ഗൗതമബുദ്ധന്റെ രണ്ട് മുഖ്യശിഷ്യന്മാരായ അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും പവിത്രമായ തിരുശേഷിപ്പുകള് ഇന്ത്യന് വ്യോമസേനയുടെ പ്രത്യേക വിമാനത്തില് മംഗോളിയയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും. ജൂണ് 1 മുതല് 10 വരെ ഉലാന്ബറ്റോറിലെ ഗന്ദന് മൊണാസ്ട്രിയില് പൊതുദര്ശനത്തിനായാണ് ഇവ അവിടെയെത്തിക്കുന്നത്.
രണ്ടായിരത്തിലധികം വര്ഷങ്ങളായി, ബുദ്ധമത ലോകത്ത് അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും നാമങ്ങള് സമാനതകളില്ലാത്ത ആദരവോടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഗൗതമബുദ്ധന്റെ മുഖ്യശിഷ്യരെന്ന നിലയില്, അവര് ബുദ്ധന്റെ ആത്മീയ മിത്രങ്ങള് മാത്രമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്ഞാനോദയത്തിന് ശേഷം ബുദ്ധവചനങ്ങളുടെ (ധര്മ്മം) പ്രധാന സംരക്ഷകരും പ്രചാരകരുമായിരുന്നു.
ബുദ്ധമത രേഖകള് പ്രകാരം, സാരിപുത്രനും മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനനും ഇന്നത്തെ നളന്ദയ്ക്ക് സമീപമുള്ള മഗധ മേഖലയിലെ അടുത്തടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളില് ഒരേ ദിവസമാണ് ജനിച്ചത്. സാരിപുത്രന് ഉപതിസ്സ ഗ്രാമത്തിലും മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന് കോലിത ഗ്രാമത്തിലുമാണ് ജനിച്ചത്. കുട്ടിക്കാലം മുതല് സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്ന ഇരുവരും പരമമായ സത്യം തേടി ലൗകിക ജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചു. ബുദ്ധന്റെ കീഴിലാണ് ഇവരുടെ ആത്മീയ യാത്രകള് പൂര്ണ്ണതയിലെത്തിയത്. അവിടെ വെച്ച് അവര് ആദ്യകാല സംഘത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രമുഖ അംഗങ്ങളായി ഉയര്ന്നുവന്നു.
സാരിപുത്രന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആചാര്യന്
സംസ്കൃതത്തില് ശാരിപുത്രന് എന്നറിയപ്പെടുന്ന സാരിപുത്രന്, ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ദര്ശന വിശകലനത്തിന്റെയും പരമോന്നത ആചാര്യനായിട്ടാണ് പ്രശസ്തി നേടിയത്. ‘അസാധാരണമായ ബൗദ്ധിക വ്യക്തതയും ബുദ്ധവചനങ്ങളെ കൃത്യതയോടും കാരുണ്യത്തോടും കൂടി വിശദീകരിക്കാനുള്ള സമാനതകളില്ലാത്ത കഴിവും’ ഉള്ളവനായിട്ടാണ് ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥങ്ങള് അദ്ദേഹത്തെ വിവരിക്കുന്നത്.
അദ്ദേഹം സംന്യാസ അച്ചടക്കത്തിന് മേല്നോട്ടം വഹിക്കുകയും, ധ്യാനപരിശീലനത്തിന് വഴികാട്ടുകയും, സ്വതന്ത്രമായി സംന്യാസിമാര്ക്ക് ദീക്ഷ നല്കാന് അനുവാദം ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ ശിഷ്യനായും മാറി. ബുദ്ധന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിര്ദ്ദേശപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ രാഹുലനെ ഒരു പുതിയ സംന്യാസിയായി (സാമണര) ദീക്ഷാബദ്ധനാക്കിയത് സാരിപുത്രനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വപാടവവും ധമ്മത്തിലുള്ള പ്രവീണ്യവും മുന്നിര്ത്തി, ബുദ്ധന് അദ്ദേഹത്തിന് ‘ധമ്മ സേനാപതി’ എന്ന പദവി നല്കി ആദരിച്ചു.
