പപ്പുവിനെ മുസ്ലിങ്ങള്‍ക്കും വേണ്ട ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കും വേണ്ട…കോണ്‍ഗ്രസ് ആളില്ലാ പാര്‍ട്ടിയാവുന്നു; പിറക്കാറായി കോണ്‍ഗ്രസ് മുക്ത് ഭാരതം

മുംബൈ: മഹാരാഷ്‌ട്രയിൽ അടുത്തിടെ നടന്ന മുനിസിപ്പൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ രാഷ്‌ട്രീയത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മുസ്ലീം വോട്ടർമാർ എങ്ങനെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച്, ഗൗരവമായ പുനർവിചിന്തനത്തിന് തുടക്കമിട്ടിരിക്കുകയാണ്. കാരണം ഇതുവരെ മുസ്ലീം വോട്ടര്‍മാരുടെ ആശ്രയമായിരുന്ന കോണ്‍ഗ്രസിനെ അവര്‍ ഏതാണ്ട് പൂര്‍ണ്ണമായും കയ്യൊഴിഞ്ഞതായാണ് മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ മുനിസിപ്പല്‍ കോര്‍പറേഷന്‍ തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ കാണുന്നത്.  ശരദ് പവാറിന്റെ എന്‍സിപിക്കോ അഖിലേഷ് യാദവിന്റെ സമാജ് വാദി പാര്‍ട്ടിക്കോ മുസ്ലിം വോട്ടര്‍മാരെ കാര്യമായി ആകര്‍ഷിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം.

മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങളിൽ, കോൺഗ്രസിനെയും മറ്റ് മതേതര പാർട്ടികളെയും ഭയന്ന് വോട്ട് ചെയ്യുന്ന പഴയ രീതി വ്യക്തമായി ദുർബലമാവുകയാണ്. പകരം, വോട്ടർമാർ ഇപ്പോൾ തങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന, സ്വന്തം ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ അവർ ശ്രദ്ധിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്ന പാർട്ടികളെ പരസ്യമായി പിന്തുണയ്‌ക്കുന്നു.

മഹാരാഷ്‌ട്രയിൽ നിന്ന് രണ്ട് കഥകൾ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു. ഒന്ന്, നിരവധി നഗരങ്ങളിലായി ഓൾ ഇന്ത്യ മജ്‌ലിസ്-ഇ-ഇത്തേഹാദുൽ മുസ്‌ലിമീന്റെ ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവാണ്. മറ്റൊന്ന്, മാലേഗാവിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രാദേശിക ശക്തിയായ ഇസ്ലാമിക് പാർട്ടിയുടെ അതിശയകരമായ ഉയർച്ചയാണ്. ഈ ഫലങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത് ഒരു വിഭാഗം മുസ്ലീം വോട്ടർമാർ ഇനി വലിയ ദേശീയ പാർട്ടികളുടെ നിഴലിൽ ജീവിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്ന സൂചനയാണ്.

AIMIM ന്റെ തിരിച്ചുവരവ് പലരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നു.
ജനുവരി 15 ന് മഹാരാഷ്‌ട്രയിലുടനീളമുള്ള 29 മുനിസിപ്പൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ, മിക്ക ആളുകളും പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും വളരെ മികച്ച പ്രകടനം അസദുദ്ദീന്‍ ഒവൈസിയുടെ AIMIM കാഴ്ചവച്ചു. സംസ്ഥാനത്തൊട്ടാകെയുള്ള 114 നും 125 നും ഇടയിൽ വാർഡുകൾ പാർട്ടി നേടി, മുമ്പത്തെ എണ്ണത്തേക്കാള്‍ ഇരട്ടി സീറ്റുകള്‍ നേടി. ഔറംഗാബാദ് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഛത്രപതി സംഭാജിനഗറിൽ, എ.ഐ.എം.ഐ.എം 33 സീറ്റുകൾ നേടി രണ്ടാമത്തെ വലിയ പാർട്ടിയായി മാറി, ബിജെപിക്ക് തൊട്ടുപിന്നിലായി സ്ഥാനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.

പാർട്ടിയുടെ സ്വാധീനം മഹാരാഷ്‌ട്രയിലെ പല നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചു. മാലേഗാവിൽ 21 സീറ്റും, നന്ദേഡിൽ 13-14 സീറ്റും, ധുലെയിൽ 10 സീറ്റും, സോളാപൂരിൽ 8 സീറ്റും, മുംബൈയിലെ ബിഎംസിയിൽ 8 സീറ്റും, അമരാവതിയിൽ 11-12 സീറ്റും, നാഗ്പൂരിൽ 7 സീറ്റും, താനെയിലും മുംബ്രയിലും 5 സീറ്റുകൾ വീതവും അവർ നേടി. മൊത്തത്തിലുള്ള ചിത്രത്തിൽ, സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി, മഹാരാഷ്‌ട്ര നവനിർമ്മാൺ സേന, ശരദ് പവാർ നയിക്കുന്ന എൻസിപി വിഭാഗം എന്നിവയേക്കാൾ എഐഎംഐഎം മുന്നിലെത്തി.

