കൊച്ചി: ജീവന്രക്ഷാ മരുന്നുകള് ലഭ്യമാക്കുന്ന കാര്യത്തില് നിര്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന ഒരു സുപ്രധാന വിധിയില്, പേറ്റന്റ് ഉള്ള മരുന്നുകളുടെ വില നിര്ണയത്തില് ഇടപെടാനുള്ള കേന്ദ്ര സര്ക്കാരിന്റെ അധികാരം ഹൈക്കോടതി ഗണ്യമായി വിപുലീകരിച്ചു. 1970ലെ പേറ്റന്റ് നിയമത്തിലെ സെക്ഷന് 100 പ്രകാരം, ‘സര്ക്കാര് ആവശ്യങ്ങള്ക്കായി’ പേറ്റന്റ് ഉള്ള ഒരു കണ്ടുപിടുത്തം ഉപയോഗിക്കാന് സര്ക്കാരിന് അധികാരമുണ്ടെന്ന് ജസ്റ്റിസ് ഹരിശങ്കര് വി. മേനോന് അധ്യക്ഷനായ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. ഇതില് അര്ഹരായ രോഗികള്ക്ക് ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ അവശ്യ മരുന്നുകള് നിര്മ്മിക്കുന്നതും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും ഉള്പ്പെടുന്നു. സ്തനാര്ബുദ ബാധിതയായ ഒരു സ്ത്രീ സമര്പ്പിച്ച ഹര്ജിയിലാണ് ഹൈക്കോടതിയുടെ തീരുമാനം.
ഹര്ജി പരിഗണനയിലിരിക്കെ അവര് മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. എങ്കിലും, പൊതുതാല്പര്യം മുന്നിര്ത്തി കോടതി സ്വമേധയാ കേസ് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. 21 ദിവസത്തെ ചികിത്സാ കോഴ്സിന് 58,140 രൂപയിലധികം വിലവരുന്ന ‘റിബോസിക്ലിബ്’ പോലുള്ള പേറ്റന്റ് ഉള്ള ക്യാന്സര് മരുന്നുകളുടെ അമിതവിലയായിരുന്നു കോടതി പ്രധാനമായും പരിഗണിച്ചത്. ഹര്ജിയില് കക്ഷിയായ മറ്റൊരു സ്തനാര്ബുദ രോഗിയും റിബോസിക്ലിബിനായി പ്രതിവര്ഷം 7.90 ലക്ഷം രൂപയോളം ചെലവഴിക്കേണ്ടി വരുന്നുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
സെക്ഷന് 100ന് കേന്ദ്ര സര്ക്കാരും മരുന്ന് കമ്പനികളും നല്കിയ വ്യാഖ്യാനം കോടതി തള്ളി, സര്ക്കാര് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മാത്രമേ ഈ നിയമം ബാധകമാകൂ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാദം. എന്നാല്, ഈ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകള് – പ്രത്യേകിച്ച് ഉപവകുപ്പുകള് (4), (6) എന്നിവ – വ്യക്തമാക്കുന്നത് പ്രകാരം, പേറ്റന്റ് ഉള്ള മരുന്നുകള് ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ നിര്മ്മിക്കാനും വില്ക്കാനും ഏതൊരു വ്യക്തിയെയും ചുമതലപ്പെടുത്താന് സര്ക്കാരിന് അധികാരമുണ്ടെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ഭരണഘടനയുടെ 47-ാം അനുച്ഛേദം അനുശാസിക്കുന്ന പൊതുജനാരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള ബാധ്യതയും, 21-ാം അനുച്ഛേദം ഉറപ്പുനല്കുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും സംരക്ഷിക്കുന്നതുമായി ഈ അധികാരത്തെ കോടതി നേരിട്ട് ബന്ധിപ്പിച്ചു.
നേരിട്ടുള്ള ഉത്തരവ് (മാന്ഡമസ്) പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതില് നിന്ന് വിട്ടുനിന്നുകൊണ്ട്തന്നെ, പേറ്റന്റ് ഉള്ള മരുന്നുകള് അമിതവിലയ്ക്ക് വില്ക്കുമ്പോള് സെക്ഷന് 100 പ്രകാരമുള്ള നടപടികള് സ്വീകരിക്കണമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഇത്തരം മരുന്നുകളുടെ താങ്ങാനാവുന്ന വിലയും ബാധിക്കപ്പെടുന്ന രോഗികളുടെ എണ്ണവും സംബന്ധിച്ച സമഗ്രമായ വിവരങ്ങള് ശേഖരിക്കാനും, അതുവഴി സര്ക്കാര് ഇടപെടല് ആവശ്യമാണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാനും കേന്ദ്ര സര്ക്കാരിനോട് കോടതി ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഭാരതത്തിലെ ഡ്രഗ് കണ്ട്രോളര് ജനറലില് നിന്നും വിവിധ ദേശീയ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളില് നിന്നുമുള്ള വിദഗ്ധ അഭിപ്രായങ്ങള് പരിഗണിച്ച ശേഷമാണ് ഈ തീരുമാനം ഉണ്ടായത്. പേറ്റന്റ് ഉടമകളുടെ അവകാശങ്ങളും പൊതുജനാരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ബാധ്യതയും തമ്മില് സന്തുലിതത്വം പാലിച്ച്, അവശ്യ മരുന്നുകള് കൂടുതല് ലഭ്യമാക്കുന്നതിനുള്ള സുപ്രധാനമായ ഒരു നീതിന്യായ ഇടപെടലായി ഈ വിധി മാറുന്നു.