ഥേരാവാദ ബുദ്ധമത പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ജ്ഞാനോദയത്തിന് ശേഷം ബുദ്ധന് തവതിംസ സ്വര്ഗ്ഗത്തില് വെച്ച്, അവിടെ പുനര്ജനിച്ച തന്റെ മാതാവ് ഉള്പ്പെടെയുള്ള ദേവന്മാര്ക്ക് അഭിധമ്മം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. ഈ കാലയളവില്, ബുദ്ധന് ദിവസവും ചെറിയൊരു സമയത്തേക്ക് മനുഷ്യലോകത്തേക്ക് മടങ്ങിയെത്താറുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, അവിടെ വെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ ഉപദേശങ്ങള് സാരിപുത്രന് സംഗ്രഹിച്ചു നല്കിയിരുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. തുടര്ന്ന് സാരിപുത്രന് ഈ തത്വങ്ങളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണുണ്ടായത്.
ആത്മീയ സിദ്ധികളുടെ ആചാര്യന് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്
സാരിപുത്രന് വിപരീതമായി, മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന് ധ്യാനത്തിന്റെയും ആത്മീയ സിദ്ധികളുടെയും മുന്നിര ആചാര്യനായിട്ടാണ് വാഴ്ത്തപ്പെട്ടത്. അഗാധമായ ധ്യാനശക്തികളും അസ്തിത്വത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കാനുള്ള കഴിവുമുള്ളവനായിട്ടാണ് ബുദ്ധമത സാഹിത്യങ്ങളില് അദ്ദേഹത്തെ വിവരിക്കുന്നത്. ദേവന്മാര്, ബ്രഹ്മാക്കള്, ദുരിതപൂര്ണ്ണമായ അവസ്ഥകളില് കഷ്ടപ്പെടുന്നവര് എന്നിവരുമായുള്ള സമ്പര്ക്കങ്ങളിലൂടെ, അദ്ദേഹം കര്മ്മത്തിന്റെ പ്രവര്ത്തനങ്ങളെയും ജീവിതത്തിന്റെ യാഥാര്ത്ഥ്യങ്ങളെയും വിശദീകരിച്ചു.
മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ ധാര്മ്മികവും ആത്മീയവുമായ അനന്തരഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് അനുയായികള്ക്ക് വ്യക്തമായ ഒരു ധാരണ നല്കാന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനങ്ങള്ക്ക് സാധിച്ചു. അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനനെ ഗൗതമബുദ്ധന് ഒരു അധ്യാപകനായും, ആത്മീയ വഴികാട്ടിയായും, ആദ്യകാല സംഘത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായും അങ്ങേയറ്റം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. അച്ചടക്ക കാര്യങ്ങളിലും സമൂഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലും പലപ്പോഴും ബുദ്ധന് പകരമായി അദ്ദേഹം പ്രവര്ത്തിച്ചു.
പവിത്രമായ തിരുശേഷിപ്പുകള്
അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും വിയോഗം ബുദ്ധനും ബുദ്ധസംഘത്തിനും അങ്ങേയറ്റം വൈകാരികമായ ഒരു നിമിഷമായിരുന്നു. കാര്ത്തിക (ഒക്ടോബര്/നവംബര്) മാസത്തിലെ പൗര്ണ്ണമി നാളില്, ബുദ്ധന്റെ മഹാപരിനിര്വാണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പാണ് അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന് അന്തിമ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചത്. പാരമ്പര്യ വിശ്വാസമനുസരിച്ച്, അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന് ഏകദേശം പതിനഞ്ച് ദിവസങ്ങള്ക്ക് ശേഷം, അതേ മാസത്തിലെ അമാവാസി നാളിലാണ് അന്തരിച്ചത്.
ബുദ്ധമത പാരമ്പര്യത്തില്, അവര് ആത്മീയ സിദ്ധികളുടെ പവിത്രമായ രൂപങ്ങളായും ജ്ഞാനോദയത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളായുമാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാല്, അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും പവിത്രമായ തിരുശേഷിപ്പുകള്ക്ക് സവിശേഷമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്; ബുദ്ധധമ്മത്തിലെ ‘ത്രിരത്നങ്ങളില്’ ഒന്നായ, സാക്ഷാത്കാരം സിദ്ധിച്ച ‘സംഘത്തെയാണ്’ അവ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ബുദ്ധമത സംസ്കാരങ്ങളിലുടനീളം, ഈ പവിത്രമായ തിരുശേഷിപ്പുകള് ഭക്തിക്കും തീര്ത്ഥാടനത്തിനും ചിന്തകള്ക്കും ഇന്നും പ്രചോദനമായി തുടരുന്നു. അവയോടുള്ള ആദരം, പുരാതന ഭാരതം മുതല് ആധുനിക ലോകം വരെയുള്ള ബുദ്ധന്റെ പ്രബോധനങ്ങളുടെ തടസ്സമില്ലാത്ത തുടര്ച്ചയെ പ്രതീകവല്ക്കരിക്കുന്നു.
