അയോദ്ധ്യാകാണ്ഡത്തില് (അദ്ധ്യായം 11 – ശ്ലോകം 13) കൈകേയി ദശരഥനോട് രണ്ടു വരങ്ങള് ആവശ്യപ്പെടുമ്പോള്, പണ്ടത്തെ ദേവാസുരയുദ്ധത്തില്വച്ച് ദശരഥന് അവര്ക്ക് രണ്ട് വരങ്ങള് ദാനം ചെയ്തത് മുപ്പത്തിമൂന്നുദേവഗണങ്ങള് എല്ലാവരും കേട്ടുനില്ക്കെയായിരുന്നുവെന്നും അവര് ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സാക്ഷികളായിരുന്നുവെന്നും പ്രസാതാവിക്കുന്ന ഒരു സന്ദര്ഭമുണ്ട്. മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവഗണങ്ങള് എന്നുള്ളത് പിന്നീട് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവതകള് എന്നായി പ്രചരിച്ചു.
ഒന്നുകൂടി ആണയിട്ടു പറയട്ടെ, ദേവന്മാര് മുപ്പത്തിമുക്കോടിയല്ല, മുപ്പത്തിമൂന്നാണ്. ഈ 33 പേര്, പ്രമുഖ ദേവന്മാരാണ്. ആരെല്ലാമാണ് ഈ മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാര്? അവര് പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാര്, ഏകാദശരുദ്രന്മാര്, അഷ്ടവസുക്കള്. അശ്വിനീദേവകള് എന്നിവരാണ്.
ദ്വാദശാദിത്യന്മാര്: ധാതാവ്, മിത്രന്, അര്യമാവ്, രുദ്രന്, വരുണന്, സൂര്യന്, ഭഗന്, വിവസ്വാന്, പൂഷാവ്, സവിതാവ്, ത്വഷ്ടാവ്, വിഷ്ണു (ഉരുക്രമന്).
ഏകാദശരുദ്രന്മാര്: അജന്, ഏകപാദന്, അഹിര്ബുദ്ധ്ന്യന്, ത്വഷ്ടാവ്, രുദ്രന്, ഹരന്, ശംഭു, ത്ര്യംബകന്, അപരാജിതന്, ഈശാനന്, ത്രിഭുവനന്.
അഷ്ടവസുക്കള്: ധരന്, ധ്രുവന്, സോമന്, ആപന്, അനലന്, അനിലന്, പ്രത്യൂഷന്, പ്രഭാസന്.
അശ്വിനീദേവന്മാര് നാസത്യനും ദസ്രനുമാണ്. ഇവര് ദേവവൈദ്യന്മാരാണ്. ഇവര് ഇരട്ടകളെന്നും ഇരുവരും എപ്പോഴും ഒരുമിച്ചേ നടക്കൂ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
വാല്മീകിരാമായണത്തില് ഇപ്രകാരം മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞെങ്കില് മഹാഭാരതത്തില് വ്യാസന് മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാരെക്കുറിച്ചു പറയുന്നത് വേറൊരുതരത്തിലാണ്. മഹാഭാരതം വനപര്വ്വത്തിലെ ‘മുല്ഗലജ്ഞാനപ്രാപ്തി’എന്ന അദ്ധ്യായത്തില് (ശ്ലോകം 25) പറയപ്പെടുന്ന മുപ്പത്തിമൂന്നു ദേവന്മാര് ഇവരാണ്- ദേവേന്ദ്രന്, അഷ്ടകന്, കൃശാശ്വന്, ഗന്ധര്വന്, ശിനി, സഗരന്, രക്ഷസ്സുകള്, യയാതി, നളന്, നാഗങ്ങള്, നഹുഷന്, ഈശന്, മഹര്ഷികള്, ഗയന്, വരുണന്, പിതൃക്കള്, മനു, സോമന്, വസുമനസ്സ്, പുരു, വഹ്നി, ബലാക്ഷന്, രഘു, പ്രജാപതി, സുപ്രതര്ദ്ദന്, ഭാനു, ധാതാവ്, വിധാതാവ്, ഉഗ്രസേനന്, കുബേരന്, അലംബുഷന്, യമന്, തുംബുരു.
ഏകാദശ രുദ്രന്മാരെ മറ്റൊരു പട്ടികയിലും ഉള്പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിപ്രകാരമാണ്. അജൈകപാത്ത്, അഹിര്ബുദ്ധ്ന്യന്, വിരൂപാക്ഷന്, സുരേശ്വരന്, ജയന്തന്, ബഹുരൂപന്, അപരാജിതന്, സാവിത്രന്, ത്ര്യംബകന്, വൈവസ്വതന്, ഹരന്.
ദ്വാദശാദിത്യന്മാര് എന്നാല് പന്ത്രണ്ട് മൂര്ത്തിഭേദങ്ങളുള്ള ആദിത്യന് എന്നാണ്. ദ്വാദശാത്മാവ് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
വാല്മീകിയും വ്യാസനും ദ്വാദശാദിത്യന്മാരുടെയും ഏകാദശരുദ്രന്മാരുടെയും പേരുകള് മാറ്റിപ്പറഞ്ഞതിന് കാരണമുണ്ട്. ഓരോരോ മന്വന്തരത്തിലും ദ്വാദശാദിത്യന്മാരും ഏകാദശരൂദ്രന്മാരും അഷ്ടവസുക്കളും സപ്തമാമുനികളും മറ്റും മാറിമാറി വരും.
