ഇന്ന് ഗാന്ധി ജയന്തി. ഈ ദിനം അന്താരാഷ്‌ട്ര അഹിംസാ ദിനമായി ആചരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ലോകം മുഴുവന്‍ ഗാന്ധിജിയോടുള്ള ആദരവ് പ്രകടമാക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ച ആശയങ്ങള്‍ ഇന്നത്തെ ജീവിതത്തില്‍ എത്രത്തോളം പ്രസക്തമാണ് എന്ന് പരിശോധിക്കാനുള്ള അവസരം കൂടിയാണിത്. കാലം മാറി. സാങ്കേതികവിദ്യയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും ആശയവിനിമയരീതികളും ഗ്രാമ-നഗര ജീവിതവും മാറി. എന്നാല്‍ സത്യം, അഹിംസ, നീതി, സ്വാതന്ത്ര്യം, അന്തസ്സ്, സ്വാശ്രയത്വം, സഹകരണം, സാമൂഹിക ഐക്യം, പ്രകൃതിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയുടെ പ്രസക്തി കുറഞ്ഞിട്ടില്ല.
അതുകൊണ്ടാണ് ഗാന്ധിജി ചരിത്രത്തിലെ ഒരു വ്യക്തി മാത്രമായി ‘മാറാത്തത്. മാറുന്ന കാലത്തിനനുസരിച്ച് പുതുതായി വായിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചിന്താപാരമ്പര്യമാണ് ഗാന്ധിദര്‍ശനം. അതിന്റെ ഹൃദയത്തില്‍ സര്‍വോദയം-എല്ലാവരുടെയും നന്മയും ഉദയവും എന്ന ആശയമാണ്.
മാറ്റത്തിന്റെ തുടക്കം വ്യക്തിയില്‍
ഗാന്ധിയന്‍ ദര്‍ശനമായ സര്‍വോദയം രാഷ്‌ട്രീയ ചിന്താപദ്ധതി മാത്രമല്ല; വ്യക്തിയില്‍നിന്ന് സമൂഹത്തിലേക്കും സമൂഹത്തില്‍നിന്ന് രാഷ്‌ട്രത്തിലേക്കും ലോകത്തിലേക്കും വികസിക്കുന്ന ജീവിതരീതിയാണ്. സാമൂഹിക മാറ്റത്തിന്റെ തുടക്കം വ്യക്തിയില്‍ നിന്നായിരിക്കണം എന്നതാണ് ഗാന്ധിജിയുടെ സമീപനം. വ്യക്തിയുടെ ചിന്തയിലും സ്വഭാവത്തിലും പെരുമാറ്റത്തിലും ഗുണകരമായ മാറ്റമുണ്ടാകുമ്പോള്‍ അതിന്റെ പ്രതിഫലനം കുടുംബത്തിലുണ്ടാകും. കുടുംബത്തിലെ മാറ്റം സമൂഹത്തിലേക്കും പിന്നീട് രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കും.
അതിനാല്‍ മറ്റുള്ളവരെ മാറ്റുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വയം മാറുക എന്നത് ഗാന്ധിയന്‍ ചിന്തയുടെ പ്രധാന പാഠമാണ്. സ്വരാജും ഇതേ ആശയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. മറ്റുള്ളവരെ ഭരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് സ്വയം ഭരിക്കാന്‍ പഠിക്കണം. ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉത്തരവാദിത്തബോധവും ഇല്ലാത്ത സ്വാതന്ത്ര്യം സമ്പൂര്‍ണമല്ല. വ്യക്തിയുടെ നന്മ കുടുംബത്തിന്റെ നന്മയോടും കുടുംബത്തിന്റെ നന്മ സമൂഹത്തിന്റെ നന്മയോടും ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് സര്‍വോദയം ജീവിതത്തില്‍ യാഥാര്‍ഥ്യമാകുന്നത്.
