ലോക സാമ്പത്തിക ഫോറത്തിന്റെ ‘ട്രാവല്‍ ആന്‍ഡ് ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഇന്‍ഡക്‌സി’ല്‍ 31-ാം സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയര്‍ന്ന ഭാരതത്തിന്റെ നേട്ടം കേവലമൊരു റാങ്കിങ് പുരോഗതിയല്ല; മറിച്ച് ‘വികസനത്തോടൊപ്പം പൈതൃകവും’ എന്ന പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ ദര്‍ശനം പ്രായോഗികതലത്തില്‍ വിജയം കാണുന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്.
മാറിയ മാനദണ്ഡങ്ങള്‍, മികച്ച നേട്ടം
മനോഹരമായ പര്‍വതനിരകളോ പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളോ കടല്‍ത്തീരങ്ങളോ മാത്രം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാരമേഖലയുടെ വളര്‍ച്ചയ്‌ക്ക് മതിയാകില്ല. ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങള്‍, മികച്ച താമസസൗകര്യങ്ങള്‍, സുരക്ഷ, ശുചിത്വം, വിശ്വസനീയമായ വിവരങ്ങള്‍, മികച്ച ആതിഥ്യമര്യാദ എന്നിവയും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്.
2014-ല്‍ ആഗോളതലത്തില്‍ 65-ാം സ്ഥാനത്തായിരുന്ന ഭാരതം, 2024-ല്‍ 39-ാം സ്ഥാനത്തേക്കും ഇപ്പോള്‍ 160 സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളില്‍ 31-ാം സ്ഥാനത്തേക്കും ഉയര്‍ന്നു. 4.42 ആണ് ഭാരതത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള സ്‌കോര്‍. ദക്ഷിണേഷ്യന്‍ രാജ്യങ്ങള്‍ക്കിടയിലും താഴ്ന്ന-മധ്യ വരുമാന സമ്പദ് വ്യവസ്ഥകളുടെ വിഭാഗത്തിലും ഭാരതം നിലവില്‍ ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.
മുന്‍വര്‍ഷങ്ങളേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ വസ്തുതാപരവും വിവരസമ്പന്നവുമായ പുതിയ രീതിശാസ്ത്രം (17 ഘടകങ്ങളും 102 സൂചകങ്ങളും) അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇത്തവണ വിലയിരുത്തല്‍ നടന്നത് എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ആഗോളതലത്തില്‍ മുന്നില്‍ നില്‍ക്കുന്ന മേഖലകള്‍
13 പ്രധാന സൂചകങ്ങളില്‍ ലോകത്തിലെ മികച്ച 10 രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയില്‍ ഭാരതം ഇടം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്:
തങ്ങുന്ന സമയം: വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികള്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ സമയം തങ്ങുന്ന രാജ്യങ്ങളില്‍ ഭാരതം ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ് (ശരാശരി 17-18 ദിവസം).
വിവര ലഭ്യത: ടൂറിസം വിവരങ്ങള്‍ സമയബന്ധിതമായി സമര്‍പ്പിക്കുന്നതില്‍ ഒന്നാം സ്ഥാനം.
കണക്റ്റിവിറ്റി: വിമാനത്താവള ശൃംഖലയുടെ വളര്‍ച്ചയില്‍ നാലാം സ്ഥാനം. ‘ഉഡാന്‍’ പദ്ധതിക്ക് കീഴില്‍ 95 വിമാനത്താവളങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 687 റൂട്ടുകള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.
സാമ്പത്തിക സൗകര്യങ്ങള്‍: മത്സരക്ഷമമായ നിരക്കുകള്‍, വാങ്ങല്‍ശേഷി, തൊഴിലവസരങ്ങള്‍ എന്നിവയില്‍ ആറാം സ്ഥാനം.
റോഡ് ശൃംഖല: റോഡ് സാന്ദ്രതയില്‍ പത്താം സ്ഥാനം.
ടൂറിസത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന വികസനം
യാത്രാ വിഭവങ്ങളുടെ കാര്യത്തില്‍ ലോകത്ത് നാലാം സ്ഥാനത്തുള്ള ഭാരതം, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളില്‍ ഏഴാം സ്ഥാനവും സാംസ്‌കാരിക വിഭവങ്ങളില്‍ ഒമ്പതാം സ്ഥാനവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. വലിയ കായിക സ്റ്റേഡിയങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും മികച്ച സര്‍വകലാശാലകളുടെ എണ്ണത്തിലും മൂന്നാം സ്ഥാനത്തും ആഗോള നഗരങ്ങളുടെ എണ്ണത്തില്‍ അഞ്ചാം സ്ഥാനത്തുമാണ് ഭാരതം.
കേവലം ഒരു അവധിക്കാല വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി, കോണ്‍ഫറന്‍സുകള്‍, കായിക മത്സരങ്ങള്‍, വിദ്യാഭ്യാസം, ആത്മീയത, മെഡിക്കല്‍ ടൂറിസം, ബിസിനസ് യാത്രകള്‍ എന്നിവയുടെ ആഗോള കേന്ദ്രമായി ഭാരതം അതിവേഗം മാറുകയാണ്.
