മുംബൈ: പുരാണങ്ങളിലൂടെയും ഇതിഹാസങ്ങളിലൂടെയും പരിചിതമായ സരസ്വതി നദിയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ കണ്ടു പിടിച്ച് ശാസ്ത്രലോകം. ഭാരതത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറന്‍ സമതലങ്ങളില്‍ വറ്റാത്ത നദിയുണ്ടെന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകള്‍ ഗവേഷകര്‍ കണ്ടെത്തി. അഹമ്മദാബാദിലെ ഫിസിക്കല്‍ റിസര്‍ച്ച് ലബോറട്ടറിയും മുംബൈ ഇന്ത്യന്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഓഫ് ടെക്‌നോളജി (ഐഐടി)യും സംയുക്തമായി നടത്തിയ ഗവേഷണത്തിലാണ് ഇത് വ്യക്തമായത്.
ഗാഗര്‍ഹക്ര നദിയോട് ചേര്‍ന്ന് ഹാരപ്പന്‍ വാസസ്ഥലങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. എന്നാല്‍, ഒരു സീസണല്‍ നദിയായ ഇതിനു തീരത്ത് കുടിയേറന്‍ അക്കാലത്തെ സമൂഹം തയാറെടുത്തത് എന്തുകൊണ്ടെന്ന് സംശയം പല പുരാവസ്തു ഗവേഷകരിലും ഉദിച്ചു. മഴക്കാലത്ത് മാത്രം ഒഴുകുന്ന ഒരു സീസണല്‍ നദികള്‍ക്കൊപ്പം എപ്പോഴും വറ്റാത്ത നദി ഒഴുകാറുണ്ട്. ഈ വസ്തുതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ നടത്തിയ അന്വഷണത്തിലാണ് സരസ്വതി നദി കണ്ടെത്തിയത്.
ബിസി 7000 നും 2500 നും ഇടയില്‍ സരസ്വതി വറ്റാത്തതും ഉയര്‍ന്ന ഹിമാലയത്തില്‍ നിന്ന് ഒഴുകിയതുമാണെന്ന് ഗവേഷണം പറയുന്നു. ബിസി 3000 നും 1900 നും ഇടയില്‍ ഹാരപ്പന്‍ സമൂഹം സരസ്വതി തീരത്ത് തങ്ങളുടെ ആദ്യകാല വാസസ്ഥലങ്ങള്‍ നിര്‍മ്മിച്ചിരുന്നു. സരസ്വതിയുടെ തകര്‍ച്ച ക്രമേണ ഹാരപ്പന്‍ നാഗരത്തിന്റെ തകര്‍ച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചുവെന്നും ഗവേഷകര്‍ കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തു. പിആര്‍എല്ലിലെ റേഡിയോകാര്‍ബണും ഒപ്റ്റിക്കലായി ഉത്തേജിത ലുമൈന്‍സെന്‍സ് രീതികളും ഉപയോഗിച്ചാണ് ലെയറിന്റെ ഡേറ്റിംഗ് നടത്തിയത്. 80,000 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ് നദിക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകിയെത്തിയതായും 20,000 വര്‍ഷം മുമ്പ് വരെ തുടരുന്നതായും ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ജെ എസ് റേ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഹിമാനി കാലഘട്ടത്തിലെ കടുത്ത ആര്‍ദ്രത കാരണം ഇത് കുറയാന്‍ തുടങ്ങി. എന്നിരുന്നാലും, ഏകദേശം 9000 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ് നദി ശക്തി പ്രാപിക്കുകയും 4500 വര്‍ഷം മുമ്പ് വരെ ഒഴുകിയുരുന്നതുമായിയാണ് റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍.
സത്‌ലജ് പോഷക ചാനലുകള്‍ വരണ്ടുപോയതിനാലാണ് സരസ്വതിയുടെ ഒഴുക്ക് കുറയാന്‍ തുടങ്ങിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതം പോലുള്ള ഇതിഹാസങ്ങളും സരസ്വതിയുടെ ഒഴുക്ക് കുറയുന്നതിനെകുറിച്ചും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഐഐടി ബോംബെയിലെ കാഞ്ചാന്‍ പാണ്ഡെക്കൊപ്പം അനിര്‍ബാന്‍ ചാറ്റര്‍ജി, ജെ എസ് റേ, പിആര്‍എല്ലിലെ അനില്‍ ശുക്ല എന്നിവരാണ് പഠനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍.