അടിസ്ഥാന പൗര പ്രശ്‌നങ്ങൾ മുൻനിർത്തിയാണ് ജനങ്ങൾ വോട്ട് ചെയ്യുന്നതെന്ന് ഫലങ്ങൾ കാണിക്കുന്നുവെന്ന് എഐഎംഐഎം ദേശീയ വക്താവ് വാരിസ് പത്താൻ പറഞ്ഞു. വർഷങ്ങളായി മുസ്ലിങ്ങള്‍ പിന്തുണച്ചിരുന്ന കോണ്‍ഗ്രസ് ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള പാർട്ടികൾ താഴെത്തട്ടിൽ തങ്ങൾക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് പല വോട്ടർമാരും കരുതുന്നു. ആ നിരാശ അസദുദ്ദീൻ ഒവൈസിക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർട്ടിക്കും പിന്തുണയായി മാറി. സംസ്ഥാനത്ത് ഒരു സ്വാധീനവും ചെലുത്താൻ സമാജ്‌വാദി പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഒരു സമുദായത്തിനപ്പുറം പിന്തുണയുണ്ട്
മഹാരാഷ്‌ട്ര എ.ഐ.എം.ഐ.എം പ്രസിഡന്റ് ഇംതിയാസ് ജലീൽ പാർട്ടിയുടെ പ്രകടനത്തെ ഒവൈസിയുടെ റാലികളുമായും പ്രാദേശിക പ്രവർത്തനങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിച്ചു. എ.ഐ.എം.ഐ.എമ്മിനെ ഇനി ഒരു മുസ്ലീം പാർട്ടിയായി മാത്രം കാണരുതെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗ, ഹിന്ദു വോട്ടർമാരിൽ ചിലർ പോലും എ.ഐ.എം.ഐ.എം സ്ഥാനാർത്ഥികളെ പിന്തുണയ്‌ക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.

ശിവസേനയുടെയും ബിജെപിയുടെയും ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന സാംഭാജിനഗറിലെ ഗുൽമാണ്ടി വാർഡ് പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് ദൃശ്യമായിരുന്നു, അവിടെ എ.ഐ.എം.ഐ.എം സ്ഥാനാർത്ഥികൾ വിജയിച്ചു.

ആഭ്യന്തര പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കിടയിലാണ് എ.ഐ.എം.ഐ.എം തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചത് എന്നതാണ് ഈ ഫലത്തെ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നത്. മുംബൈ യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്‍റ് രാജിവച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്‍റായിരുന്ന ജലീലിന് ഭീഷണികൾ ലഭിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഒവൈസിയും സഹോദരൻ അക്ബറുദ്ദീനും നയിച്ച റാലികൾ പാർട്ടിയുടെ ഗതി നിർണയിക്കാൻ സഹായിച്ചു. മഹായുതിക്കോ മഹാ വികാസ് അഘാഡിയ്‌ക്കോ വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്ത നിരവധി മുനിസിപ്പൽ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ, എ.ഐ.എം.ഐ.എം ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.

മലേഗാവ് ഒരു പ്രാദേശിക കഥ പറയുന്നു

എ.ഐ.എം.ഐ.എമ്മിന്റെ ഉയർച്ച വാർത്തകളിൽ ഇടം നേടിയെങ്കിലും, മലേഗാവിൽ നിന്നുള്ള കഥ അതിലും അസാധാരണമായിരുന്നു. യന്ത്രത്തറി വ്യവസായത്തിനും വലിയൊരു വിഭാഗമായ നെയ്‌ത്തുകാര്‍ക്കും പേരുകേട്ട മാലേഗാവ് കോണ്‍ഗ്രസ്, സമാജ് വാദി പാര്‍ട്ടി, എന്‍സിപി ശരത് പവാര്‍ എന്നീ ദേശീയ പാർട്ടികളുടെ സ്വാധീനം നിരസിച്ചു. പകരം, 84 സീറ്റുകളുള്ള മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനിൽ 35 സീറ്റുകൾ അവിടുത്തെ ലോക്കല്‍ പാര്‍ട്ടിയായ ഇസ്ലാമിക് പാര്‍ട്ടിക് നല്‍കി.

