കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കടക്കല് പഞ്ചായത്തില് ആല്ത്തറമൂട് എന്ന സ്ഥലത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് കടയ്ക്കല് ദേവി ക്ഷേത്രം. കടയ്ക്കലമ്മ എന്നപേരിലാണ് കടയ്ക്കല് ദേവിക്ഷേത്രത്തിലെ മൂര്ത്തി അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദേവിയുടെ തൃപ്പാദം (കടയ്ക്കല്) എന്ന അര്ത്ഥത്തിലാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന് കടയ്ക്കല് എന്ന പേരു കിട്ടിയതെന്ന് കരുതുന്നു. ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠയില്ല എന്നതാണ് ഒരു പ്രത്യേകത. കടയ്ക്കലമ്മ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ദേവിയുടെ തൃപ്പാദത്തിന് കടയ്ക്കല് എന്ന അര്ത്ഥത്തിലാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന് കടയ്ക്കല് എന്ന പേരു കിട്ടിയതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
പാണ്ടി നാട്ടില് നിന്നും രണ്ട് സ്ത്രീകള് അഞ്ചലില് വന്നെന്നും അവരെ കണ്ട് സ്ഥലത്തെ പ്രമാണിയായ കടയാറ്റുണ്ണിത്താന് കുടിയ്ക്കാന് ഇളനീര് നല്കുകയും വിശ്രമിക്കാന് തണലിനായി പാലകൊമ്പ് വയല് വരമ്പില് നാട്ടി കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാത്രി ഉറങ്ങാന് ഒഴിഞ്ഞ് കിടന്നൊരു വീടും ഏര്പ്പാടാക്കി. പിറ്റേന്ന് ഉണ്ണിത്താന് വന്ന് ന്നോക്കിയപ്പോള് ഒരു സ്ത്രീയെ മാത്രമെ കണ്ടുള്ളൂ.
ഉണ്ണിത്താന് അവിടെ ഒരു ദിവ്യാനുഭൂതി അനുഭവപ്പെട്ടു. ആ സ്ത്രീയും അവിടെ നിന്ന് ഉടന് അപ്രത്യക്ഷമായി. ഉണ്ണിത്താന്റെ മൂന്നില് നിന്നും അപ്രത്യക്ഷയായ സ്ത്രീ പാണ്ടിയില് നിന്നും ചരക്കുമായി വന്ന ആളുടെ കൂടെ കടയ്ക്കല് എത്തുകയും അവിടെ സ്വയംഭൂവാവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കടയാറ്റില് അപ്രത്യക്ഷയായ സ്ത്രീ കടയാറ്റ് ഭഗവതി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടു. കടയ്ക്കല് ഭഗവതിയും കടയാറ്റ് ഭഗവതിയും സഹോദരീമാരായിരുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു. സ്വയംഭൂവായ കടയ്ക്കല് ദേവിയുടെ ദര്ശനം ദേവിയുടെ കിരീടമായ തിരുമുടിയിലൂടെ മാത്രമേ സാദ്ധ്യമാകൂ എന്നാണ് വിശ്വാസം.
കടയ്ക്കല് ദേവിക്ഷേത്രം, ശിവക്ഷേത്രം, തളിയില് ക്ഷേത്രം എന്നിവ കടയ്ക്കല് ചിറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രകുളത്തില് നിന്നും തുല്യ അകലത്തില് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കടയ്ക്കല് ഭഗവതി ക്ഷേത്തിലെ പൂജാരികള് ബ്രാഹ്മണരല്ല. നെട്ടൂര് കുറുപ്പന്മാരാണ് പൂജകള് നടത്തുന്നത്. കടയാറ്റു കളരീക്ഷേത്രത്തില് ഒരു പ്രത്യേക പ്രതിഷ്ഠയില്ല. പീഠത്തെയാണ് ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഭക്തജനങ്ങള് നേര്ച്ചയായി നല്കിയിട്ടുള്ളവയുമുണ്ട്.
പന്ത്രണ്ടു വര്ത്തിലൊരിക്കല് കടയ്ക്കല് ക്ഷേത്രത്തില് നിന്നും ഭഗവതിയുടെ തിരുമുടി ആഘോഷപൂര്വ്വം എഴുന്നള്ളിച്ച് കടയുറ്റു കളരി ക്ഷേത്രസന്നിധിയില് എത്തിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ‘മുടിയെഴുന്നള്ളത്ത്’. ജ്യേഷ്ഠത്തി കടയ്ക്കല് ഭഗവതിയും അനുജത്തി കളരി ഭഗവതിയുമായുള്ള പുനഃസമാഗമമാണിതെന്നാണ് സങ്കല്പം.
അബ്രഹ്മണരാണ് പൂജാരികള് എന്നതും കടയ്ക്കല് ക്ഷേത്രത്തെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. പീടികയില് സ്വയം ഭൂവായ ദേവിയുടെ ചൈതന്യം ആദ്യമായി കണ്ട നെട്ടൂ!ര് കുറുപ്പിന്റെ പിന്തലമുറക്കാരാണ് ശാന്തിക്കാര്. വിഗ്രഹമില്ല. അരി വച്ച് നിവേദ്യമില്ല. മലര്, പഴം എന്നിവയാണ് നിവേദ്യ വസ്തുക്കള്. കുങ്കുമവും കളപ്പൊടിയും പ്രസാദമായി ലഭിക്കുന്നു.
കുംഭമാസത്തിലെ തിരുവാതിര കടയ്ക്കല് ദേവിയുടെ തിരുനാളായി ആഘോഷിക്കുന്നു. ഏഴ് ദിവസം നീ!ണ്ടു നില്ക്കുന്ന തിരുവാതിര ഉത്സവം വ്രതാനിഷ്ഠികളായ ബാലന്മാരുടെ കുത്തിയോട്ടത്തോടേ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. മകയിരം നാളിലെ പൊങ്കാലയ്ക്ക് നാടിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില് നിന്നും വരുന്ന സ്ത്രീക്കള് പൊങ്കാലയിട്ട് കടയ്ക്കലമ്മയുടെ അനുഗ്രഹം നേടുന്നു.
ഉത്സവത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ് എടുപ്പ് കുതിരകള്. ശില്പസുന്ദരമായ എടുപ്പു കുതിരകള്ക്ക് കെട്ടുകാഴ്ചളും, കതിരുകാളകളും, നാടന് കലാരൂപങ്ങളും അകമ്പടി സേവിക്കുന്നു. 40 മുതല് 80 അടി വരെ ഉയരവും 10 അടി വീതിയും ഉള്ള കൂറ്റന് കുതിരകളെ തോളിലേറ്റി അമ്പലം പ്രദക്ഷിണവും എഴുന്നുള്ളത്തും നടത്തുന്നത് വ്രതാനുഷ്ഠികളായ നൂറുകണക്കിനു ഭകതന്മാര് തോളില് ചുമന്നാണ്.