‘സ്വദേശ് ദര്‍ശന്‍’, ‘പ്രസാദ്’: വികസനത്തിന്റെ പുതിയ മുഖം
പൈതൃക സംരക്ഷണത്തോടൊപ്പം പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ ഉന്നമനവും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള പദ്ധതികളാണ് മന്ത്രാലയം നടപ്പിലാക്കുന്നത്:
സ്വദേശ് ദര്‍ശന്‍: 5,295 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ 76 പദ്ധതികളില്‍ 75 എണ്ണവും പൂ
ര്‍ത്തിയായി.
സ്വദേശ് ദര്‍ശന്‍ 2.0: 2,207 കോടിയുടെ 53 പദ്ധതികള്‍ പുരോഗമിക്കുന്നു.
പ്രസാദ് (PRASAD) പദ്ധതി: തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളില്‍ അടിസ്ഥാനസൗകര്യവും ശുചിത്വവും ഉറപ്പാക്കുന്ന 54 പദ്ധതികള്‍ നടപ്പിലാക്കുന്നു.
ഇതിന്റെ ഫലമായി, വര്‍ഷം മുഴുവന്‍ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകര്‍ഷിക്കാനുള്ള ശേഷിയില്‍ ഭാരതം 80-ല്‍ നിന്ന് 46-ാം സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയര്‍ന്നു.
ഡിജിറ്റല്‍ പരിവര്‍ത്തനവും ഇ-വിസയും
ഡിജിറ്റല്‍ സൗകര്യങ്ങള്‍ ടൂറിസം മേഖലയ്‌ക്ക് വലിയ ഉത്തേജനം നല്‍കുന്നു:
172 രാജ്യങ്ങളിലെ പൗരന്മാര്‍ക്ക് ഇ-വിസ സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്.വിസ അപേക്ഷകളില്‍ 95 ശതമാനത്തിന്റെയും നടപടികള്‍ 72 മണിക്കൂറിനുള്ളില്‍ പൂര്‍ത്തിയാകുന്നു.
‘ഇന്‍ക്രെഡിബിള്‍ ഇന്ത്യ’ ഡിജിറ്റല്‍ പ്ലാറ്റ്ഫോം, ‘നിധി പ്ലസ്’, മള്‍ട്ടി-ലിംഗ്വല്‍ ഹെല്‍പ്പ്ലൈന്‍ എന്നിവ യാത്രാനുഭവം കൂടുതല്‍ എളുപ്പമാക്കുന്നു.
വരാനിരിക്കുന്ന ‘ടൂറിസം ഡിജിറ്റല്‍ സ്റ്റാക്ക്’ ഡിജിറ്റല്‍ സേവനങ്ങളില്‍ വലിയ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിക്കും.
സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയ്‌ക്കുള്ള സംഭാവന
ജിഡിപി സംഭാവന: രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തില്‍ (ജിഡിപി) 5.22 ശതമാനം സംഭാവന ചെയ്യുന്നത് ടൂറിസം മേഖലയാണ്.
തൊഴിലവസരങ്ങള്‍: 2023-24 കാലയളവില്‍ 8.46 കോടി തൊഴിലവസരങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു.
വിദേശനാണ്യ വരുമാനം: 2025-ല്‍ ആഭ്യന്തര വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രകള്‍ 428.55 കോടിയായും വിദേശ സന്ദര്‍ശകര്‍ 2.53 കോടിയായും ഉയര്‍ന്നപ്പോള്‍ 2,76,831 കോടി രൂപയുടെ വിദേശനാണ്യ വരുമാനം ലഭിച്ചു.
ടാക്‌സി ഡ്രൈവര്‍മാര്‍, ഗൈഡുകള്‍, കരകൗശല വിദഗ്ധര്‍, ഹോംസ്റ്റേ നടത്തിപ്പുകാര്‍ തുടങ്ങി ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ കുടുംബങ്ങള്‍ക്കാണ് ഇതിന്റെ നേട്ടം നേരിട്ട് ലഭിക്കുന്നത്.
സുസ്ഥിര ടൂറിസവും മുന്നോട്ടുള്ള വഴിയും
വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയിലെ സുസ്ഥിരതയില്‍ ഭാരതം ലോകത്ത് ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ്. ‘പര്യടന്‍ മിത്ര’, ‘പര്യടന്‍ ദിദി’, ഗ്രാമീണ ഹോംസ്റ്റേ പ്രോത്സാഹനം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകൃതിയെയും പ്രാദേശിക സംസ്‌കാരത്തെയും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വികസനമാണ് ഭാരതം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
ഗുണമേന്മയുള്ള ഹോട്ടലുകളുടെ ലഭ്യത, പ്രൊഫഷണല്‍ ഗൈഡുകള്‍, ലാസ്റ്റ്-മൈല്‍ കണക്റ്റിവിറ്റി, നിര്‍മ്മിത ബുദ്ധി പോലുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ ഉപയോഗം എന്നിവയില്‍ ഇനിയും പുരോഗതി കൈവരിക്കാനുണ്ട്. അതിനാല്‍ ‘ട്രാവല്‍ ആന്‍ഡ് ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഇന്‍ഡക്‌സി’ലെ 31-ാം സ്ഥാനം അന്തിമ ലക്ഷ്യമല്ല, മറിച്ച് ഭാരതം ശരിയായ ദിശയിലാണ് മുന്നേറുന്നത് എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ സൂചനയാണ്.
ജന്മഭൂമി ഓണ്‍ലൈന്‍