ബുദ്ധികൊണ്ട് കണ്ടെത്താവുന്ന വിഷയമല്ലാ ഈശ്വരന്. ആത്മാവബോധത്തില് മാത്രമേ ഈശ്വരന് പ്രകടമാവുന്നുള്ളൂ. ഈശ്വരകൃപ ബുദ്ധിയില് പ്രകടമാവുമ്പോള് ബുദ്ധിയുടെ വൃത്തിഭാവം തിരോഭവിച്ച് ഗുണാതീതമായ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു. ജ്ഞാനം അജ്ഞാനത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈശ്വരാനുഭൂതി സ്വയം സിദ്ധിക്കുന്നതോടുകൂടി ഈ ജ്ഞാനവും തിരോഭവിക്കും. രാജകീയ ധര്മ്മങ്ങളുടെയും നിരവധി ചുമതലകളുടേയും മധ്യത്തില് ചൂഡാല എന്ന സതീരത്നം ആദ്ധ്യാത്മിക സിദ്ധിയുടെ പരമകാഷ്ഠയില് എത്തിയിരുന്നു.
ഈശ്വരന് സ്വയം പ്രകടമാവുന്ന അനായാസ പ്രക്രിയയെയാണ് ”കൃപ” എന്നു പറയുന്നത്. അജ്ഞാനത്തെ സമൂലം നശിപ്പിക്കുന്നതും കൃപയുടെ പരിണതഫലവുമായ ശക്തിയെ ജ്ഞാനം എന്നുപറയുന്നു. ജ്ഞാനത്തില്നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ഫലമാണ് അഹന്തയുടെ ഉന്മൂലനാശം. ഇതിനെ മുക്തി എന്നുപറയുന്നു. തന്മൂലം പരമമായ വിശകലനത്തില് കൃപയും ജ്ഞാനവും മുക്തിയും ഒന്നുതന്നെയെന്നു കാണാം.
സമ്പത്തുള്ളപ്പോള് ദാരിദ്ര്യമില്ല. ദാരിദ്ര്യമില്ലെങ്കില് ദുരിതമില്ല. ജ്ഞാനമാണു സമ്പത്ത്. ഒരുവന് ജ്ഞാനസമ്പന്നനാകുമ്പോള് അജ്ഞതയാകുന്ന ദാരിദ്ര്യവും ബന്ധനമാകുന്ന ദുരിതവും ഇല്ലാതാകും. അഹന്തയില് അധിഷ്ഠിതമായ ബോധവും സ്വാര്ത്ഥ താല്പര്യങ്ങളും പാപവും ദ്രോഹവും അധാര്മ്മികകര്മ്മങ്ങളും ജനനമരണചക്രത്തില് കുടുങ്ങിയുള്ള ദുരിതങ്ങളുമെല്ലാം ആ വിദ്യയുടെ സന്താനങ്ങളാണ്. ആത്മബോധം സ്വാര്ത്ഥപരിത്യാഗം ഹൃദയവിശാലത നിഷ്കാമകര്മ്മാചരണം വിഷയവിരക്തി ഇവയെല്ലാം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളത്രെ?
ജ്ഞാനോദയം ലഭിക്കുന്നതുവരെ മനസ്സ് ഉണ്ടായിരിക്കും. മനസ്സ് എന്നാല് ചലനത്തിന്റെയും തരളതയുടെയും ചാപല്യത്തിന്റെയും അവസ്ഥ എന്നാണര്ത്ഥം. മനസ്സിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഏതിനും മനസ്സിനു നേരിടുന്ന അവസ്ഥതന്നെ വന്നുചേരും. അതും മനസ്സുപോലെ അസ്ഥിരമായി ഭവിക്കുന്നു. മനോമണ്ഡലത്തിലുണ്ടാകുന്ന ഏതിനും അറിവോ വിശ്വാസമോ വൈരാഗ്യമോ ഭക്തിയോ ധ്യാനാനുഭൂതികളോ എന്തുമാവട്ടെ അവയ്ക്കും ചാഞ്ചല്യമോ തിരോഭാവമോ സംഭവിക്കാനിടയുണ്ട്. എന്തെന്നാല് മനസ്സ് എപ്പോഴും ചഞ്ചലമുണ്ട്. എന്നാല് ജ്ഞാനമാകട്ടെ സ്ഥിരവും നിശ്ചലവും ദൃഢവും അനശ്വരവുമാണ്.
