മായാശക്തി- അജ്ഞാനത്തെ തന്നെയാണ് മായ എന്നുപറയുന്നത്. പ്രകൃതി, ശക്തി, അവിദ്യ ഇതെല്ലാം മായയുടെ മറ്റുനാമങ്ങള്.
മഹത്തത്ത്വം- ശബ്ദരൂപത്തിലാണ് ബ്രഹ്മം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. (ഓങ്കാരമായ പൊരുള് മൂന്നായ് പിരിഞ്ഞുടനെ ആങ്കാരമായതിനു താന് തന്നെ സാക്ഷി- ഹരിനാമകീര്ത്തനം) എല്ലാറ്റിനും കാരണമായ ബ്രഹ്മചൈതന്യത്തില് നിന്നും ഇച്ഛാസ്വരൂപിണിയായ പ്രകൃതിയുണ്ടായി. നിര്മ്മലമായ ബ്രഹ്മചൈതന്യം ത്രിഗുണാത്മികമായ പ്രകൃതിയും ചേര്ന്ന് മറ്റൊരു പരിണാമമുണ്ടാകുന്നു. ഇതിനെ മഹത്തത്ത്വം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
വ്രഷ്ടിയും സമഷ്ടിയും- അജ്ഞാനത്തിന്റെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങള് അനേകം വൃക്ഷങ്ങള് തിങ്ങിനിറഞ്ഞത് കാട്. അത് സമഷ്ടിരൂപം. അതില്നിന്ന് വൃക്ഷം അത് കാടിന്റെ വ്രഷ്ടിരൂപം. അതുപോലെ സമ്പൂര്ണ ജഗല്സ്വരൂപം സമഷ്ടി. ഒരു വ്യക്തി വ്രഷ്ടി.
അവ്യാകൃതം- സമഷ്ടിയുടെ സത്യസംഫുല്ലമായ അജ്ഞാനമാണ് മായ. ഈ മായാതത്ത്വത്തെ ഉപാധിയാക്കി അതില് പ്രതിഫലിക്കുന്ന തത്ത്വത്തെ അവ്യാകൃതം എന്നുവിളിക്കുന്നു.
ഹിരണ്യഗര്ഭന്- സൂക്ഷ്മപ്രപഞ്ചത്തിന്റേ സമഷ്ടിസ്വരൂപമാണ് ഹിരണ്യഗര്ഭന്. വസ്ത്രത്തില് എല്ലായിടത്തും നൂല് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ജഗത്തിന്റെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളിലും ഹിരണ്യഗര്ഭന് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അതിന് സൂത്രാത്മാവ് എന്നുംപേര്.
ജീവനും ഈശ്വരനും- ആത്മാവിന്റെ ഉപാധിവ്യത്യാസമാണ് ജീവനും ഈശ്വരനും. ആത്മാവില് അവിദ്യ കൂടിച്ചേരുമ്പോള് ജീവനായി ആത്മാവില് മായ കൂടിചേരുമ്പോള് അതിനെ ഈശ്വരന് എന്നുപറയുന്നു.
വിരാട് പുരുഷന്- സ്ഥൂല പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സമഷ്ടിരൂപമാണ് വിരാട് പുരുഷന്. ഇത് വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നവനാണ്. നാം കാണുന്ന പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സര്വ്വഘടകങ്ങളും വിരാട് പുരുഷന്റെ ശരീരമാണ് എന്നുപറയാം. അര്ജ്ജുനന് ഭഗവാന് വിരാട് രൂപദര്ശനം നല്കി.
അഹങ്കാരം- ഞാന് ഞാനെന്ന ബോധം. എല്ലാം ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്ന കര്ത്തൃത്ത്വബോധം അഹങ്കാരം.
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ പരിണാമം- ബ്രഹ്മത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതും സത്യം, രജസ്, തമസ്സ് എന്നീ ഗുണങ്ങളുടെ രൂപത്തിലുള്ളതുമാണ് മായ. ആ മായയില് സൂക്ഷ്മരൂപമായ ആകാശതന്മാത്രയുണ്ടായി. അതില്നിന്നും സൂക്ഷ്മരൂപത്തിലുള്ള വായുവുണ്ടായി. വായുവില്നിന്ന് തേജസ്സ് (അഗ്നി) ഉണ്ടായി. അഗ്നിയില്നിന്നും ജലമുണ്ടായി. ജലത്തില്നിന്നും ഭൂമിയുണ്ടായി. സൂക്ഷ്മരൂപത്തിലുള്ള ഈ പഞ്ചഭൂതങ്ങളില് സത്വരജോതമോഗുണങ്ങള് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അതിലുള്ള താമസാംശമാണ് സ്ഥൂലരൂപത്തിലുള്ള പഞ്ചഭൂതങ്ങളുണ്ടാകാന് കാരണം. സൂക്ഷ്മരൂപത്തിലുള്ള ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി ഇവ ആദ്യം രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