മഹാരാഷ്‌ട്രയില്‍ ഇസ്ലാം പാർട്ടി 2024 ൽ മുൻ കോൺഗ്രസ് എംഎൽഎ ആസിഫ് ഷെയ്ഖ് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. യന്ത്രത്തറി വ്യവസായത്തെ രക്ഷിക്കുക, വൈദ്യുതി, ജലവിതരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, നെയ്‌ത്തുകാരുടെ ദൈനംദിന പോരാട്ടങ്ങൾ പരിഹരിക്കുക തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക പ്രശ്‌നങ്ങളിലാണ് അവരുടെ അജണ്ട ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.

പേരില്‍ ഇസ്ലാം ഉണ്ടെങ്കിലും പാർട്ടിയുടെ രാഷ്‌ട്രീയം മതത്തേക്കാൾ പൗര പ്രശ്‌നങ്ങളെക്കുറിച്ചാണെന്ന് നാട്ടുകാർ പറയുന്നു. ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബിജെപി വെറും രണ്ട് സീറ്റുകളിലേക്ക് ചുരുങ്ങി, കോൺഗ്രസ് മൂന്ന് സീറ്റുകൾ നേടി, ശിവസേന 18 സീറ്റുകൾ നേടി മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. നേരത്തെ മാലേഗാവിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചിരുന്ന എഐഎംഐഎം ഇത്തവണ 21 സീറ്റുകളിൽ ഒതുങ്ങി.

ദേശീയ പാർട്ടികൾ പലപ്പോഴും വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങളുമായി എത്താറുണ്ടെങ്കിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിയുമ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുമെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ പറയുന്നു. ഇസ്ലാം പാർട്ടി സ്വന്തം നാട്ടിൽ വളർന്നുവന്നതിനാൽ ആ വിടവ് നികത്തപ്പെടുന്നു. മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ പട്ടണങ്ങളിൽ, വോട്ടർമാർ ഇപ്പോൾ “പുറം” പാർട്ടികളെക്കാൾ പ്രാദേശിക നേതൃത്വത്തെ പിന്തുണയ്‌ക്കാൻ തയ്യാറാണെന്ന് ഈ വിജയം കാണിക്കുന്നു.

പരമ്പരാഗത പാർട്ടികൾക്ക് ചൂട് അനുഭവപ്പെടുന്നു
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി, എൻ‌സി‌പി തുടങ്ങിയ പാർട്ടികൾക്ക്, ഈ ഫലങ്ങൾ ആശങ്കാജനകമാണ്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഈ പാർട്ടികളെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന മുസ്ലീം വോട്ട് ബാങ്ക് ഇപ്പോൾ കിട്ടുന്നില്ല. ഈ പാർട്ടികൾ ന്യൂനപക്ഷ പ്രശ്‌നങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിലുള്ള മാറ്റം കൊണ്ടുവരുന്നില്ലെന്ന് ഇപ്പോൾ പല വോട്ടർമാരും കരുതുന്നു.

ന്യൂനപക്ഷ അവകാശങ്ങൾ, അരക്ഷിതാവസ്ഥ, പ്രാദേശിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഒവൈസി നേരിട്ട് സംസാരിക്കുന്ന രീതി, പ്രത്യേകിച്ച് യുവ മുസ്ലീം വോട്ടർമാർക്കിടയിൽ ശക്തമായ പിന്തുണ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

പശ്ചിമ ബംഗാൾ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു
മഹാരാഷ്‌ട്രയിൽ സംഭവിച്ചത് പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ ആവര്‍ത്തിച്ചേക്കാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്. പുറത്താക്കപ്പെട്ട തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ് എംഎൽഎ ഹുമയൂൺ കബീർ സ്വന്തം പാർട്ടി രൂപീകരിക്കുകയും ഒവൈസിയുമായി സഖ്യത്തിനായി ചർച്ചകൾ നടത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുകയാണ്. മുർഷിദാബാദിൽ ബാബറി മസ്ജിദിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു പള്ളി പണിയാനുള്ള പദ്ധതിയും കബീർ പ്രഖ്യാപിച്ചു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്‌ട്രീയത്തിന് വൈകാരികമായ ഒരു മാനം നൽകുന്നു.

