ശ്ലോകം. 148. വിദ്യാവതീ ഗുണവതീ
രത്നാലങ്കാരഭൂഷിതാ
ലക്ഷ്മീ ദക്ഷാംശസംഭൂതാ ദക്ഷിണാ
സര്വപൂജിതാ
707. വിദ്യാവതീ – എല്ലാ വിദ്യകളും സ്വാധീനത്തിലുള്ളവള്. ഇനിയുള്ള ഏതാനും നാമങ്ങള് ദക്ഷിണാ എന്ന ദേവീമൂര്ത്തിയെക്കുറി ച്ചായതിനാല് എല്ലാ വിദ്യകളെയും പ്രയോഗക്ഷമമാക്കുന്നവള് എന്നു വ്യാഖ്യാനിക്കാം. പ്രയോഗിക്കാനാകാത്ത വിദ്യ പിശുക്കന്റെ കൈയിലെ ധനംപോലെയാണ്. അതു പ്രയോഗിച്ചാലേ പ്രയോക്താവിനും ലോകത്തിനും പ്രയോജനപ്പെടു.
708. ഗുണവതീ – ഗുണങ്ങളുള്ളവള്. ഗുണം എന്ന പദത്തെ ”ഒരു വസ്തുവിനെയോ ആശയത്തെയോ പ്രതിഭാസത്തെയോ അതാക്കി നിലനിറുത്തുകയും പ്രവൃത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രതേ്യകത” എന്നു നിര്വചിക്കാം. നന്മ, മേന്മ, മെച്ചം, ലാഭം, നേട്ടം, ചരട് എന്നീ അര്ത്ഥങ്ങളില് ഈ പദം പ്രയോഗിക്കാറുണ്ട്. പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു രൂപം, രസം, ഗന്ധം, സ്പര്ശം, ശബ്ദം എന്നിവയെയും സത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ് എന്നീ പ്രകൃതിഭാവങ്ങളെയും ഗുണം എന്നുപറയും.
വില്ലിന്റെ ഞാണിനെയും വീണപോലുള്ള തന്ത്രിവാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന കമ്പിയെയും ഗുണം എന്നുപറയും. കാവ്യങ്ങളിലും മറ്റു കലകളിലുമുള്ള രസിപ്പിക്കുന്ന ധര്മ്മത്തെയും ഔഷധങ്ങളുടെ രോഗനിവാരണക്ഷമതയെയും ശരീരത്തിന്റെ ആധാരകലകളായ വാതം, പിത്തം, ശ്ലേഷ്മം എന്നിവയെയും ഗുണങ്ങളെന്നു പറയാം. (വാതപിത്തകഫങ്ങളെ ദോഷങ്ങളെന്നാണ് സാധാരണയായി പറയുന്നത്). ഈ പറഞ്ഞതില് ഏതര്ത്ഥം സ്വീകരിച്ചാലും അത് ദേവിയുടെ വിഭൂതികളുടെ അല്പാംശം മാത്രമാണെന്ന4് കാണാം. അതിനാല് എല്ലാ ഗുണങ്ങള്ക്കും ആധാരമായ ദേവിയെ ഗുണവതിയായി സ്തുതിക്കുന്നു.
709. രത്നാലങ്കാരഭൂഷിതാ – രത്നം എന്ന പദം വിലപിടിപ്പുള്ളതും പ്രകാശമുള്ളതുമായ കല്ല് എന്ന അര്ത്ഥത്തിലാണ് അധികം പ്രയോഗം. മേന്മയേറിയും വിശിഷ്ടവുമായ ഏതിനെയും രത്നം എന്നുപറയും. ”രമയതി ഇതി രത്നം” എന്നും ”രമതേ അനേന ഇതി രത്നം” എന്നും ആചാര്യന്മാര് രത്നത്തെ നിര്വചിക്കുന്നു. പുരുഷരത്നം, സ്ത്രീരത്നം തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങള് ഉദാഹരണം രമിപ്പിക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളതെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഏതിനെയും രത്നമെന്ന് ആലങ്കാരികമായി പറയാം.
രത്നാലങ്കാരഭൂഷിതാ എന്ന നാമം ദേവിയുടെ സ്ഥൂലരൂപവര്ണനയില് രത്നം പതിച്ച ആഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നതായി ഒരു വ്യാഖ്യാനം. പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠമായവ എല്ലാം ദേവി അലങ്കാരമായി സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നും വ്യാഖ്യാനിക്കാം.
