുന്ന രീതിയിലുള്ള ഭജനകളാണ് യഥാര്ത്ഥഭജനപദ്ധതി. ഹരികഥാ കാലക്ഷേപത്തിന് കേരളത്തില് വലിയ പ്രചാരം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും സ്വാതിതിരുനാള് മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്തോടെ അതും സാധ്യമായി. അദ്ദേഹം മേരുസ്വാമിയെന്ന ഹരികഥാ വിദഗ്ധനെ തന്റെ കൊട്ടാരത്തില് നിയമിച്ചു. ഇതേത്തുടര്ന്നാണ് സ്വാതിതിരുനാള് മഹാരാജാവ് ഹരികഥാരൂപത്തില് രണ്ടു പ്രധാന ഉപാഖ്യാനങ്ങളായ കുചേലോഖ്യാനവും, അജമിളോപാഖ്യാനവും രചിക്കുന്നത്. ഈ പ്രബന്ധങ്ങള് മേരുസ്വാമി രാജാവിന്റെ മുന്പില് അവതരിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.
(നാളെ: നാദതനുമനിശം ശങ്കരം)