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 30% മുസ്ലീങ്ങളാണ്, ഏകദേശം 120 മുതൽ 126 വരെ നിയമസഭാ സീറ്റുകളിൽ അവർ നിർണായക ശക്തിയാണ്. കുറഞ്ഞത് 45 സീറ്റുകളിൽ, വോട്ടർമാരിൽ പകുതിയിലധികവും മുസ്ലീങ്ങളാണ്. ടിഎംസിയുടെ മുസ്ലീം വോട്ടുകൾ വിഭജിക്കപ്പെട്ടാൽ, 2026 ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ടിഎംസിക്ക് ഗണ്യമായ നേട്ടമുണ്ടാകില്ലെന്ന് കബീർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

2021 ൽ, ടിഎംസി 215 സീറ്റുകൾ നേടി, ഭൂരിപക്ഷ മാർക്കിനെക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. കബീറിന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ ലളിതമാണ്: പാർട്ടിക്ക് ഏകദേശം 100 സീറ്റുകൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ സംഘടന 40-50 സീറ്റുകൾ നേടുകയും ചെയ്താൽ, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു കിംഗ് മേക്കറാകാൻ കഴിയും. അത്തരമൊരു പിളർപ്പ് ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയെ ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടിയായി ഉയർന്നുവരാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും.

കഴിഞ്ഞ നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബംഗാളിൽ എ.ഐ.എം.ഐ.എം ഒറ്റയ്‌ക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിൽ ടി.എം.സിയുടെ പിന്തുണ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. ഇത്തവണ, കബീറിനെപ്പോലുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവിന്റെ പിന്തുണയും കൂടി ലഭിച്ചാല്‍ ഒവൈസിയുടെ പാര്‍ട്ടിയും കൂടുതല്‍ സീറ്റുകള്‍ നേടും.

അസം സമാനമായ പാതയിലാണ്
ബദ്രുദ്ദീൻ അജ്മൽ നയിക്കുന്ന ഓൾ ഇന്ത്യ യുണൈറ്റഡ് ഡെമോക്രാറ്റിക് ഫ്രണ്ടിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് അസമിന്റെ മുസ്ലീം രാഷ്‌ട്രീയം വളരെക്കാലമായി കറങ്ങുന്നത്. മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങളിൽ പാർട്ടി ശക്തമായ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഐഡന്റിറ്റി രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

2026 ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി, അജ്മൽ എ.ഐ.എം.ഐ.എമ്മുമായി ഒരു ധാരണയുണ്ടാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് കോൺഗ്രസിനെ അസ്വസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. തന്റെ പാർട്ടിക്ക് കോൺഗ്രസിനെ മറികടക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അജ്മൽ അവകാശപ്പെടുന്നു.

എൻ.ആർ.സി, സി.എ.എ, ബംഗ്ലാദേശി നുഴഞ്ഞുകയറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ എന്നിവ അസമിൽ മുസ്ലീം രാഷ്‌ട്രീയ സ്വത്വത്തെ മൂർച്ച കൂട്ടിയിട്ടുണ്ട്.

വ്യക്തമായ ഒരു മാറ്റം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്

ഒന്നിച്ചുനോക്കിയാൽ, മഹാരാഷ്‌ട്ര, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, അസം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ വ്യക്തമായ ഒരു മാറ്റത്തിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു. പല മുസ്ലീം വോട്ടർമാരും ഇനി കോൺഗ്രസ്, സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി, ടിഎംസി എന്നിവയുമായി സ്ഥിരസ്ഥിതിയായി ബന്ധം നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എഐഎംഐഎം, ഇസ്ലാമിക പാർട്ടി, എഐയുഡിഎഫ്, അല്ലെങ്കിൽ ഹുമയൂൺ കബീർ പോലുള്ള നേതാക്കൾ നയിക്കുന്ന പുതിയ സംഘടനകൾ എന്നിവയായാലും, അവർ തങ്ങളുടേതായി കാണുന്ന പാർട്ടികളെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ പിന്തുണയ്‌ക്കുന്നു.

ഈ മാറ്റത്തിന് പിന്നിൽ നിരവധി കാരണങ്ങളുണ്ട്. പരമ്പരാഗത മതേതര പാർട്ടികൾ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നു. പക്ഷേ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. ഒവൈസി പോലുള്ള നേതാക്കളുടെ ശബ്ദം യുവാക്കളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. വലിയ ദേശീയ മുദ്രാവാക്യങ്ങളേക്കാൾ ദൈനംദിന പ്രശ്‌നങ്ങളിലാണ് പുതിയതും പ്രാദേശികവുമായ പാർട്ടികൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.

മഹാരാഷ്‌ട്ര ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ആദ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിച്ചു. പശ്ചിമ ബംഗാൾ ഉടൻ തന്നെ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് പോയേക്കാം, ബീഹാർ, ഉത്തർപ്രദേശ്, കേരളം, കർണാടക എന്നിവിടങ്ങളിലും സമാനമായ പ്രവണതകൾ ഇതിനകം ദൃശ്യമാണ്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്‌ട്രീയം ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണോ?