മധ്യമഗതി അവലംബിച്ചുകൊണ്ടുള്ള അഷ്ടാംഗമാര്ഗത്തിലെ അവസാനത്തെ പടി തെളിയിച്ചുതരുന്നതാണ് സമാസ്വാദനം. സമാസ്വാദനം എന്ന പദം പോലും വളരെ ഹൃദ്യമാണ്. ദിവ്യമായ ആസ്വാദനമാണ് അത്. പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിയില് ജഡവസ്തുവില് നിന്ന് ആരംഭിച്ച ജീവപരിണാമപ്രക്രിയയ്ക്ക് ഇതോടെ പൂര്ത്തീകരണം സംഭവിക്കുകയായി. പ്രകൃതിയുടെ ലക്ഷ്യം സഫലീകരിക്കപ്പെടുകയായി.
ദിവ്യത്വം പ്രാപിച്ച ഉപാധികളിലൂടെ സപ്തമണ്ഡലങ്ങളിലും വ്യാപരിച്ച് പ്രപഞ്ചലീലയില് ആഹ്ലാദിക്കുന്നതാണ് സമാസ്വാദനം. ചുരുക്കത്തില്, ദിവ്യത്വം പ്രാപിച്ച ഉപാധികളിലൂടെ പ്രപഞ്ചലീലയില് ആസ്വദിക്കുന്നതാണ് സമാസ്വാദനം എന്നുപറയാം. ഇതില് നിന്നും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അവസ്ഥ പ്രപഞ്ച ലീലയിലുള്ള ആസ്വാദമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ലീല എന്ന വാക്കിന് വിനോദം എന്നാണ് അര്ത്ഥം. അതായത് പ്രകൃതിശക്തിയുടെ വിനോദമാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം. ഇവിടെ എന്തൊക്കെയോ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നല്ലതും കെട്ടതും നാശവും ഉയിര്ത്തെഴുന്നേല്പ്പും എല്ലാം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന് ജനിക്കുന്നു, മരിക്കുന്നു, കര്മം ചെയ്ത് പുണ്യപാപങ്ങള് സമ്പാദിക്കുന്നു. അവയുടെ ഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കാന് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു, വീണ്ടും കര്മം ചെയ്ത് പുണ്യപാപങ്ങള് ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു. കര്മചക്രം തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടേയിരിക്കുകയാണ്. ചെയ്തതുതന്നെ ചെയ്ത് നാം എത്രയോ ജന്മങ്ങള് തള്ളിനീക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പക്ഷേ, ആരും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; തിരിഞ്ഞ് നോക്കുന്നില്ല. ആ ശക്തിയുടെ വൈഭവമല്ലാതെ എന്താണതിന് പുറകില് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നത്!
– തഥാതന്
