1902 ഫെബ്രുവരിയില് നിവേദിത ഭാരതത്തില് മടങ്ങിയെത്തി. കൊല്ക്കത്തയിലെ ബാഗ്ബസാറായിരുന്നു നിവേദിതയുടെ കര്മക്ഷേത്രം. ഇത്തവണ ബോസ്പാറാ ലെയിനിലെ 17-ാം നമ്പര് വീടും അവര് വാടകയ്ക്ക് എടുത്തു. വലിയ ആര്ഭാടത്തോടുകൂടി സരസ്വതീപൂജ നടത്തി. വീടുതോറും നടന്നു കൊച്ചു പെണ്കുട്ടികളെയും അയല്പക്കക്കാരെയും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ക്ഷണിച്ചു. പൂജയ്ക്കുശേഷം സ്കൂളിലെ ജോലി വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു.
അക്കാലത്ത് സ്വാമിജി കാശിയിലായിരുന്നു. നിവേദിതയെ ആശീര്വദിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം എഴുതി: ‘മഹാമായ തന്നെ നിന്റെ ഹൃദയത്തില് സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കട്ടെ. ഒന്നിനും തടുക്കാന് പറ്റാത്തതായ മഹാശക്തി നിന്നില് ഉണര്ന്നുവരട്ടെ. അതിനോടൊപ്പം നിസ്സീമമായ ശാന്തിയും നിനക്ക് കൈവരുമാറാകട്ടെ. ഇതാണെന്റെ പ്രാര്ത്ഥന.’
നിവേദിതയുടെ 17-ാം നമ്പര് വീട്ടില് സ്വാമിജി പല പ്രാവശ്യവും വന്നിട്ടുണ്ട്. ജൂണ് 28-ാം തീയതിയാണ് അദ്ദേഹം അവസാനമായി അവിടെ വന്നത്. 1902 ജൂലായ് നാലാം തീയതി സ്വാമിജി ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു. ജൂലായ് രണ്ടാം തീയതി സ്വാമിജിയെ കാണുന്നതിനായി നിവേദിത ബേലൂര് മഠത്തില് പോയിരുന്നു. വര്ത്തമാനം പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ പെട്ടെന്ന് സ്വാമിജി പറഞ്ഞു: ‘ഞാന് മരിക്കുവാന് തയ്യാറായിരിക്കുകയാണ്.’
അന്ന് ഏകാദശിയായിരുന്നു. സ്വാമിജിക്ക് ഉപവാസമായിരുന്നു. എന്നാല് നിവേദിതയെ ആഹാരം കഴിപ്പിക്കുവാന് അദ്ദേഹം ധൃതികൂട്ടി. ആഹാരാനന്തരം കൈ കഴുകുന്നതിന് സ്വാമിജി തന്നെ നിവേദിതക്ക് വെള്ളമൊഴിച്ചുകൊടുത്തു. തൂവാലകൊണ്ട് കൈ തുടച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.
സ്വാമിജി ഗുരു, നിവേദിത ശിഷ്യയും-ഇതൊക്കെ അവര് അങ്ങോട്ട് സ്വാമിജിക്ക് ചെയ്തുകൊടുക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. അതിനാല് നിവേദിത തടസ്സം പറഞ്ഞുനോക്കി: ‘സ്വാമിജി, ഇതെല്ലാം ഞാന് അങ്ങേക്ക് ചെയ്തുതരേണ്ടതാണ്. അവിടുന്ന് എനിക്കല്ല.’ സ്വാമിജി മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഈശോ തന്റെ ശിഷ്യരുടെ കാല് കഴുകിയില്ലേ?’
നിവേദിത ഞെട്ടിത്തെറിച്ചു. അതവസാനകാലത്തല്ലേ എന്നു പറയാന് ഭാവിച്ചു. സ്വാമിജിയുമായുള്ള നിവേദിതയുടെ അവസാനത്തെ കൂടിക്കാഴ്ച അങ്ങനെയായിരുന്നു. സ്വാമിജി അന്നവര്ക്ക് ഒരു സവിശേഷ അനുഗ്രഹം നല്കുകയുണ്ടായി.സ്വാമി വിവേകാനന്ദന് 1902 ജൂലായ് നാലാം തീയതി വെള്ളിയാഴ്ച സന്ധ്യാവേളയില് മഹാസമാധി പ്രാപിച്ചു. അതിരാവിലെ നിവേദിത മഠത്തിലെത്തി. സ്വാമിജിയുടെ ശരീരത്തിന് യാതൊരു മാറ്റവും വന്നിട്ടില്ല. സ്വന്തം മുറിയില് കിടന്നുറങ്ങുകയാണെന്നേ തോന്നൂ.
നിവേദിത സ്വാമിജിയുടെ കിടക്കയ്ക്കരികെ ഇരുന്ന് ഒരു വിശറിയെടുത്തു പതുക്കെ വീശാന് തുടങ്ങി. ഒരേ ഇരുപ്പില് ഇരുന്ന് രണ്ടുമണിവരെ വീശി. പിന്നീട് ആചാരമനുസരിച്ച് പുതിയ കാവിവവസ്ത്രംകൊണ്ട് പുതപ്പിക്കപ്പെട്ട സ്വാമിജിയുടെ ശരീരം പുഷ്പമാല്യങ്ങളെക്കൊണ്ട് നിവേദിത അലങ്കരിച്ചു. സ്വാമിജിയുടെ ജഡം ചിതാഗ്നിയില് എരിയുന്നത് കണ്ട് നിവേദിത നിര്ന്നിമേഷമായി നിന്നു.
