ഒരു ക്ഷേത്രം നശിച്ചാല്‍ അത്രക്കും അന്ധവിശ്വാസം നശിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്ന കാലഘട്ടം ഉണ്ടായിരുന്നു. വേദങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും കാട്ടുവര്‍ഗക്കാരുടെ കൂക്കിവിളിയായിരുന്നു എന്ന് ഉച്ചൈസ്തരം പ്രഖ്യാപിച്ച നിരീശ്വരവാദികളില്‍ പലരും ഇന്ന് ക്ഷേത്രഭരണസമിതികളില്‍ അംഗങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങളുള്‍ക്കൊള്ളുന്ന ക്ഷേത്രാചാരങ്ങള്‍ അവരും സ്വീകരിക്കുന്നു. ഭാരതീയ ചിന്താധാരകളുടെ വാഹകരായ ആത്മീയാചാര്യന്മാര്‍ ഇന്ന് ലോകജനതയെ സ്വാധീനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവര്‍ രചിച്ച മന്ത്രങ്ങള്‍ അഹോരാത്രം നമുക്ക് കേള്‍ക്കാം.
ഏതാണ്ട് ആറായിരം വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പ,് പുണ്യഭൂമിയായ ഈ ഭാരതത്തില്‍ രചിക്കപ്പെട്ട പ്രപഞ്ചചൈതന്യ സ്തുതികളായ ശാശ്വത സത്യങ്ങളെ ചിട്ടയോടെ ചൊല്ലിക്കൊണ്ടുപോന്ന രീതിക്ക് അണുവിട വ്യത്യാസം വരാതെ ഇന്നുമത് തുടരുന്നു. ഗഹനമായി ചിന്തിച്ചാല്‍ മനസ്സിലാകും, ലോകത്തില്‍ ഒരേ ഒരു മഹാത്ഭുതമുണ്ടെങ്കില്‍ അതിതാണെന്ന്! മുന്നൂറില്‍പ്പരം തലമുറകളിലൂടെ കടന്നുവന്നിട്ടും ഉദാത്ത അനുദാത്ത സ്വരിതപ്രചേയ രേഫ അനുനാസിക സ്വരങ്ങൡലൂടെ ഇന്നും വ്യത്യാസം വരാതെ ചൊല്ലുന്ന അനവധി വേദമന്ത്രങ്ങള്‍ വ്യാസനും വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും മറ്റും വേദമന്ത്രങ്ങളുരുവിട്ട അതേ ശ്രുതിയില്‍ ഇന്നും നമുക്കു കേള്‍ക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന ഒരു ശബ്ദശൃംഖല ലോകത്തുണ്ടെങ്കില്‍ അത് വേദവരികളാണ്, മന്ത്രവരികളാണ്. രുദ്രയജ്ഞങ്ങളായാലും വേദമന്ത്രാര്‍ച്ചനയായാലും, സമൂഹപൂജയായാലും അര്‍ച്ചനയായാലും മുറജപമായാലും ഈ മന്ത്രധ്വനികളാല്‍ അന്തരീക്ഷം പൂരിതമാകുന്നു.
ഒരു പതിറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ബോംബെയില്‍ നടന്ന ഇസ്‌കോണ്‍ സമ്മേളനത്തില്‍, ഇരുപതോളം നോബല്‍ സമ്മാന ജേതാക്കളായ വിദേശീയര്‍ പങ്കെടുത്തു. വേദമന്ത്ര ധ്വനി മുഖരിതമായ സമ്മേളന അന്തരീക്ഷത്തില്‍ ലോകശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത് മന്ത്രങ്ങളുടെ ശബ്ദശ്രുതിയിലായിരുന്നു. ഇന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ സഹായത്താല്‍ മസ്തിഷ്‌കത്തിന്റെ കര്‍മ്മശേഷി വര്‍ധിപ്പിക്കാനുള്ള ശാസ്ത്ര പ്രൊജക്ടുകള്‍ ന്യൂറോ ലിംഗിസ്റ്റിക് ഇഫക്ട് എന്നും സൈക്കോ ലിംഗിസ്റ്റിക് ഇഫക്റ്റ് എന്നുമുള്ള പേരില്‍ വികസിത രാഷ്‌ട്രങ്ങളില്‍ ഗഹനമായ പഠനങ്ങള്‍ക്ക് വിധേയമാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നു നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു. ധ്യാനം, മെഡിക്കല്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മന്ത്രങ്ങള്‍, ക്വാണ്ടം ഹീലിങ് എന്ന അത്യാധുനിക ചികിത്‌സാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകമാണിന്ന്.
ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരേയും പ്രൊഫസര്‍മാരേയും ആകര്‍ഷിച്ച ഒരു ആധുനിക പുസ്തകം അമേരിക്കക്കാരനായ ഡോ. ദീപക് ചോപ്ര പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘ഞലൗേൃി ീള വേല ഞശവെശ’, ഋഷിസംസ്‌കൃതിയുടെ തിരിച്ചുവരവ് വിവരിക്കുന്ന പുസ്തകമത്രെ. ഋഷിയേയും ഋഷിപ്രോക്താക്കളായ മന്ത്രങ്ങളേയും ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ശാസ്ത്രവിവരണമാണ്, ആധുനിക ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഡോ. ദീപക് ചോപ്രയുടെ ഈ പുസ്തകത്തിലെ വിഷയം. ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അവസാനവാക്കിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ചിന്താധാര, ഭാരതത്തിലെ ഉപനിഷദ്‌വരികളിലെ ആദ്യ ചിന്താധാരകള്‍തന്നെയാണ് എന്ന് ഈ മന്ത്രപ്രയോഗ വിവരണം കാണുമ്പോള്‍ മനസ്സിലാകും.
ക്ഷേത്രകലകള്‍: ശരീരത്തിനും മനസ്സിനും സുഖമുണ്ടാക്കുന്നതും സാമൂഹ്യബന്ധം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നതുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളില്‍ (ക്ഷേത്രകലകള്‍) ആചാരത്തിന്റെയും അനുഷ്ഠാനങ്ങളുടെയും ഭാഗമായത് അവ സമൂഹത്തിന്റെ നന്മക്ക് ഉതകുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഏതാണ്ട് എല്ലാ ക്ഷേത്രകലകളിലും ഈശ്വരീയമായ ഒരു സന്ദേശമോ കഥയോ വിവരണമോ ഉണ്ടായിരിക്കും. സംഗീതക്കച്ചേരി, ഹരികഥ, കഥാപ്രസംഗം, നൃത്തനൃത്യങ്ങള്‍, കഥകളി, ഓട്ടന്‍തുള്ളല്‍, കൂത്ത് ഇവയെല്ലാം നമ്മുടെ കലാസംസ്‌കൃതിയുടെ ഭാഗമാണ്. ക്ഷേത്രാന്തരീക്ഷത്തില്‍ അവ വളര്‍ന്ന് വികസിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.
ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേക ചടങ്ങുകള്‍
പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും തനതായ ചില ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളുണ്ടായിരിക്കാം. പല കാരണങ്ങളാലാകാം ഈ പ്രത്യേക ചടങ്ങുകള്‍ ഉത്ഭവിച്ചത്. ചില പുരാണാടിസ്ഥാനത്തിലും ഇതിഹാസാടിസ്ഥാനത്തിലുമുള്ള കഥകള്‍ ഇതിന് കാരണമായിരിക്കാം. ചിലപ്പോള്‍ പഴയകാലത്ത് ചില പ്രത്യേക കാര്യങ്ങള്‍ ചെയ്തപ്പോള്‍ സാന്ദര്‍ഭികമായുണ്ടായ സദ്ഫലങ്ങള്‍ കാരണം, ആ ചടങ്ങുകള്‍ തുടരുന്നുണ്ടാകാം. ചിലപ്പോള്‍ ജ്യോതിഷത്തിന്റെ പ്രശ്‌നഭാഗങ്ങള്‍ ഉദ്ധരിച്ച് അഷ്ടമാംഗല്യ ദേവപ്രശ്‌നം വയ്‌ക്കുമ്പോള്‍ ദൈവജ്ഞര്‍ പ്രശ്‌നത്തില്‍ കണ്ടത് പറയുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ആരംഭിക്കുന്നതാകാം. ചിലപ്പോള്‍ നിമിത്തം/ശകുനം ഇവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ കാലാകാലങ്ങളില്‍ ഉത്ഭവിക്കുന്ന ക്ഷേത്രാചാരങ്ങളുമുണ്ട്.
പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പള്ളിവേട്ട രാജഭരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ‘മരപ്രഭു’ സങ്കല്‍പം വിഷ്ണുസഹസ്രനാമവും, പൂന്താനം-മേല്‍പുത്തൂര്‍ നമ്പൂതിരിമാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ കാവുതീണ്ടല്‍, ആറ്റുകാല്‍ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൊങ്കാല, ഗുരുവായൂരിലെ ഉപ്പുമാങ്ങാ നിവേദ്യം, കുന്നിക്കുരു വഴിപാട്, തുലാഭാരം എന്നിവയെല്ലാം ഇതിനുദാഹരണങ്ങളാണ്. വിശ്വാസങ്ങളും മനഃശാസ്ത്രവുമാണ് ഇവയുടെ അടിസ്ഥാന ഫലങ്ങള്‍.
ശിവക്ഷേത്രത്തില്‍ ധാരജലം ഒഴുകുന്ന ഓവു മുറിച്ചുകടക്കരുത് എന്നു പറയുന്നത് ശിവ ശിരസിലെ ഗംഗ (ഗംഗാമാതാവെന്ന് സങ്കല്‍പം) ഒഴുകുന്നു എന്ന സങ്കല്‍പത്തിലാണ്.
ചൊവ്വാഗ്രഹത്തിന് ഭഗവതിയും, വ്യാഴത്തിന് വിഷ്ണുവും, ശുക്രന് ദേവിയും, ശനിക്ക് ശാസ്താവും ചന്ദ്രന് പാര്‍വ്വതി സമേത ശിവനും) അധിദേവതയായി വരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ദിവസങ്ങളില്‍ അതാതു പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന് മഹത്വമുള്ളത്.
ക്ഷേത്ര നിവേദ്യങ്ങള്‍: പായസാന്നപ്രിയായൈനമഃ എന്നും ഗുഡാന്നപ്രീത മാനസായൈ നമഃ എന്നും ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നതില്‍നിന്നും ദേവിക്ക് ശര്‍ക്കര പായസവും മറ്റു ദേവതകള്‍ക്ക് അതുപോലെ പുരാണവിവരണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലും നിവേദ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഗണപതിക്ക് അപ്പവും വിഷ്ണുവിനും കൃഷ്ണനും പാല്‍പ്പായസവും വിളക്കുവച്ചുള്ള ദേവ്യുപാസനക്ക് ഉഴുന്നുവടയും നിവേദിക്കുന്നത് പുരാണവിവരണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ഇവയില്‍ മനുഷ്യനെ ഈശ്വരന്റെ പ്രതിരൂപമായും അതുപോലെ തിരിച്ചും ദര്‍ശിക്കാറുണ്ട്. മനുഷ്യന് ഇഷ്ടമുള്ള ഭോജ്യങ്ങള്‍ ഈശ്വരീയ ചൈതന്യത്തിനും തൃപ്തികരമായിരിക്കും എന്നതാണ് ഭൗതിക സന്ദേശം, ഈ ഇഷ്ടനിവേദ്യങ്ങളെല്ലാം ആരോഗ്യവാനായ മനുഷ്യനും ഏറെ നല്ല പോഷകഫലം നല്‍കുന്നതാണ്.
