ഹിരണ്യകശിപുവിനെ നിഗ്രഹിച്ചതിന് ശേഷവും അടങ്ങാത്ത കോപത്തോടെ നിന്ന നരസിംഹമൂര്ത്തിയെ ശാന്തനാക്കാന് ഭഗവാന് ശിവന് എടുത്ത അവതാരമാണ് ശരഭമൂര്ത്തി.
ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ചെങ്കിലും നരസിംഹമൂര്ത്തിയുടെ ക്രോധം ശമിച്ചില്ല. അവിടുത്തെ ഉഗ്രരൂപം കണ്ട് പ്രപഞ്ചം വിറച്ചു. ലോകം നശിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും ഭഗവാന് മഹാവിഷ്ണുവിനെ ശാന്തനാക്കാന് ലക്ഷ്മീദേവിയോടും പ്രഹ്ലാദനോടും അഭ്യര്ത്ഥിച്ചു. എന്നാല് അവരുടെ പ്രാര്ത്ഥനകള്ക്കും നരസിംഹത്തെ ശാന്തനാക്കാന് സാധിച്ചില്ല.
ഒടുവില് ദേവന്മാര് ഭഗവാന് ശിവനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. നരസിംഹത്തെ ശാന്തനാക്കാന് ശിവന് എടുത്ത വിചിത്രവും ശക്തവുമായ രൂപമാണ് ശരഭം.
പക്ഷിയുടെയും മൃഗത്തിന്റെയും മനുഷ്യന്റെയും സങ്കലനമായിരുന്നു ഈ രൂപം. എട്ട് കാലുകളും, വലിയ ചിറകുകളും, സിംഹത്തിന്റെ മുഖവും, മുകളില് കൊമ്പുകളുമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരമായ രൂപമായിരുന്നു ശരഭത്തിന്റേത്.
ശരഭമൂര്ത്തി തന്റെ ചിറകുകള് കൊണ്ട് നരസിംഹത്തെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ആകാശത്തേക്ക് ഉയര്ത്തുകയും ചെയ്തു. ഏറെ നേരം നീണ്ടുനിന്ന ഈ പ്രക്രിയക്കൊടുവില് നരസിംഹമൂര്ത്തി ശാന്തനായി.
നരസിംഹമൂര്ത്തി ശാന്തനായതോടെ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഭീതി വിട്ടൊഴിഞ്ഞു. വിഷ്ണുവും ശിവനും ഒന്നാണെന്ന സത്യം ദേവന്മാര്ക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടു. തമിഴ്നാട്ടിലെ പല ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിലും (ഉദാഹരണത്തിന് തഞ്ചാവൂരിലെ കംപഹരേശ്വരര് ക്ഷേത്രം) ശരഭമൂര്ത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ഉണ്ട്.
ശരഭാവതാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമര്ശങ്ങള് പ്രധാനമായും കാണപ്പെടുന്നത് ശൈവപുരാണങ്ങളിലാണ്. ഭഗവാന് ശിവന്റെ 64 മൂര്ത്തീഭാവങ്ങളില് ഒന്നായാണ് ശരഭമൂര്ത്തിയെ കണക്കാക്കുന്നത്.
ഈ കഥ പ്രധാനമായും പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത് ശിവപുരാണത്തിലെ ‘ശതരൂദ്ര സംഹിത’യിലാണ്. അഥര്വ്വവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപനിഷത്തുകളില് ഒന്നായ ശരഭ ഉപനിഷത്തില് ഈ അവതാരത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്.
ലിംഗപുരാണത്തിലും ഈ കഥയ്ക്ക് സമാനമായ വിവരണങ്ങളുണ്ട്.
സ്കന്ദപുരാണത്തിലും ശരഭമൂര്ത്തിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളുണ്ട്.
പുരാണങ്ങളില് വിവരിക്കുന്ന ശരഭരൂപം അത്യന്തം സങ്കീര്ണ്ണവും ഭീതിജനകവുമാണ്. ഇത് പ്രകൃതിയിലെ വിവിധ ശക്തികളുടെ സംഗമമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്:
സിംഹത്തിന്റെ ഉടലും, പക്ഷിയുടെ ചിറകുകളും, മനുഷ്യന്റെ തലയും ചേര്ന്ന രൂപം. എട്ട് കാലുകളുണ്ട് (അഷ്ടപാദങ്ങള്). ഇവ സിംഹത്തിന്റെ കാലുകള്ക്ക് സമാനമാണ്. ആകാശത്തോളം ഉയരമുള്ള രണ്ട് വലിയ ചിറകുകള്. ഇവ ദേവിമാരായ ദുര്ഗ്ഗയെയും ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. സിംഹമുഖമാണെങ്കിലും മുകളില് ആനക്കൊമ്പ് പോലുള്ള കൊമ്പുകളുണ്ട്. ശരഭത്തിന്റെ നഖങ്ങളും ചുണ്ടും ആയുധങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ചില രൂപങ്ങളില് കൈകളില് പാശം, അങ്കുശം, അഗ്നി, മൃഗം എന്നിവയേന്തിയതായും ചിത്രീകരിക്കാറുണ്ട്.
