അനശ്വരതയുടെ അക്ഷരപഥങ്ങൾ: മഹാകവി കുമാരനാശാൻ എന്ന യുഗപ്രഭാവൻ

ജി.എം. മഹേഷ്

മലയാള കവിതയുടെ ചരിത്രവീഥികളിൽ മഞ്ഞും വെളിച്ചവും വിതറിയ കാല്പനിക വസന്തത്തിന്റെ ശില്പിയാണ് മഹാകവി കുമാരനാശാൻ. ശബ്ദാലങ്കാരങ്ങളിൽ കുരുങ്ങിക്കിടന്ന പാരമ്പര്യ കവിതയെ ആശയഗാംഭീര്യത്തിലേക്കും മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ ഉദാത്തഭാവങ്ങളിലേക്കും നയിച്ച ഈ വിപ്ലവ കവി, കേവലം ഒരു എഴുത്തുകാരൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷിയെ ഉണർത്തിയ ദാർശനികൻ കൂടിയായിരുന്നു. ഇന്ന്, ഏപ്രിൽ 12-ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്മരണകൾ പുതുക്കുമ്പോൾ മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ആ യുഗപ്രഭാവം വീണ്ടും ജ്വലിച്ചു നിൽക്കുന്നു. 1907-ൽ ‘വീണപൂവ്’ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെ മലയാള കവിതയിൽ ഒരു വിച്ഛേദം സംഭവിച്ചു. ബാഹ്യവർണ്ണനകൾക്ക് പകരം ആന്തരികമായ ചിന്തകൾക്കും ദർശനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ കാവ്യസംസ്കാരം അവിടെ പിറവിയെടുത്തു. ഒരു പൂവിന്റെ ജനനം മുതൽ മരണം വരെയുള്ള അവസ്ഥാന്തരങ്ങളെ മനുഷ്യാവസ്ഥയുമായി ചേർത്തുവെച്ചുകൊണ്ട് ആശാൻ പാടിയപ്പോൾ അത് മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ലക്ഷണമൊത്ത ഖണ്ഡകാവ്യമായി മാറി. അസ്ഥിരതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആ വിലാപം ലൗകികതയ്‌ക്കും അപ്പുറമുള്ള ആത്മീയ തലങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നതായിരുന്നു. ജനനവും മരണവും പ്രകൃതിനിയമമാണെന്നും, ഈ ഭൂമിയിലെ ജീവിതം ഒരു താല്ക്കാലിക പ്രതിഭാസം മാത്രമാണെന്നും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. മരണത്തിന് ശേഷം ആത്മാവ് മറ്റൊരു ഉദാത്തമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു എന്ന ഭാരതീയ വിശ്വാസം ഈ കൃതിയുടെ അവസാന ഭാഗങ്ങളിൽ കാണാം. ആശാന്റെ കാല്പനികത പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യത്തിലെ പകർപ്പല്ല, മറിച്ച് ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒന്നാണ്. ‘വീണപൂവ്’ എന്ന കൃതിയിലൂടെ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച ജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരത കേവലമായ ദുഃഖമല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനികമായ തിരിച്ചറിവാണ്. ബാഹ്യമായ സൗന്ദര്യത്തേക്കാൾ മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക വ്യാപാരങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകിയതിലൂടെയാണ് ആശാൻ മലയാളത്തിലെ പ്രഥമ കാല്പനിക കവിയാകുന്നത്. നളിനിയിലും ലീലയിലും നാം കാണുന്നത് ഭൗതികമായ പ്രണയമല്ല, മറിച്ച് ആത്മാവുകൾ തമ്മിലുള്ള അദൃശ്യമായ സംവാദമാണ്.

ആശാന്റെ കവിതകളിൽ സ്നേഹം ഒരു ഉപാസനയാണ്. ‘നളിനി’, ‘ലീല’ എന്നീ കൃതികളിലൂടെ പ്രണയത്തിന്റെ ലൗകികഭാവങ്ങളെ അദ്ദേഹം ദിവ്യമായ അനുരാഗമാക്കി പരിവർത്തിപ്പിച്ചു. ആശാന്റെ കാവ്യലോകത്തെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ഇഴ സ്നേഹമാണ്. സ്നേഹത്തെ അദ്ദേഹം ഒരു മതമായി, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനില്പിന് ആധാരമായ ഏക സത്യമായി കണ്ടു. “സ്നേഹമാണഖിലസാരമൂഴിയിൽ…”
എന്ന വരികൾ കേവലമൊരു പദ്യഭാഗമല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദർശനത്തിന്റെ സത്തയാണ്. ഈ സ്നേഹദർശനമാണ് ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകിയെ ബുദ്ധഭിക്ഷുവിന്റെ അരികിലെത്തിക്കുന്നതും, ‘കരുണ’യിലെ ഉപഗുപ്തനെ വാസവദത്തയുടെ അന്ത്യനിമിഷങ്ങളിൽ അവൾക്കരികിൽ എത്തിക്കുന്നതും. മോക്ഷത്തേക്കാൾ വലിയ വികാരമായി സ്നേഹത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ അദ്ദേഹം ധൈര്യം കാട്ടി. എന്നാൽ ഈ സ്നേഹഗായകൻ തന്നെയായിരുന്നു അനീതിക്കെതിരെ ഗർജ്ജിച്ച വിപ്ലവകാരിയും.

