സ്ത്രീകള്ക്ക് കെ.എസ്.ആര്.ടി.സി. ഓര്ഡിനറി ബസുകളില് സൗജന്യയാത്ര അനുവദിക്കുന്ന ‘പ്രിയദര്ശിനി’ പദ്ധതി പൊതുജനങ്ങളില് വലിയ ജനപ്രീതി നേടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്, ഈ പദ്ധതിയുടെ ദീര്ഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയത്തെയും സുസ്ഥിരതയെയും സംബന്ധിച്ച് ഗൗരവമേറിയ ചില ചോദ്യങ്ങള് അവശേഷിക്കുകയാണ്.
ലക്ഷ്യം അഭിനന്ദനാര്ഹം, എങ്കിലും…
പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം അഭിനന്ദനാര്ഹമാണ്. യാത്രാച്ചെലവ് കുറയുന്നത് സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ഭാരം ലഘൂകരിക്കും. തൊഴില്, വിദ്യാഭ്യാസം, ചികിത്സ, സര്ക്കാര് ഓഫീസുകള്, ബാങ്കുകള്, വിപണികള്, സാമൂഹിക ഇടപെടലുകള് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കുള്ള അവരുടെ സഞ്ചാരം കൂടുതല് സുഗമമാകും. കുടുംബത്തിന്റെ വരുമാനം പരിമിതമായ സാഹചര്യങ്ങളില് ഈ ഇളവ് യഥാര്ഥ ആശ്വാസമായി മാറുകയും ചെയ്യും. സ്ത്രീകളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം വികസനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സൂചികയാണെന്നതില് തര്ക്കമില്ല.
എന്നാല് നല്ല ഉദ്ദേശ്യം മാത്രം ഒരു മികച്ച പൊതുനയത്തിന്റെ തെളിവാകുന്നില്ല. പൊതുഭരണത്തിന്റെ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഇതാണ്: നല്ല ആശയങ്ങള് പോലും, മോശമായ ആസൂത്രണത്തിലൂടെ നടപ്പാക്കിയാല് പ്രതീക്ഷിച്ച ഗുണത്തേക്കാള് വലിയ പ്രതിസന്ധികള് സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം.
ഒരു സര്ക്കാരിനെ ജനങ്ങള് വിലയിരുത്തുന്നത് അതിന്റെ പ്രഖ്യാപനങ്ങള് കൊണ്ടല്ല, തീരുമാനങ്ങളാലാണ്. തീരുമാനങ്ങളെ വിലയിരുത്തുന്നത് അവയുടെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളാലല്ല, ഫലങ്ങളാലുമാണ്. ജനക്ഷേമത്തിന്റെ പേരില് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്ന ഓരോ പദ്ധതിയും സമൂഹത്തിന്റെ വിഭവങ്ങളും നികുതിപ്പണവും ഭരണസംവിധാനവും ഉപയോഗിച്ചാണ് നടപ്പാക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതിയുടെ വിജയം അതിന്റെ ജനപ്രീതിയിലല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ നീതിയിലും സാമ്പത്തിക സുസ്ഥിരതയിലും ഭരണപരമായ പക്വതയിലുമാണ് അളക്കേണ്ടത്. ഇവിടെയാണ് ‘പ്രിയദര്ശിനി’ പദ്ധതിയെ സംബന്ധിച്ച് ചില അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങള് ഉയരുന്നത്.
1. സുതാര്യതയും കെ.എസ്.ആര്.ടി.സി.യുടെ സാമ്പത്തിക സുസ്ഥിരതയും
പദ്ധതി മൂലം കെ.എസ്.ആര്.ടി.സി.ക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന വരുമാനനഷ്ടം പൂര്ണമായും നികത്തുമെന്ന് സര്ക്കാര് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാല് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്താണ്? നഷ്ടം എങ്ങനെ കണക്കാക്കും? എത്ര ഇടവേളകളിലാണ് നഷ്ടപരിഹാരം നല്കുക? ഇതിനായി സര്ക്കാരും കെ.എസ്.ആര്.ടി.സിയും തമ്മില് വ്യക്തമായ, നിയമപരമായ ധാരണാപത്രമോ സേവനക്കരാറോ ഉണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കില് അത് പൊതുജനങ്ങള്ക്ക് ലഭ്യമാക്കുമോ?