‘ഞാന്‍’ എന്നതില്‍ നിന്ന് ‘നാം’ എന്നതിലേക്ക്
സര്‍വോദയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പര സ്‌നേഹവും സഹകരണവും പരസ്പരസഹായവുമാണ്. മനുഷ്യര്‍ പരസ്പരം വെറുക്കേണ്ടവരോ ചൂഷണം ചെയ്യേണ്ടവരോ അല്ല; ഒരേ മനുഷ്യകുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഗാന്ധിജിയുടെ ആത്മീയ കാഴ്ചപ്പാടില്‍ ഓരോ മനുഷ്യനിലും ദൈവികത കാണാനുള്ള ശ്രമമുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജാതി, മതം, ഭാഷ, വര്‍ഗം, സമ്പത്ത് തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങള്‍ മനുഷ്യരെ പരസ്പരം അകറ്റുന്നതിനുള്ള കാരണങ്ങളാകരുത്. ”ഞാന്‍” എന്നതില്‍നിന്ന് ”നാം” എന്നതിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ് സര്‍വോദയം. മറ്റൊരാളുടെ പുരോഗതി സ്വന്തം നഷ്ടമായി കാണാതെ, മറ്റൊരാളുടെ നന്മയില്‍ സ്വന്തം നന്മയുടെ ഭാഗം കണ്ടെത്തുന്ന മനോഭാവമാണ് ഗാന്ധിയന്‍ ജീവിതരീതിയുടെ അടിസ്ഥാനം.
മനുഷ്യനില്‍ നിന്ന് സമസ്ത ജീവജാലങ്ങളിലേക്ക്
സര്‍വോദയം മനുഷ്യരുടെ മാത്രം ക്ഷേമത്തില്‍ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഗാന്ധിജിയുടെ അഹിംസാ ദര്‍ശനം പ്രകൃതിയോടും മറ്റു ജീവജാലങ്ങളോടും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, ജൈവവൈവിധ്യനാശം, ജലക്ഷാമം, മണ്ണിന്റെ ക്ഷയം, വായു-ജല മലിനീകരണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ മനുഷ്യരാശിക്ക് മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികളാണ്. പ്രകൃതിയെ മനുഷ്യന്റെ അനിയന്ത്രിത ഉപഭോഗത്തിനുള്ള വസ്തുവായി കാണുന്ന സമീപനത്തിന് ഇതോടെ വലിയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യവും പ്രകൃതിയുടെ പരിധിയും തമ്മില്‍ സമതുലിതാവസ്ഥ കണ്ടെത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. അതിനാല്‍ സര്‍വോദയത്തെ മനുഷ്യകേന്ദ്രിതമായ സാമൂഹിക ആശയത്തില്‍ മാത്രം ഒതുക്കാതെ മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയും മറ്റു ജീവജാലങ്ങളും സഹവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഒരു ജീവിതദര്‍ശനമായി കാണേണ്ടതുണ്ട്.
ഗ്രാമത്തില്‍ നിന്ന് ലോകത്തിലേക്ക്
ഗാന്ധിജിയുടെ ഭാരതസങ്കല്‍പ്പത്തില്‍ ഗ്രാമത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഗ്രാമം കേവലം ഭരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും താഴത്തെ ഘടകമല്ല; സ്വയംപര്യാപ്തവും സഹകരണപരവും ജനപങ്കാളിത്തമുള്ളതുമായ സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകമാണ്. പ്രാദേശിക ഉല്‍പ്പാദനം, കൃഷി, ഗ്രാമവ്യവസായം, ശുചിത്വം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടിവെള്ളം, ഗ്രാമസഭ, പരസ്പരസഹായം എന്നിവ ഗ്രാമസ്വരാജിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. എന്നാല്‍ ഗാന്ധിയുടെ ഗ്രാമസ്വരാജ് ലോകത്തില്‍നിന്ന് ഒറ്റപ്പെടാനുള്ള ആശയമല്ല. സ്വന്തം ഗ്രാമത്തെയും സമൂഹത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനൊപ്പം ലോകവുമായി സഹകരിക്കാനും കഴിയണം. സ്വാശ്രയത്വം ഒറ്റപ്പെടലല്ല; പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെയുള്ള സഹകരണത്തിനു
ള്ള ശേഷിയാണ്. ഇന്നത്തെ ആഗോള ലോകത്ത് ഈ ആശയത്തിന് പ്രത്യേക പ്രസക്തിയുണ്ട്.
