ദേഹമേതാണ്; ദേഹിയേതാണ് എന്ന വിവേചനം കൂടാതെ ദേഹത്തെ താനാകുന്ന ദേഹിയായി തെറ്റിദ്ധരിച്ച് തന്റെ സുഖത്തിനെന്ന പേരുപറഞ്ഞ് ദേഹകര്‍മങ്ങളെ വളര്‍ത്തലാണ് എല്ലാവിധ വിഷയസംഗങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാന സ്വരൂപം. ഈ വിഷയസംഗംതന്നെ ബന്ധത്തിന്റെയും ഹേതു.
അനന്തമായി എങ്ങും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആത്മതത്വത്തിന് പരിമിതത്വം വരുത്തി, പരിമിതമായ ആ അല്‍പവസ്തുവാണ് താനെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് തനിക്ക് സുഖസമാധാനങ്ങളുണ്ടാക്കിത്തീര്‍ക്കാനുള്ള പരിശ്രമം തന്നെ സംഗസ്വരൂപം. അപരിച്ഛിന്നമായ തനിക്ക് പരിമിതത്വവും ആനന്ദമയനായ തനിക്ക് ദുഖാത്മകതയും ആ ദുഖനിവൃത്തിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പരിശ്രമവുമൊക്കെ മിഥ്യാസങ്കല്‍പങ്ങളല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്? ജ്ഞാനികള്‍ക്ക് അതൊന്നുമുണ്ടാവാന്‍ വയ്യ.
താനും ഈ ലോകവും എന്നുവേണ്ട എല്ലാം ഒന്നായിരിക്കുന്ന ആത്മാവായിരിക്കെ തള്ളലും കൊള്ളലുമായിരിക്കുന്ന വ്യവഹാരത്തിന് എവിടെയാണ് സ്ഥാനം? അതുപോലെ ആനന്ദമയനായ തന്റെ സുഖത്തിനുവേണ്ടി എന്നത് പ്രയത്‌നമാണ് ചെയ്യേണ്ടത്? ജീവന്‍മുക്തന്മാരില്‍ അങ്ങനെയുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകളോ അനാവശ്യ പ്രയത്‌നങ്ങളോ ഒന്നുംതന്നെ കാണില്ല. അങ്ങനെയുള്ള തെറ്റിദ്ധരണകളും വ്യവഹാരങ്ങളും തന്നെ ബന്ധം. ജ്ഞാനംകൊണ്ടല്ലാതെ അതെങ്ങനെ നീങ്ങും.
ഞാന്‍, നീ, അവന്‍, ഇവന്‍, സുഖം, ദുഃഖം ഇത്യാദി വ്യത്യസ്തഭാവങ്ങളോ, ഭാവദ്വേഷങ്ങളോ, മദമാത്സര്യങ്ങളോ ഒന്നുംതന്നെ ജ്ഞാനിക്കുണ്ടാവില്ല. അങ്ങനെയുള്ള ജ്ഞാനിയാണ് മുക്തിക്ക് അധികാരിയായിട്ടിരിക്കുന്നത്. കര്‍മങ്ങളെ ത്യജിക്കുന്നതും സ്വീകരിക്കുന്നതും രണ്ടും ബന്ധകാരണമാണ്. അതിനാല്‍ ജ്ഞാനി ത്യജിക്കുകയോ സ്വീകരിക്കുകയോ രണ്ടും ചെയ്യുന്നില്ല. കര്‍മം ചെയ്താലും ഇല്ലെങ്കിലും എപ്പോഴും അകര്‍ത്താവായിട്ടായിരിക്കുന്നു ജ്ഞാനി.
എന്തുചെയ്താലും അനുഭവിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും എപ്പോഴും അഭോക്താവും അകര്‍ത്താവുമായിട്ടിരിക്കുന്നവന്‍ നിസംഗനാണ്. അദ്ദേഹം മുക്തിക്ക് അധികാരിയുമാണ്. അസംഗജീവിതംകൊണ്ടും ഒരാളുടെ എല്ലാ കര്‍മബന്ധങ്ങളും അറ്റുപോകും. മാത്രമല്ല കാലംകൊണ്ട് മുക്തിക്ക് അധികാരിയായിത്തീരുകയും ചെയ്യും. അതിനാല്‍ അസംഗിയായിട്ടാണ് ജീവിക്കേണ്ടത്. ജ്ഞാനികളൊക്കെ അങ്ങനെയാണ് ചെയ്യുന്നത്. വീണ്ടും വീണ്ടും ജനനമരണങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നതും കൃമികീടാദിയോനികളില്‍ പോകേണ്ടിവരുന്നതുമൊക്കെ സംഗത്തിന്റെ വിലാസമല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്?
എല്ലാ അറിവുകളും വിവേകവുമുള്ള മനുഷ്യനായി കുറെക്കാലം ജീവിച്ചിട്ട് കൃമികീടാദിക്ഷുദ്രജീവിതങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിവരേണ്ടിവരുന്നത് എത്ര കഷ്ടമാണ്. എന്നാല്‍ നിസംഗ ജീവിതമില്ലാതിരുന്നതുകൊണ്ടും നാനാതരത്തിലുള്ള സങ്കല്‍പങ്ങളുടെ വളര്‍ച്ചകൊണ്ടും തെറ്റിദ്ധാരണകളെക്കൊണ്ടും പലപ്പോഴും പലര്‍ക്കും അങ്ങനെയൊക്കെ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നു. കര്‍തൃത്വഭോക്തൃത്വങ്ങളും വിഷയസംഗങ്ങളുമാണ് അതിന് ഹേതു. സമുദ്രത്തില്‍ തിരമാലകളെന്നപോലെയാണ് ആത്മാവാകുന്ന ചിദാകാശത്തില്‍ ജീവികള്‍ അവസാനമില്ലാതെ പൊന്തുകയും താഴുകയും ജനിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതിന്റെ ഹേതുവാകട്ടെ വിഷയസംഗം മാത്രവുമാണ്.