കംപഹരേശ്വരര് ക്ഷേത്രം തഞ്ചാവൂര് ജില്ലയിലെ കുംഭകോണത്തിനടുത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രമാണ് ശരഭ ആരാധനയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രം. ഇവിടുത്തെ ശരഭമൂര്ത്തി വിഗ്രഹം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്.
ഐരാവതേശ്വര ക്ഷേത്രമാണ് മറ്റൊന്ന്. യുനെസ്കോ പൈതൃക പട്ടികയിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തില് ശരഭമൂര്ത്തിയുടെ മനോഹരമായ ശില്പങ്ങള് കാണാം.
ശത്രുദോഷം മാറുന്നതിനും മാറാവ്യാധികള് ഭേദമാകുന്നതിനും ഭയത്തില് നിന്ന് മുക്തി നേടുന്നതിനും ശരഭമൂര്ത്തിയെ ആരാധിക്കുന്നു. സാധാരണയായി ഞായറാഴ്ചകളില് ‘രാഹുകാല’ സമയത്താണ് ശരഭമൂര്ത്തിക്ക് പ്രത്യേക പൂജകള് നടത്താറുള്ളത്.
ശരഭോപനിഷത്തും തത്ത്വചിന്തയും
ശാരീരികമായ ഒരു യുദ്ധത്തിനപ്പുറം ഈ കഥയ്ക്ക് തത്ത്വചിന്താപരമായ ഒരു വശവുമുണ്ട്. ‘അഹങ്കാരത്തെ (ഹിരണ്യകശിപു) ഇല്ലാതാക്കാന് ക്രോധം (നരസിംഹം) വേണം, എന്നാല് ആ ക്രോധം പരിധി വിടുമ്പോള് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാന് പരമമായ ജ്ഞാനം (ശിവന്/ശരഭം) ആവശ്യമാണ്’ എന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
തന്ത്രശാസ്ത്രത്തില് ശരഭമൂര്ത്തിയെ ‘ആകാശ ഭൈരവന്’ എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ശത്രുദോഷം, ദുര്മന്ത്രവാദം, ഭയം, മാറാരോഗങ്ങള് എന്നിവയില് നിന്ന് മോചനം നേടാനാണ് ശരഭ മന്ത്രങ്ങള് ജപിക്കുന്നത്.
പ്രധാന മന്ത്രം
ശരഭ ഗായത്രി മന്ത്രമാണ് സാധാരണയായി ഭക്തര് ജപിക്കാറുള്ളത്.
‘ഓം പക്ഷീരാജായ വിദ്മഹേ
വജ്രതുണ്ഡായ ധീമഹി
തന്നോ ശരഭഃ പ്രചോദയാത്’
ഇതാണ് ശരഭഗായത്രി.
ഉപാസന:
ഇത് വളരെ ഉഗ്രമായ ഒരു ഉപാസനയായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാല് തന്നെ ഗുരുമുഖത്തുനിന്ന് കൃത്യമായ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചല്ലാതെ മൂലമന്ത്രങ്ങള് ജപിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ലെന്ന് തന്ത്രശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
ശരഭമൂര്ത്തി ഭഗവാന് ശിവന്റെ അതീവ രൗദ്രഭാവമായതിനാല്, മന്ത്രങ്ങള് ജപിക്കുമ്പോള് ചില ചിട്ടകള് പാലിക്കണമെന്ന് തന്ത്രശാസ്ത്രം നിര്ദ്ദേശിക്കുന്നു:
മന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം ശരഭ മൂലമന്ത്രങ്ങള് ഗുരുമുഖത്തുനിന്ന് സ്വീകരിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്. എന്നാല് പൊതുവായ ഗായത്രി മന്ത്രങ്ങള് ഭക്തിയോടെ ആര്ക്കും ജപിക്കാം.
സമയം: നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ ഞായറാഴ്ചകളിലെ രാഹുകാലം (വൈകിട്ട് 4:30 – 6:00) ഈ മന്ത്രജപത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
മനോഭാവം: മറ്റുള്ളവര്ക്ക് ദോഷം ചെയ്യാനല്ല, മറിച്ച് സ്വന്തം ഭയത്തെയും ശത്രുദോഷങ്ങളെയും അകറ്റാന് വേണ്ടിയായിരിക്കണം പ്രാര്ത്ഥന.
ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ശുദ്ധി നിര്ബന്ധമാണ്. മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി വേണം ജപിക്കാന്.
ശരഭമൂര്ത്തിയെ സ്തുതിക്കുന്നതിനായി പ്രധാനമായും രണ്ട് സ്തോത്രങ്ങളാണ് പ്രചാരത്തിലുള്ളത്:
ശരഭ കവചം:
ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ചൊല്ലുന്ന ഒന്നാണിത്.
ശരഭ അഷ്ടകം:
ശരഭമൂര്ത്തിയുടെ രൂപത്തെയും ഭാവത്തെയും വര്ണ്ണിക്കുന്ന എട്ട് ശ്ലോകങ്ങളാണിത്. നരസിംഹത്തെ ശാന്തനാക്കിയ ആ ശൗര്യത്തെ ഇതില് പുകഴ്ത്തുന്നു.
ഗണ്ഡഭേരുണ്ഡവും ശരഭവും
ശരഭത്തിന് എട്ട് കാലുകളുണ്ടെങ്കില് ഗണ്ഡഭേരുണ്ഡത്തിന് അതിശക്തമായ നഖങ്ങളും ചിറകുകളുമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
കര്ണാടക സര്ക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ചിഹ്നത്തിലും മൈസൂര് കൊട്ടാരത്തിന്റെ കൊത്തുപണികളിലും ഈ ഗണ്ഡഭേരുണ്ഡ പക്ഷിയെ കാണാന് സാധിക്കും.
ശിവനും വിഷ്ണുവും തമ്മിലുള്ള തര്ക്കമായി ഇതിനെ കാണുന്നതിനേക്കാള്, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സമനില നിലനിര്ത്താന് രണ്ട് ശക്തികളും ഒത്തുചേരുന്നതാണ് ഇതിലെ തത്ത്വം. വിനാശകരമായ ക്രോധം (നരസിംഹം) നിയന്ത്രണാതീതമാകുമ്പോള് അതിനെ ശാന്തമാക്കാന് ഉയര്ന്ന ഒരു ശക്തി (ശരഭം) ഇടപെടുന്നു എന്നതാണിതിന്റെ സാരം.
ശരഭമൂര്ത്തി നരസിംഹത്തെ ശാന്തനാക്കാന് വന്നപ്പോള് നടന്ന ഒരു ചെറിയ സംഭാഷണം പുരാണങ്ങളില് സൂചിപ്പിക്കാറുണ്ട്. നരസിംഹമൂര്ത്തിയുടെ ക്രോധം കണ്ട് ഭയന്ന പ്രഹ്ലാദന് ശരഭമൂര്ത്തിയോട് അപേക്ഷിച്ചു: ‘ഭഗവാനേ, എന്റെ അച്ഛനെ കൊന്നത് അവിടുത്തെ ഈ ഉഗ്രരൂപമാണ്, പക്ഷേ ഇപ്പോള് ലോകം മുഴുവന് ഈ ക്രോധത്തില് കത്തിയമരുമോ എന്ന് ഞാന് ഭയപ്പെടുന്നു.’
അപ്പോള് ശരഭമൂര്ത്തി പ്രഹ്ലാദനോട് പറഞ്ഞു: ‘പ്രഹ്ലാദ, ഭഗവാന് വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ ലീല അവസാനിക്കേണ്ട സമയമായി. ഹിരണ്യകശിപു എന്ന അഹങ്കാരം അവസാനിച്ചു, ഇനി ആ ക്രോധം അടങ്ങണം. ഞാന് വരുന്നത് വിഷ്ണുവിനെ നശിപ്പിക്കാനല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാന്തസ്വരൂപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാനാണ്.’ ഈ സംഭാഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ശിവനും വിഷ്ണുവും തമ്മില് ശത്രുതയിലല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനില്പ്പിനായി പരസ്പരം സഹായിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നാണ്.
ശരഭമൂര്ത്തിക്ക് എട്ട് കൈകളുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഈ എട്ട് കൈകളിലും എട്ട് തരം ശക്തികള് കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം:
ദുര്ഗ്ഗ (ചിറകുകളില്)
ഭദ്രകാളി (മറ്റേ ചിറകില്)
കാലന് (നഖങ്ങളില്)
അഗ്നി (കണ്ണുകളില്)
ഇങ്ങനെ ഓരോ അവയവത്തിലും ഓരോ ദേവതകള് അധിവസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ശരഭനെ വണങ്ങുന്നത് സകല ദേവതകളെയും വണങ്ങുന്നതിന് തുല്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
ജന്മഭൂമി ഓണ്ലൈന്