ശരീരം അസ്വസ്ഥമാകുമ്പോള് മനസ്സും അസ്വസ്ഥമാകുന്നു. ശരീരം അരോഗമാകുമ്പോള് മനസ്സ് അരോഗവും ദൃഢവുമാകുന്നു. ഓരാള്ക്ക് കോപമുണ്ടാകുമ്പോള് അയാളുടെ മനസ്സ് ക്ഷോഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ മനസ്സും ക്ഷോഭിക്കുമ്പോള് ശരീരവും ക്ഷോഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യസമുദായത്തില് ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെയും മനസ്സ് ഏറെയും ശരീരത്തിന് കീഴ് വഴങ്ങിയാണിരിക്കുന്നത്. അവരുടെ മനസ്സ് അത്യല്പ്പമേ വളര്ന്നിട്ടുള്ളൂ. മനുഷ്യവര്ഗത്തില് ഏറിയകൂറും മൃഗങ്ങളില്നിന്ന് അത്യല്പമേ ഉയര്ന്നുപോയിട്ടുള്ളൂ. എന്നുമാത്രമല്ല, അവരില് വളരെപ്പേര്ക്കും നിയന്ത്രണശക്തി പല കാര്യങ്ങളിലും താഴ്ന്ന ജന്തുക്കള്ക്കുള്ളതില് വളരെ മേലെയല്ല. നമുക്ക് നമ്മുടെ മനസ്സിന്റെ മേല് വളരെക്കുറച്ചേ നിയന്ത്രണശക്തിയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് നാം ആ സ്വാധീനത കൈവരുത്താന്, ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും വശവര്ത്തികളാക്കാന്, ചില കായികസഹായങ്ങള് കൈക്കൊള്ളണം. ശരീരം വേണ്ടുവോളം സ്വാധീനത്തിലായാല്പ്പിന്നെ മനോനിയമനത്തിന് ശ്രമിച്ചുതുടങ്ങാം. അങ്ങനെ മനസ്സിനെ നിയമത്തില് നിര്ത്തിശീലിച്ചാല് അതിനെ സ്വാധീനത്തിലാക്കാം. നമ്മുടെ ഇഷ്ടംപോലെ അതിനെക്കൊണ്ട് പണിയെടുപ്പിക്കാം; നമ്മുടെ ഇച്ഛാനുസാരം അതിന്റെ ശക്തികളെ ഏകാഗ്രമാക്കുവാന് അതിനെ നിര്ബന്ധിക്കാം.
– സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്