‘ദുരവസ്ഥ’, ‘ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകി’ എന്നീ കൃതികൾ ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ജീർണ്ണതകൾക്കെതിരെയുള്ള അതിശക്തമായ കലഹങ്ങളായിരുന്നു. ജാതിയും മതാചാരങ്ങളും മനുഷ്യനെ വേർതിരിക്കുമ്പോഴും, എല്ലാവരിലും കുടികൊള്ളുന്ന ചൈതന്യം ഒന്നാണെന്ന ഹൈന്ദവമായ അദ്വൈത തത്വമാണ് അദ്ദേഹം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചത്. ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകി: “ജാതി ചോദിക്കുന്നില്ല ഞാൻ സോദരി…” എന്ന വരികളിൽ ജാതി എന്ന അനാചാരത്തെ ഭൗതികമായും ആത്മീയമായും അദ്ദേഹം നിരാകരിക്കുന്നു. ശരീരമല്ല, ആത്മാവാണ് സത്യം എന്ന ഉപനിഷത്ത് സാരം ഇവിടെ തെളിയുന്നു. ആശാൻ എഴുതിയ കരുണ, ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകി തുടങ്ങിയ കൃതികളിൽ ബുദ്ധദർശനം പ്രകടമാണ്. ഹൈന്ദവ ധർമ്മത്തിലെ ജീർണ്ണതകളെ ബുദ്ധന്റെ അഹിംസയും കരുണയും കൊണ്ട് നേരിടാനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്. ഇത് ഹൈന്ദവ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള ഒരു പരിഷ്കരണ പ്രക്രിയയായിരുന്നു. “മാറ്റുവിൻ ചട്ടങ്ങളെ സ്വയമല്ലെങ്കിൽ മാറ്റുമതുകളീ നിങ്ങളെത്താൻ” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവചനസമാനമായ വരികൾ മാറ്റത്തിന്റെ ശംഖൊലിയായി ഇന്നും മുഴങ്ങുന്നു. സാമൂഹിക പരിഷ്കരണത്തിന് അക്ഷരങ്ങളേക്കാൾ വലിയ ആയുധമില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

ആശാന്റെ കാവ്യജീവിതത്തിന്റെ ഔന്നത്യം വെളിപ്പെടുന്നത് ‘ചിന്താവിഷ്ടയായ സീത’ പോലുള്ള കൃതികളിലാണ്. രാമായണത്തിലെ സീതയെ കേവലം ഒരു ദുഃഖപുത്രിയാക്കാതെ, നീതിക്കും ധർമ്മത്തിനും വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്തുന്ന കരുത്തയായ സ്ത്രീരൂപമായി അദ്ദേഹം പുനർസൃഷ്ടിച്ചു. ദാർശനികമായ ആത്മപരിശോധനകളും അധികാരത്തോടുള്ള മൗനമായ വിസമ്മതങ്ങളും ആ വരികളിൽ നിഴലിക്കുന്നു. തന്റെ ഗുരുവിലുണ്ടായ വിയോഗദുഃഖം ‘പ്രരോദന’മായി മാറിയപ്പോൾ മലയാളത്തിന് ലഭിച്ചത് ഏറ്റവും മികച്ച വിലാപകാവ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ആശാന്റെ കവിതകളിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ നിരന്തരമായ ആത്മസംഘർഷങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നവരാണ്. ‘ചിന്താവിഷ്ടയായ സീത’യിൽ നാം കാണുന്നത് പുരാണപ്രസിദ്ധമായ സീതയെയല്ല, മറിച്ച് നീതിയെയും അധികാരത്തെയും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന പ്രജ്വലിക്കുന്ന വ്യക്തിത്വത്തെയാണ്. ഭാരതീയ ഇതിഹാസങ്ങളെ ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ യുക്തിയുമായി കൂട്ടിയിണക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യപരമായ മികവ്.

മലയാള കവിതയ്‌ക്ക് പുതിയൊരു ആത്മാവിനെ നൽകിയ കവിയാണ് കുമാരനാശാൻ. അക്ഷരങ്ങളെ അഗ്നിയായും അമൃതായും ഒരുപോലെ ഉപയോഗിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ബാഹ്യമായ ചങ്ങലകളെക്കാൾ ഭയാനകമാണ് മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകളെ തളച്ചിടുന്ന ആന്തരികമായ അന്ധകാരമെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കവിതകളിലൂടെ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ആ തൂലികയിൽ നിന്ന് അടർന്നുവീണ ഓരോ വരിയും നീതിക്കും സ്നേഹത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള നിലവിളികളും ഒപ്പം ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിനുള്ള ആഹ്വാനങ്ങളുമായിരുന്നു. സൗന്ദര്യബോധവും സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയും ആത്മീയമായ ഗരിമയും ഒരേപോലെ ഒത്തുചേർന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ കാലാതിവർത്തിയാണ്. കാല്പനികതയുടെ വശ്യതയിലൂടെ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ വിത്തുകൾ പാകിയ ആ തൂലിക, മലയാളിയുടെ ചിന്താലോകത്തെ എക്കാലവും നവീകരിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. പല്ലനയാറ്റിലെ ആ അപ്രതീക്ഷിത ജലസമാധി മലയാളത്തിന്റെ കവിതാവസന്തത്തെ പാതിവഴിയിൽ സ്തംഭിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞു. എങ്കിലും, ആശാൻ കൊളുത്തിയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ തിരിനാളം ഇന്നും കെടാതെ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. അനാചാരങ്ങളുടെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് കേരളത്തെ കൈപിടിച്ചുയർത്താൻ ആ തൂലികയ്‌ക്ക് സാധിച്ചു. വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വസന്തം തീർക്കുകയും പ്രവൃത്തി കൊണ്ട് വിപ്ലവം നയിക്കുകയും ചെയ്ത ആ ‘സ്നേഹഗായകനെ’ ഓർക്കാതെ മലയാള സാഹിത്യത്തിന് ഒരു നിമിഷം പോലും മുന്നോട്ട് പോകാനാവില്ല.