ആത്മാവുണ്ടെന്ന് അനുഭവപ്പെടാത്ത ഒരാള്ക്ക് അതുണ്ടെന്ന് പറയാന് എന്തവകാശം? ഈശ്വരനെ കാണാതെ ഈശ്വരനുണ്ടെന്ന് പറയാന് അധികാരമെന്ത്? ഈശ്വരനുണ്ടെങ്കില് കാണണം, ആത്മാവുണ്ടെങ്കില് അനുഭവപ്പെടണം. ഇല്ലെങ്കില് വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുന്നതാണ് ഭേദം.
ഒരു തുറന്ന നാസ്തികനാകുന്നതാണ് കപടഭക്തനായിരിക്കുന്നതിലും നല്ലത്. ഇക്കാലത്ത് മുഴുവിദ്വാന്മാര്ക്ക് ഒരുവിധം അഭിപ്രായം: മതവും തത്ത്വശാസ്ത്രവും പരമപുരുഷനെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണവുമെല്ലാം നിഷ്ഫലമാണ്. ‘മുറിവൈദ്യന്മാര്ക്ക്’ മറ്റൊരഭിപ്രായം; വാസ്തവത്തില് ഇതിനൊന്നും യാതൊരിടസ്ഥാനവും ഇല്ല; എന്നാല് ലോകോപകാരം ചെയ്യാന് ബലമായ പ്രേരണയുണ്ടാക്കും; അത്രതന്നെ അവയ്ക്കുള്ള വില.
ജനങ്ങള്ക്ക് ഈശ്വരവിശ്വാസമുണ്ടെങ്കില് അവര് നല്ലവരും ധാര്മികന്മാരുമായേക്കാം; അങ്ങനെ അവര് നല്ല പൗരന്മാരായിത്തീരാനിടയുണ്ട്. ഈ വിധം അഭിപ്രായമുള്ളവരെ കുറ്റം പറയാന് നിവൃത്തിയില്ല. എന്തുകൊണ്ടെന്നാല് അവര്ക്കു കിട്ടുന്ന ഉപദേശം മുഴുവനും, കഴമ്പില്ലാത്ത കുറെ അസംബന്ധപ്രലപനങ്ങളുടെ അനന്തപല്ലവിയില് വിശ്വസിക്കുവാന് മാത്രമാകുന്നു.
– സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്