ഇത് കേവലം ഭരണപരമായ ഔപചാരികതയല്ല. പൊതുധനം വിനിയോഗിച്ച് നടപ്പാക്കുന്ന ഓരോ പദ്ധതിയുടെയും കണക്കുകള് അറിയാന് ജനങ്ങള്ക്ക് അവകാശമുണ്ട്. ജനാധിപത്യത്തില് സുതാര്യതയാണ് വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
2. സ്വകാര്യ ബസ് മേഖലയിലെ പ്രതിസന്ധികള്
കേരളത്തിലെ പൊതുഗതാഗതത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് ഇന്നും സ്വകാര്യ ബസ് മേഖലയാണ് വഹിക്കുന്നത്. ആയിരക്കണക്കിന് ചെറുകിട സംരംഭകരും പതിനായിരക്കണക്കിന് ജീവനക്കാരും ഈ മേഖലയെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ഓര്ഡിനറി ബസുകളില് സൗജന്യയാത്ര ആരംഭിച്ചതോടെ യാത്രക്കാരുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം കെ.എസ്.ആര്.ടി.സി.യിലേക്ക് മാറിയെന്നാണ് സ്വകാര്യ ബസ് ഉടമകളുടെ പരാതി. അതുകൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന നഷ്ടം സര്ക്കാര് വഹിക്കണമെന്നാണ് അവര് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. പല ജില്ലകളിലും അവര് സമരരംഗത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഈ പരാതികള് പൂര്ണമായും ശരിയാണോ എന്നത് പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എങ്കിലും അവയെ അവഗണിക്കാന് കഴിയില്ല. ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതി രൂപകല്പ്പന ചെയ്യുമ്പോള് അതിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള് മുന്കൂട്ടി പഠിക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ ക്ഷേമം മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ ഉപജീവനത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെങ്കില്, അതിനുള്ള പരിഹാരവും സര്ക്കാരിന്റെ ബാധ്യതയാണ്.
ആഗോള-ദേശീയ അനുഭവങ്ങള്
രാജ്യത്തെ മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അനുഭവം ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കര്ണാടകയിലെ ‘ശക്തി’ പദ്ധതി സ്ത്രീകളുടെ യാത്രാവകാശം വിപുലമാക്കിയെങ്കിലും സംസ്ഥാന ഖജനാവിന് ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക ബാധ്യത സൃഷ്ടിച്ചു. തമിഴ്നാട്, ദല്ഹി, പഞ്ചാബ് എന്നിവിടങ്ങളിലും സമാന പദ്ധതികള് നിലവിലുണ്ട്. എന്നാല് അവിടെയെല്ലാം ചര്ച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് ഒരേ വിഷയമാണ് ക്ഷേമവും ധനകാര്യ അച്ചടക്കവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം.
ലോകാനുഭവവും അതുതന്നെയാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ലക്സംബര്ഗ് പൊതുഗതാഗതം എല്ലാവര്ക്കും സൗജന്യമാക്കിയ ആദ്യ രാജ്യമാണ്. എസ്റ്റോണിയയിലെ ചില നഗരങ്ങളും യൂറോപ്പിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളും സമാന പരീക്ഷണങ്ങള് നടത്തി. പക്ഷേ, അവിടെയെല്ലാം ഈ തീരുമാനങ്ങള് ഒറ്റപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനങ്ങളായിരുന്നില്ല; ദീര്ഘകാല ഗതാഗതനയം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കല്, നഗരാസൂത്രണം, സര്ക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തികശേഷി എന്നിവയെ സമന്വയിപ്പിച്ചുള്ള സമഗ്ര നയങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. അവിടെ സൗജന്യയാത്ര ഒരു മുദ്രാവാക്യമല്ല, മറിച്ച് ഒരു ഭരണദര്ശനത്തിന്റെ പ്രകടനമാണ്. കേരളവും പഠിക്കേണ്ടത് അതുതന്നെയാണ്.
അര്ഹതയും മുന്ഗണനയും: ധനവിനിയോഗത്തിന്റെ തത്വശാസ്ത്രം
ഈ പദ്ധതിയെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു ചോദ്യവും ഉയരുന്നുണ്ട്. സാമ്പത്തികമായി വളരെ ഉയര്ന്ന നിലയിലുള്ള ഒരു സ്ത്രീക്കും, ദിവസവേതനത്തിന് തൊഴില് ചെയ്യുന്ന ഒരു സ്ത്രീക്കും ഒരേ ആനുകൂല്യം നല്കുന്നതാണോ യഥാര്ഥ ക്ഷേമം? പൊതുപണത്തിന്റെ വിനിയോഗം ആവശ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണമോ, അതോ സര്വജനപ്രിയതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണമോ?
ക്ഷേമത്തിന്റെ തത്വശാസ്ത്രം വിഭവങ്ങളുടെ അനിയന്ത്രിതമായ വിതരണമല്ല. മറിച്ച്, കൂടുതല് സഹായം അര്ഹിക്കുന്നവരെ ആദ്യം സഹായിക്കുക എന്നതാണ്.
സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നില്ക്കുന്ന സ്ത്രീകള്, തൊഴിലാളികള്, വിദ്യാര്ഥിനികള്, വിധവകള്, ഭിന്നശേഷിക്കാര്, മുതിര്ന്ന സ്ത്രീകള് എന്നിവര്ക്ക് മുന്ഗണന നല്കി ഘട്ടംഘട്ടമായി പദ്ധതി വികസിപ്പിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു കൂടുതല് നീതിപൂര്വവും സാമ്പത്തികമായി സുസ്ഥിരവും.
ഒരു ‘ധവളപത്രം’ അനിവാര്യമാണ്
ഇതോടൊപ്പം സര്ക്കാര് ഒരു ധവളപത്രം പ്രസിദ്ധീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പദ്ധതിയുടെ വാര്ഷിക ചെലവ്, ഗുണഭോക്താക്കളുടെ എണ്ണം, കെ.എസ്.ആര്.ടി.സി.ക്ക് നല്കുന്ന നഷ്ടപരിഹാരത്തിന്റെ രീതി, സ്വകാര്യ ബസ് മേഖലയിലുണ്ടായ സ്വാധീനം, ധനസ്രോതസ്സുകളുടെ ക്രമീകരണം, അഞ്ചുവര്ഷത്തെ സാമ്പത്തിക ബാധ്യത എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ കണക്കുകള് പൊതുജനങ്ങള്ക്ക് ലഭ്യമാകണം. കൂടാതെ, ഓരോ വര്ഷവും പദ്ധതിയുടെ ഫലപ്രാപ്തി വിലയിരുത്തി നിയമസഭയ്ക്ക് റിപ്പോര്ട്ട് സമര്പ്പിക്കുന്ന സംവിധാനവും ഉണ്ടാകണം. പ്രഖ്യാപനങ്ങള്ക്കപ്പുറം ഉത്തരവാദിത്തമാണ് നല്ല ഭരണത്തിന്റെ അടയാളം. ജനാധിപത്യത്തില് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വാഗ്ദാനങ്ങള്ക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നാല് അധികാരത്തിലെത്തിയ ശേഷം അവ ഭരണനയങ്ങളായി മാറുമ്പോള്, അവയ്ക്ക് വികാരത്തേക്കാള് വിവേകത്തെയും, രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാള് ഭരണത്തെയും, ജനപ്രീതിയിയേക്കാള് പൊതുതാല്പ്പര്യത്തെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരും. ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ ലക്ഷ്യം കയ്യടി നേടലല്ല; തലമുറകള്ക്ക് നിലനില്ക്കുന്ന പൊതുനന്മ സൃഷ്ടിക്കലാണ്.
‘പ്രിയദര്ശിനി’ പദ്ധതിക്ക് സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തിന്റെ ചരിത്രത്തില് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു അധ്യായമാകാന് എല്ലാ സാധ്യതകളുമുണ്ട്. എന്നാല് അതിന് പദ്ധതിയുടെ ആത്മാവായ ജനക്ഷേമത്തോടൊപ്പം സുതാര്യതയും ധനകാര്യ അച്ചടക്കവും നയപരമായ ദീര്ഘവീക്ഷണവും കൈകോര്ക്കണം. ഒരു നല്ല ഉദ്ദേശ്യത്തിന് നല്ല ഭരണത്തിന്റെ കരുത്ത് കൂടിയേ മതിയാകൂ.
അവസാനം ചോദിക്കേണ്ടത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യമല്ല, ഭരണപരമായ ചോദ്യമാണ്: ക്ഷേമം എന്നത് എല്ലാവര്ക്കും ഒരേ ആനുകൂല്യം നല്കുന്നതാണോ, അതോ ഏറ്റവും കൂടുതല് സഹായം ആവശ്യമുള്ളവരെ ആദ്യം കൈപിടിച്ചുയര്ത്തുന്നതാണോ? ആ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ‘പ്രിയദര്ശിനി’ പദ്ധതിയുടെ ഭാവിയും, കേരളത്തിലെ ക്ഷേമരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദിശയും നിര്ണയിക്കുക. ഒരു സര്ക്കാര് ജനപ്രിയ തീരുമാനങ്ങള് എടുക്കുന്നതിലൂടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകള് ജയിച്ചേക്കാം. എന്നാല് ജനവിശ്വാസം നേടുന്നത് ഓരോ തീരുമാനത്തിന്റെയും സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും ഭരണപരവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള് മുന്കൂട്ടി വിലയിരുത്തി ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ നടപ്പാക്കുമ്പോഴാണ്. ക്ഷേമം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിജയമല്ല; നല്ല ഭരണത്തിന്റെ വിജയമാണ്.
ജന്മഭൂമി ഓണ്ലൈന്