നിര്‍മ്മാണത്തിലൂടെ മാറ്റം
ഗാന്ധിജിയുടെ പ്രവര്‍ത്തനരീതിയില്‍ പ്രതിരോധത്തിനൊപ്പം നിര്‍മ്മാണത്തിനും വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഖാദി, ഗ്രാമവ്യവസായം, അടിസ്ഥാനവിദ്യാഭ്യാസം, ശുചിത്വം, സ്ത്രീശാക്തീകരണം, അസ്പൃശ്യതാ നിര്‍മാര്‍ജനം, ഗ്രാമവികസനം, സാമൂഹിക ഐക്യം തുടങ്ങിയ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഇന്ന് അതേ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ അതേ രൂപത്തില്‍ ആവര്‍ത്തിക്കേണ്ടതില്ല. കാലം മാറിയതിനനുസരിച്ച് ഉപാധികളും മാറണം. എന്നാല്‍ മനുഷ്യനെ കൂടുതല്‍ സ്വയംപര്യാപ്തനും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവനുമാക്കുക, സമൂഹത്തെ കൂടുതല്‍ നീതിയുക്തവും സഹകരണപരവുമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യം തുടരാം.
ജനങ്ങളുടെ സ്വരാജ്
ഗാന്ധിയുടെ സ്വരാജ് ഭരണകൂടം ജനങ്ങള്‍ക്കുവേണ്ടി എല്ലാം ചെയ്യുന്നതില്‍ ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല. ജനങ്ങള്‍ സ്വന്തം ജീവിതത്തിലും സമൂഹത്തിന്റെ വികസനത്തിലും സജീവ പങ്കാളികളാകണം എന്നതായിരുന്നു അതിന്റെ അന്തസ്സ്. അതുകൊണ്ട് ഗ്രാമസഭകളും പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും ശക്തിപ്പെടണം. ജനങ്ങള്‍ പദ്ധതികളുടെ ഗുണഭോക്താക്കള്‍ മാത്രമല്ല, അവയുടെ ആസൂത്രണത്തിലും നിര്‍വഹണത്തിലും വിലയിരുത്തലിലും പങ്കാളികളാകണം. ജനാധിപത്യം തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ ദൈനംദിന ജനപങ്കാളിത്തമായി മാറുമ്പോഴാണ് സ്വരാജിന്റെ ആശയം കൂടുതല്‍ അര്‍ത്ഥവത്താകുന്നത്. ഗാന്ധി ജയന്തി നമ്മോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ഗാന്ധിയെ മാത്രം ഓര്‍ക്കാനല്ല; ഗാന്ധി ഉയര്‍ത്തിയ ചോദ്യങ്ങളെ വീണ്ടും ചോദിക്കാനും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളെ പുതിയ കാലത്തിന്റെ ഭാഷയില്‍ ജീവിതത്തില്‍ പ്രയോഗിക്കാനുമാണ്.
വ്യക്തിയില്‍നിന്ന് സര്‍വോദയത്തിലേക്ക്, സ്വദേശത്തില്‍നിന്ന് ലോകസൗഹൃദത്തിലേക്ക്, സ്വാശ്രയത്വത്തില്‍നിന്ന് സഹകരണത്തിലേക്ക് എല്ലാവരുടെയും നന്മയിലേക്കുള്ള ഈ യാത്ര തുടരുമ്പോഴാണ് ഗാന്ധിജി ഒരു ചരിത്രപുരുഷനില്‍നിന്ന് വീണ്ടും ജീവിക്കുന്ന ചിന്തയായി മാറുന്നത്. അതാണ് ഗാന്ധിജയന്തിയുടെ യഥാര്‍ത്ഥ പ്രസക്തി.