തായ്ലന്ഡില് നടന്ന തിരുശേഷിപ്പ് പ്രദര്ശനം
അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും തിരുശേഷിപ്പുകള് 2024 ഫെബ്രുവരി 23-നാണ് ആദ്യമായി ഭാരതത്തിന് പുറത്തേക്ക് യാത്ര ചെയ്തത്.
‘ഗംഗാ-മേകോങ് വിശുദ്ധ ബുദ്ധ തിരുശേഷിപ്പുകള്’ എന്ന പദ്ധതിക്ക് കീഴില് റോയല് തായ് സര്ക്കാരും ഭാരത സര്ക്കാരും തമ്മിലുള്ള സഹകരണത്തിലൂടെയാണ് ഈ പ്രദര്ശനം സംഘടിപ്പിച്ചത്. മഹാ വജിരലോങ്കോണ് രാജാവിന്റെ ആറാം ജീവിത ചക്രത്തിന്റെ മംഗളകരമായ ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഇത്.
മംഗോളിയയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രാധാന്യം?
അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രന്റെയും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനന്റെയും തിരുശേഷിപ്പുകള് മംഗോളിയയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിന്റെ പ്രസക്തി, ധമ്മത്തിന്റെ പ്രചാരകര് എന്ന നിലയിലുള്ള അവരുടെ പങ്കിലാണ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.
ബുദ്ധന്റെ പ്രബോധനങ്ങള് കൈമാറുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും തങ്ങളുടെ ജീവിതം മാതൃകയാക്കിയ ആദ്യകാല സംഘത്തിന്റെ സ്തംഭങ്ങളായിരുന്നു അവര്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് മുഖ്യശിഷ്യന്മാരുടെ പവിത്രമായ ഈ തിരുശേഷിപ്പുകള്, ആ ജ്ഞാനോദയത്തെ ലോകത്തില് നിലനിര്ത്തുന്നതിന്റെയും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിന്റെയും കൈമാറുന്നതിന്റെയും പ്രതീകമാണ്.
അര്ഹന്ത് സാരിപുത്രനും അര്ഹന്ത് മഹാമൊഗ്ഗല്ലാനനും അഗാധമായ പരിശീലനത്തിലൂടെയുള്ള ധമ്മത്തിന്റെ അനുഭവവേദ്യമായ സാക്ഷാത്കാരത്തെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ഈ രണ്ട് ശിഷ്യന്മാരും ഒത്തുചേര്ന്നപ്പോള്, ബുദ്ധമത പരിശീലനത്തിന്റെ പരസ്പര പൂരകങ്ങളായ സ്തംഭങ്ങളായി അവര് മാറി: അതായത് ജ്ഞാനവും സാക്ഷാത്കാരവും, തത്ത്വവും നേരിട്ടുള്ള അനുഭവവും.
അതിനാല്, അവരുടെ പവിത്രമായ തിരുശേഷിപ്പുകള് മോക്ഷം സാധ്യമാക്കുന്ന ജീവിക്കുന്ന തത്വങ്ങളെയാണ് പ്രതീകവല്ക്കരിക്കുന്നത്. അവരെ ആദരിക്കുന്നത്, യഥാര്ത്ഥത്തില്, ബുദ്ധന്റെ ജ്ഞാനോദയം മനുഷ്യചരിത്രത്തിലേക്ക് വിജയകരമായി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടതിനെ ആദരിക്കലാണ്. മംഗോളിയയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ തിരുശേഷിപ്പുകളുടെ വരവ് അസാധാരണമായ അര്ത്ഥം ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു.
ജന്മഭൂമി ഓണ്ലൈന്